Кіріспе
Уэльстегі Гоуэр жарты аралы (Gŵyr) немесе Гоуэр жарты аралы (Penrhyn Gŵyr) Оңтүстік-Батыс Уэльсте орналасқан және Уэльстің Гламорган тарихи округінің ең батыс бөлігі болып табылады. Ол Бристоль шығанағына қарай созылады. 1956 жылы Гоуэрдің көп бөлігі Ұлыбританиядағы ерекше табиғи сұлулық аймағы деп танылды. 1974 жылға дейін Гоуэр ауылдық округ ретінде басқарылды. Кейін Суонси қалалық округімен біріктірілді. 1974 жылдан 1996 жылға дейін ол Суонси округінің құрамында болды. 1996 жылдан бері Гоуэр Свонси қаласы және округінің бірыңғай әкімшілік бөлігі ретінде басқарылуда. 1999 жылы құрылған Гоуэр Сенаты сайлау округінде тек Лейбористік партия өкілдері сайланды. Вестминстердегі Гоуэр сайлау округі 1908 жылдан бері тек Лейбористік партияның Парламент депутаттарын сайлап келді, бұл Ұлыбританиядағы кез келген сайлау округі үшін ең ұзақ тізбек (Нормантон және Мейкерфилдпен бірге). Бұл 2015 жылы Консерваторлардың жеңісімен аяқталды. 2017 жылы сайлау округі қайтадан Лейбористік партияға бұрылды. Екі сайлау округінің де аумағы жарты аралды және Клайдах, Говертон, Горсейнон, Фелиндер, Гарнсвилт сияқты Гоуэрдің шеткі аймақтарын қамтиды, сонымен қатар Суонси қаласынан басқа Гоуэрдің тарихи иелігінің аумағын да қамтиды.
Gower (Gŵyr) or the Gower Peninsula (Penrhyn Gŵyr) is in South West Wales and is the most westerly part of the historic county of Glamorgan, Wales. It projects towards the Bristol Channel. In 1956, the majority of Gower became the first area in the United Kingdom to be designated an Area of Outstanding Natural Beauty. Until 1974, Gower was administered as a rural district. It was then merged with the county borough of Swansea. From 1974 to 1996, it formed the Swansea district. Since 1996, Gower has been administered as part of the unitary authority of the City and County of Swansea. Since its establishment in 1999, the Gower Senedd constituency has only elected Labour members. The Gower constituency in Westminster had previously also elected only Labour Members of Parliament (MPs) since 1908; the longest run (with Normanton and Makerfield) of any UK constituency. This ended in 2015 when the Conservatives took the seat. In 2017, it returned to Labour. The area of both constituencies covers the peninsula and the outer Gower areas of Clydach, Gowerton, Gorseinon, Felindre, Garnswllt and encompasses the area of the historic Lordship of Gower apart from the city of Swansea.
География
Гауэрдің аумағы шамамен 70 шаршы миль (181 км²) және ол жағалауымен, жаяу жүргіншілер мен ашық ауаға ұмтылатын жандарды, әсіресе серфингшілерді тартады. Гауэрде Павиланд үңгірі мен Минчин-Хол үңгірі сияқты көптеген үңгірлер бар. Жарты арал солтүстікте Лоугор сағасымен, ал шығысында Суонси шығанағымен шектеледі. Гауэрдің ерекше табиғи сұлулық аймағы 188 км² аумақты қамтиды, оның ішінде Крофти, Үш Крест, Жоғарғы Киллей, Блэкпилл және Бишопстонның батысындағы жарты аралдың көп бөлігі кіреді. Гауэрдің ең биік нүктесі – Россили төбесіндегі 193 метрлік (633 фут) Фарос, ол Россили шығанағына қарайды. Пвлл-Дю және Бишоптон аңғары мемлекеттік жергілікті табиғат қорығы болып табылады. Оңтүстік жағалауы Лангленд және Үш Қиыр сияқты кішкентай тасты немесе құмды шығанақтардан, сондай-ақ Порт Эйнон, Россили және Оксвич шығанағы сияқты үлкен жағажайлардан тұрады. Жарты аралдың солтүстігінде жағажайлар аз, ал онда Пенклаудтың моллюсктер төсектері орналасқан. Солтүстік жағалауы көбінесе тұзды батпақтардан тұрады және 2021 жылы Ұлыбритания заңнамасы бойынша, ал 2023 жылы ЕО заңнамасы бойынша қорғалатын атауға ие болған Гауэр тұзды батпақ қойының өсірілуіне пайдаланылады. Ішкі аймақ көбінесе егістік жерлер мен жалпы пайдаланудағы жерлерді қамтиды. Халық көбінесе шағын ауылдар мен қауымдастықтарда тұрады, ал шығыс Гауэрде қалалық жерлерге жақын жерлердегі құрылыстар бар; ол Суонси қалалық аймағының бір бөлігі.
Тас дәуірі
Уэльс кем дегенде жоғарғы палеолит кезеңінен бері қоныстанғандығы белгілі, ал Гоуэр түбегі бірнеше маңызды археологиялық жаңалықтарға толы болды. 1823 жылы археологтар Павиланд үңгірінен жоғарғы палеолитке жататын жақсы сақталған ер адам қаңқасын тапты. Олар осы жаңалықты Павиландтың қызыл әйелі деп атады, себебі қаңқа қызыл охрмен боялған еді, бірақ кейінірек зерттеушілер бұл еркек екенін анықтады. Бұл әлемде табылган алғашқы адам қаңқасы және әлі күнге дейін Батыс Еуропадағы ең көне рәсімдік жерлеу орны болып саналады. 2009 жылы жүргізілген радиокөміртек талдауының соңғы нәтижелері қаңқаның шамамен 33 000 жыл бұрын (Б.Т.Б.) жасалғанын көрсетті. 1937 жылы Parc Cwm ұзын обасы Северн-Котсвольд типтес камералы оба екені анықталды. Парк ле Бреос қабір камерасы деп те аталатын бұл оба, жартылай қалпына келтірілген неолиттік камералы қабір. Мегалиттік қабір камерасы немесе "кромлек" шамамен 6000 жыл бұрын салынған. 1950 жылдары Кембридж университетінің қызметкерлері түбектегі үңгірде қазба жұмыстарын жүргізген кезде, құрал жасауға қатысты 300-400 тас жаңқа табылды және олардың жасалғаны 14 000 - 12 000 жыл бұрынға дейін даралады. 2010 жылы Бристоль университетінің оқытушысы Cathole үңгірін зерттеген кезде сол кезеңге тән қызыл бұғының тас суретін тапты. Бұл Ұлыбританиядағы ең көне үңгір суреті болуы мүмкін.
Қола дәуірі
Говерде қола дәуірінен қалған менгирлер, яғни тік тастар да кездеседі. Тоғыз тастың сегізі бүгінге дейін сақталған. Тастардың ең танымалдарының бірі – Кефн Брин маңындағы Артур тасы. Оның 25 тонналық үстіңгі тасы, көбінесе мұздық келесі (мұздықпен алысқа тасымалданған тау жынысы немесе конгломераттың бөлігі) болған: құрылысшылар оның астын қазып, тік тастармен тіреп, жерлеу камерасын жасаған. Россили Дауындағы Суэйн Хауестің қалдықтары, Пенмен Буроустың қабірі (Пен-и-Круг) және Николастон Ұзын обасы – тағы үш мәшһүр неолиттік камералы қабірлер. Қола дәуірінде адамдар жергілікті үңгірлерді паналау және қайтыс болғандарын жерлеу үшін пайдалануды жалғастырған. Қола дәуірінің куәлігі ретінде жерлеу құмыралары, керамика және адам сүйектері Ллетридтегі Тіс үңгірінен, Калвер-Холдан (Порт-Эйнон) және Катхоль үңгірінен табылды. Темір дәуіріне көшкен кезде төбелік бекіністер (төбелерде және жағалаудың тік беткейлеріндегі ағаштан жасалған қорғаныстар) мен топырақ жұмыстары пайда бола бастады. Говер түбегіндегі осы типтегі Темір дәуірі қонысының ең ірі мысалы – Лланридианға жақын орналасқан Чилифор Топ.
Рим дәуірі
Римдіктердің басып алуы жаңа елді мекендерді әкелді. Римдіктер б.з. 1-ші ғасырының соңында Лугар өзенінің сағасында орналасқан, төртбұрышты немесе трапеция пішіндес Льюкарум фортын, римдік қосымша әскерлер полкіне орналастыру үшін салды. Оның қалдықтары Лаугор қаласының төменінде жатыр. 110 жылы топырақ арық пен қоршауға тас қорғаныс қосылды және форт сол ғасырдың ортасына немесе соңына дейін пайдаланылды. Бірақ, кейін ол бір кезде тасталып, 3-ші ғасырдың басында арық табиғи түрде толып қалды. Ол Ирландия шабуылдарынан алаңдаған Караузий билігінде қайта қолданысқа енді, бірақ 4-ші ғасырға дейін тағы да тасталып кетті. Кейіннен осы орында Норман қамалы салынды.
Ағылшыншалау
Норманның Уэльске басып кіргенінен кейін Гвир комоты ағылшын тілінде сөйлейтін барондардың қолына өтті, ал оның оңтүстік бөлігі көп ұзамай ағылшын тіліне ауысты. 1203 жылы король Джон (1199–1216) бір рыцарь ақысына қызмет ету үшін Гоуэр иелігін Вильгельм III де Браузеге (1211 жылы қайтыс болды) берді. Ол 1326 жылы 2-ші Барон Брауз Уильям де Брауз қайтыс болғанға дейін Брауз отбасында қалды, содан кейін ол отбасынан оның екі қызы – Алина мен Джоанның, және олардың күйеулеріне өтті. 1215 жылы Дехьюбарттан шыққан жергілікті лорд Рис Григ жарым аралды өзіне қаратуға талаптанды, бірақ 1220 жылы ол бақылауды англо-нормандық лордтарға қайтарды, мүмкін оның үлкен феодалы Льюэллин ап Йорверттің бұйрығымен. Уэльстің ішкі аймақтарынан оқшауланған, бірақ Оңтүстік Уэльс пен Оңтүстік-Батыс Англияның басқа аймақтарымен жағалау байланыстары бар англо-нормандық түбек ретінде, ол ағылшын тілінің өзіндік Гоуэр диалектін дамытты.
Гламгорган
1535 жылы Одақ заңы нәтижесінде Гоуэр иелігі Гламорган тарихи округінің құрамына кірді, ал оның оңтүстік-батыс бөлігі Суонси жұзына бөлінді.
Қазіргі күн
Ауыл шаруашылығы аймақ үшін маңыздылығын сақтап тұрады, ал туризм жергілікті экономикадағы рөлін үнемі арттырып келеді. Жартыаралда Фэрвуд-Паркте Чемпиондық деңгейдегі гольф алаңы орналасқан, ол Фэрвуд-Коммоннан жақын жерде. Бұл алаң 1990 жылдары екі рет Уэльс PGA чемпионатының қабылдаушысы болған. Сонымен қатар, Үш Кресттегі Говер гольф клубы Батыс Уэльс Ашық чемпионатын өткізеді – Уэльстің кәсіби гольф туры, «Дракон туры» аясындағы екі күндік турнир. Гоуэр – Суонси қаласының жұмыспен қамту аймағының бір бөлігі.
Летрид тіс үңгірі
Ллетрид тіс үңгірі, немесе Тіс тесігі үңгірі – қола дәуіріне жататын сүйектер жиналған орын, әк тасты үңгірде орналасқан. Бұл үңгір Парк Квм аңғары бойындағы жеке меншік жерде, Ллетрид ауылына жақын жерде, Парк Квм ұзын дөңгелек қабір-кромлехтен шамамен 1500 ярд (1,4 км) солтүстік-батысқа қарай жатыр. 1961 жылы үңгірлерді зерттеушілер қайтадан тауып, адам сүйектерін анықтады. 1962 жылы Д. П. Вебли мен Дж. Харви жүргізген қазба жұмыстары алты ересек және екі баланың бөлінген сүйектерін (яғни, толық қаңқа емес) ашты. Бұл сүйектер ерте қола дәуіріне немесе Беккер мәдениетіне жатқызылды. Табылған өзге заттар қазір Уэльстің Кардиффтегі Ұлттық мұражайында сақталуда: ерте қола дәуіріне немесе Беккер мәдениетіне тән, мойындығы бар ыдыс қыш құмыралары; жанып жасалған пышақтар; сыпырғыш; кремнезный сынықтар; сүйек шпателі; ине және моншақ; сондай-ақ жануарлардың сүйектері – үй жануарларының, мысық пен иттің қалдықтары. Археологтар Аласдейр Уитл мен Майкл Вайсоцки бұл кезеңнің Парк Квм ұзын дөңгелек қабіріне қатысты "маңызды" болуы мүмкін екенін атап өтеді, себебі ол "күмбездің екінші реттік қолданылуымен шамалас кезеңге жатады". "The Proceedings of the Prehistoric Society" журналының 64-ші томында (1998 жыл, 139–82 беттер) жарияланған мақаласында Уитл мен Вайсоцки мәйіттердің сүйектеріне айналғанша, олар кромлехке жақын үңгірлерге қойылған, содан кейін қабірге көшірілген болуы мүмкін деген болжам жасады – бұл процеске экскарнация (сүйектену) дейді. Ұзындығы 1,525 метр (шамамен 1 миль) болатын Тіс үңгірі Говердегі ең ұзын үңгір болып табылады. Онда тар және су басқан бөліктер бар, сондықтан қауіпсіздік мақсатында жабылып қойылады.