Кіріспе
Гастропод Haliotis cracherodii, қара балдыр – ірі, жеуге жарамды теңіз құрлы қабықтың бір түрі, Haliotidae, балдырлар тұқымдасына жататын теңіз гастроподы. Бұл түрдің Шығыс Тынық мұхитындағы көптеген басқа балдыр түрлерімен салыстырғанда көлемі кішкентай, және оның қабығы салыстырмалы түрде тегіс, қара түсті. Бұрын Солтүстік Американың батыс жағалауындағы ең көп кездесетін ірі теңіз моллюскісі болған, бірақ қазір, тым көп аулау және құрғап қалу синдромы салдарынан саны күрт азайды, ал IUCN Қызыл тізімі қара балдырды өте қауіпті түр ретінде жіктеді.
Haliotis cracherodii, the black abalone, is a species of large edible sea snail, a marine gastropod mollusk in the family Haliotidae, the abalones. This species is relatively small compared with most of the other abalone species from the eastern Pacific, and it has a relatively smooth dark shell. This used to be the most abundant large marine mollusk on the west coast of North America, but now, because of overfishing and the withering syndrome, it has much declined in population and the IUCN Red List has classed the black abalone as Critically Endangered.
Сипаттама
Түсі қара қоңыр, қара жасыл, қара көк немесе дерлік қара. Қабықтың күміс түсті ішкі жағы әлсіз қызғылт және жасыл түсті жылтырлықты көрсетеді. Қабықтың сыртқы беті көптеген абулон түрлерінен тегіс, немесе нашар көрінетін, ескірген, жалпақ спиральді жолақтары мен өсу сызықтары болуы мүмкін. Қабықшасы сопақ, бірқалыпты дөңгелек, екі жағы тең иілген. Қабықтың артқы жағы тұрақты дөңгелек, аз мөлшерде балдыр өседі. Қабықтың ішкі жағы қызғылт және жасыл түсті перленді жылтырлыққа ие. Бұл ареалдың көп бөлігіндегі Тынық мұхитының жағалауындағы Түпкілікті американдықтардың әртүрлі археологиялық ескерткіштерінен табылғандар арқылы тарихи таралуы расталған. Мысалы, Калифорнияның орталық бөлігіндегі чумаш тайпасы Морро шығанағы аймағында шамамен мың жыл бұрын қара абулонды жинағандығы белгілі. Haliotis cracherodii californiensis подвиді Гвадалупе аралының жанында, Баха-Калифорния (Мексика) маңында табылған.
Тіршілік ету ортасы
Қара абалон 6 метрге дейін тереңдіктегі жартасты беттерге жабысады. Оларды әдетте төмен су тасқан кезде жарықтардың, сынықтардың және тесіктердің ішінде кездестіруге болады. Олар көбінесе орташа және күшті толқындар болатын аймақтарда таралған.
Өмірлік цикл
Қара балық 3 жасында жыныстық жетіледі және 30 жыл немесе одан да ұзақ өмір сүре алады. Шаруашылық көктем және жаздың басында жүзеге асады; кейде күзде екінші шаруашылық болады. Сонымен қатар, басқа түрлермен (мысалы, Strongylocentrotus purpuratus және Strongylocentrotus franciscanus теңіз кірпілерімен) кеңістік үшін бәсекелесу жиі кездеседі. 2006 жылдың 21 желтоқсанында Биологиялық әртүрлілік орталығы NMFS-ке қара балықты тізімге енгізу туралы өтініш берді. 2008 жылдың 11 қаңтарында NMFS түрдің жағдайын қарап шығуды аяқтады және оны құрып кету қаупі бар деп санауды ұсынды. 2009 жылдың 14 қаңтарында қара балықтар құрып кету қаупі бар түрлер тізіміне енгізілді. 2011 жылдың 27 қазанында NMFS құрып кету қаупі бар қара балық үшін маңызды мекендеу ортасын белгіледі. Калифорния штаты Абалонды қалпына келтіруді басқару жоспарын қабылдады, ол сақтау жұмыстарын бағыттап тұрады. Қара балықтың саны тарихи ареалында күрт азайды және кейбір аймақтарда жергілікті түрден жойылды. Бұл төмендеу шамадан тыс балық аулаудан басталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Калифорниядағы балық аулау жеке түрлерге қатысты басқарылмады. Сондықтан, балық аулаудың бір түрін асыра аулап, содан кейін сұранысты қанағаттандыру үшін келесі түріне көшкенде, әртүрлі балық аулау түрлерінің жүйелі түрде азаюына әкелді.