Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабықшалылар немесе теңіз шұбарлары
Shell or sea snails
Конх (/k//ɒ//ŋ//k//, //k//ɒ//n//tʃ/) – орташа және ірі теңіз шұбарларының жиынтық атауы. Конх қабықшалары әдетте биік шығырлы және айқын сифондық каналға ие (яғни, қабықша екі басында да көзге түсетін нүктеге дейін келеді). Солтүстік Америкада конх көбінесе Мексика шығанағы мен Кариб теңізі суларында кездесетін патшайым конх ретінде танылады. Патшайым конхы теңіз өнімдері үшін бағалы және балық аулауға арналған әйелге де қолданылады. АҚШ-та патшайым конхының қорғау статусын «қауіпті» деп жариялау туралы ереже ұсынылған. Кейде «нағыз конхтар» деп аталатын конхтар тобы – Strombidae тұқымдасына жататын, әсіресе Strombus туысына және оған жақын туыстарға жататын теңіз гастропод моллюскалары. Мысалы, Lobatus gigas – патшайым конх, ал Laevistrombus canarium – итті конх – нағыз конхтар болып табылады. Көптеген басқа түрлер де «конх» деп аталады, бірақ олар Strombidae тұқымдасына жақын емес, оның ішінде Melongena түрлері (Melongenidae тұқымдасы) және Triplofusus papillosus (Fasciolariidae тұқымдасы) конхтары бар. Көбінесе конх деп аталатын түрлерге қасиетті чанк немесе шанкха қабықшасы (Turbinella pyrum) және Turbinellidae тұқымдасына жататын басқа да Turbinella түрлері кіреді. Тритонның мүйізі (Charoniidae тұқымдасы) да мүйізге айналдырылып, конх деп аталуы мүмкін.
Conch (/k//ɒ//ŋ//k//, //k//ɒ//n//tʃ/) is a common name of a number of different medium to large sized sea snails. Conch shells typically have a high spire and a noticeable siphonal canal (in other words, the shell comes to a noticeable point on both ends). In North America, a conch is often identified as a queen conch, indigenous to the waters of the Gulf of Mexico and Caribbean. Queen conches are valued for seafood and are also used as fish bait. In the United States, a rule has been proposed to list the queen conch's conservation status as threatened. The group of conches that are sometimes referred to as "true conches" are marine gastropod molluscs in the family Strombidae, specifically in the genus Strombus and other closely related genera. For example, Lobatus gigas, the queen conch, and Laevistrombus canarium, the dog conch, are true conches. Many other species are also often called "conch", but are not at all closely related to the family Strombidae, including Melongena species (family Melongenidae) and the horse conch Triplofusus papillosus (family Fasciolariidae). Species commonly referred to as conches also include the sacred chank or shankha shell (Turbinella pyrum) and other Turbinella species in the family Turbinellidae. The Triton's trumpet (family Charoniidae) may also be fashioned into a horn and referred to as a conch.
Фестиваль
Түркі және Кайкос аралдарында Шалқар фестивалі жыл сайын қараша айында Блю-Хиллс ауылындағы Three Queens Bar / ресторанында өтеді. Жергілікті мейрамханалар ең жақсы және ең шығармашыл шұжықтан жасалған тағамдар үшін бәсекелеседі, олар халықаралық аспазшылар тобымен бағаланады. Фестивалде басқа да жарыстар, іс-шаралар мен музыкалық өнерлеулер қосылады.
In the Turks and Caicos Islands, the Conch Festival is held in November each year at the Three Queens Bar/Restaurant in Blue Hills. Local restaurateurs compete for the best and most original conch dishes, which are then judged by international chefs. Other competitions, events, and music performances occur.
Музыкалық аспаптар
Шалқалы қабықшаларды жел аспаптары ретінде қолдануға болады. Олар қабықтың ұшындағы тесікті кесіп, содан кейін оны керней сияқты, үрлеу мүйізіндей үрлейді. Кейде ауыздық қолданылады, бірақ кейбір қабықшалар ауыздықсыз үрленеді. Дыбыс биіктігін тесікке қолды кіргізіп, шығару арқылы реттейді; қол тереңге кірсе, дыбыс төмендейді. Ірі теңіз бұршақтарының түрлі түрлерін үрлемелі қабықшаға айналдыруға болады, бірақ ең танымал түрлері – қасиетті шаңқ немесе шаңқ Turbinella pyrum, Тритонның кернейі Charonia tritonis және патшайым шұңқыры Strombus gigas. Ең әйгілі музыкалық аспаптардың бірі 1932 жылы Францияның Пиреней тауларындағы Марсула үңгірінен табылған. КТ сканерілері ежелгі адамдардың кончоны музыкалық аспапқа бейімдегенін көрсетті, мысалы, саз немесе балауыз сияқты органикалық заттармен ұсталып тұрған ауыздық жасау арқылы. Сорбонна ғалымдары кәсіби мүйізшімен бірге оны қайтадан музыкалық аспап ретінде пайдалана алды және оған ойнады. Осы практиканың Америкадағы мысалдары Лимадағы (Перу) Museo Larco және Мексика қаласындағы (Мексика) Museo Nacional de Antropología мұражайларындағы тарихи артефакттар түрінде көрініс тапқан.
Conch shells can be used as wind instruments. They are prepared by cutting a hole in the spire of the shell near the apex and then blowing into the shell as if it were a trumpet, as a blowing horn. Sometimes a mouthpiece is used, but some shell trumpets are blown without one. Pitch is adjusted by moving one's hand in and out of the aperture; the deeper the hand, the lower the note. Various species of large marine gastropod shells can be turned into blowing shells, but some of the best known species used are the sacred chank or shankha Turbinella pyrum, the Triton's trumpet Charonia tritonis, and the queen conch Strombus gigas. One of the most famous musical instruments was found in the Marsoulas cave in the Pyrenees Mountains, in France, in 1932. CT scans showed how ancient humans adapted the Concho to make it a musical instrument, such as creating a mouthpiece that was held together by an organic matter like clay or wax. Researchers from the Sorbonne, together with a professional horn player, were able to use it again as a musical instrument and play it. Examples of this practice in the Americas can be seen in the form of historical artifacts at the Museo Larco in Lima, Peru, and Museo Nacional de Antropología in Mexico City, Mexico.
Мүсіндер
Көптеген моллюскалар інжу-маржанды өндіре алады. S. gigas түріне жататын королева конхынан алынған інжу-маржан сирек кездеседі және Виктория дәуірінен бері коллекционерлердің бағалы туындылары болып саналады. Конх инжу-маржандары ақ, қоңыр және қызғылт сары түстердің арасында, сондай-ақ көптеген аралық реңктерде кездеседі, бірақ қызғылт түс конх инжу-маржанымен ең көп байланысты, сондықтан олар кейде жай ғана "қызғылт інжу-маржан" деп аталады. Федералды сауда комиссиясының ережелеріне сәйкес, түрлі моллюскалардан алынған інжу-маржанды ешқандай қосымша түсіндірмесіз "інжу-маржан" деп атауға болады. Қабықшасы болмаса да, сапалы конх инжу-маржандарының беті ерекше көрініске ие. Конх инжу-маржандарының микроқұрылымы жартылай реттелген микрокристалл талшықтарынан тұрады, ол "жалынды құрылым" деп аталатын жылтыр, сәл шағылысқан әсерді тудырады. Бұл әсер – інжу-маржанның бетіндегі микрокристалдармен жарық сәулелерінің өзара әрекеттесуінен туындайтын шатаюдың бір түрі және ол моир жібегіне ұқсас.
Many kinds of molluscs can produce pearls. Pearls from the queen conch, S. gigas, are rare and have been collectors' items since Victorian times. Conch pearls occur in a range of hues, including white, brown, and orange, with many intermediate shades, but pink is the colour most associated with the conch pearl, such that these pearls are sometimes referred to simply as "pink pearls". and, under Federal Trade Commission rules, various mollusk pearls may be referred to as "pearls" without qualification. Although not nacreous, the surfaces of fine conch pearls have a unique appearance. The microstructure of conch pearls comprises partly aligned bundles of microcrystalline fibers that create a shimmering, slightly iridescent effect known as flame structure. The effect is a form of chatoyancy, caused by the interaction of light rays with the microcrystals in the pearl's surface, and it somewhat resembles moiré silk.
Басқа қолданыстар
Шалқар қабықтары биологиялық жолмен өсірілген кальций карбонаты тыңайтқышы ретінде қолданылады. Шалқар қабықтары кейде сәндік элемент ретінде, сәндік гүлдан ретінде және камео жасау үшін пайдаланылады. Ацтектер мәдениетінде қабықшаның салтанаттарда, соғыста, өнерде, музыкада, мифологияда, мерекелерде және тіпті күнтізбеде маңызды рөлі болған. Үндістандағы кейбір шеберлер сувенирлер, қасиетті мүсіндер және басқа да қолөнер бұйымдарын жасау үшін табиғи шалқар қабықтарын қолмен кеседі. Шалқар қабықтары бірнеше мәдениетте қабық ақша ретінде қолданылған. Кейбір американдық аборигендер кеуде қалқандары мен басқа да жеке әшекейлерінің бөлігі ретінде цилиндр тәрізді жаңқалы колумла бұрандаларын пайдаланған. Үндістанда бенгалдық келіншектер шаха-паула деп аталатын маржан мен шалқар қабықтарынан жасалған білезіктермен әшекейленеді. Бұл – бенгалдық келіншектер үшін дәстүрлі той рәсімі. Үндістан мен Бангладеште бенгалдық үйлерде күн сайын кешке шалқар қабығын үрлеу күнделікті дәстүр саналады. Кейбір афро-кариб және афроамерикандық зираттарда қабірлерге шалқар қабықтары қойылады. Кариб теңізі елдерінің кейбірінде, мысалы, Ямайка мен Багама аралдарында тазартылған шалқар қабықтары немесе жылтыратылған сынықтары, көбінесе туристерге сувенир ретінде немесе әшекей бұйымдары ретінде сатылады. CITES ұйымының 2003 жылғы ұсынысына жауап ретінде, Кариб теңізінің кейбір елдері шалқар қабықтарын экспорттауға тыйым салды. CITES сондай-ақ барлық елдерден CITES ұсынымдарын балық шаруашылығын басқару бойынша орындамайтын елдерден осы қабықтарды импорттауға тыйым салуды сұрады. Бірнеше елде шалқар қабықтарын аулау тоқтатылды. Құжатқа сәйкес келмейтін елдерден келген туристер үйлеріне әкелген шалқар қабықтары немесе сынықтары кедендік рәсімдер кезінде елге оралғанда тәркіленіп алуы мүмкін. Ұлыбританияда шалқар қабықтары тұтқындалған импорттық тауарлардың тоғызыншы орында тұр. Шалқар қабықтары ежелгі заманнан бері құрылыс материалы ретінде қолданылып келеді, және сүйек ауыстыру сияқты практикалық мақсаттарда, сондай-ақ сәулет өнерінде мықты құрылымдар салу үшін олардың материалының үлгісін қайта жасау үшін жаңа зерттеулер жүргізілуде. Гренадада балықшылар балық сатуға дайын екенін хабарлау үшін шалқар қабығын тромбон ретінде пайдаланады. Карнавал кезінде шалқар қабықтары қолданылады, онда Diab Diab (Jab Jab) мерекелік шаралардың бөлігі ретінде шалқар қабықтарын үрлейді. Әсіресе Гваделупада таңертең және карнавал кезінде портерлердің жанында шалқар қабықтарының үрленген дыбысын есту жиі кездеседі. Көптеген музыкалық топтар мен трубашылар, мысалы Стив Турр, олардың ерекше өнерлерінде шалқар қабығын маңызды аспап ретінде пайдаланады. Кариб теңізінде үйдің қауіпсіздігін арттыру үшін сыртқы қабырғалардың үстіне сынған немесе аударылған шалқар қабықтары орнатылады. Үндістанның Тамил Наду штатында шалқар мүйізінен соққан дыбыс жаназа кезінде, оның дыбысы арқылы жаназаның өтіп жатқанын хабарлайды және зұлым рухтарды қорғау үшін пайдаланылады. АҚШ-тың Флорида штатындағы Ки-Уэст қаласында туған жергілікті тұрғындарды лақаптап "конх" деп атайды. Жапонияда шалқар қабығы "хорагай" (немесе джинкай) деп аталады. Ол Эдо дәуірінде патшаны өртеу сияқты арнайы салтанаттарда керней ретінде қолданылған. Гавайиде шалқар қабықтары (пу) тарихи түрде байланыс құралы ретінде қолданылған, бұл дәстүр қазіргі Гавайиде де сақталған.
Conch shells are used as biologically grown calcium carbonate fertilizer. Conch shells are sometimes used as decoration, as decorative planters, and in cameo making. In the Aztec culture, the conch played an important role in rituals, war, art, music, mythology, festivals, and even the calendar. In India, some artisans make souvenirs, deity idols and other crafts by carving natural conch shells by hands. Conch shells have been used as shell money in several cultures. Some American Aboriginals used cylindrical conch columella beads as part of breastplates and other personal adornment. In India, the Bengali bride to be is adorned with conch shell and coral bangles called shakha paula. It is a traditional wedding ritual for every Bengali bride. In India and Bangladesh, the conch is blown every day in the evening in Bengali houses as a daily ritual. In some Afro Caribbean and African American cemeteries, conch shells are placed on graves. In some Caribbean countries such as Jamaica and the Bahamas, cleaned queen conch shells, or polished fragments, are sold, mainly to tourists, as souvenirs or in jewellery. Responding to a 2003 recommendation from CITES, some countries in the Caribbean have banned the export of queen conch shells. CITES has also asked all countries to ban import of these shells from countries that are not complying with CITES recommendations for managing the fishery. Queen conch fisheries have been closed in several countries. Conch shells or fragments taken home by tourists from noncomplying countries may be confiscated on return to the tourist's home country while clearing customs. In the UK, conch shells are the 9th most seized import. Conch shells have been used as a building material since ancient times, and new research is being conducted, to replicate their material for practical uses such as bone replacement, and also in architecture, to construct stronger structures. In Grenada, fishermen use the conch shell as a trombone to announce to the community that fish is available for sale. Conchs are used at carnival times in the Jouvert Jump where Diab Diab (Jab Jab) blow conch shells as part of the festivities. Especially in Guadeloupe, hearing conch shells being blown near ports at dawn and during Carnival times, too, is not uncommon. Many bands and trumpeters like Steve Turre are using the conch shell as an important instrument in their unique performances. In the Caribbean, broken or up turned conch shells are embedded into the tops of outdoor walls in an effort to maintain home security. In Tamil Nadu, India, the conch horn is blown during funerals as an acoustic indication of the funeral and to ward off evil spirits. In Key West, Florida, US, a native born resident is affectionately called a "conch". In Japan, a conch is horagai (or jinkai). It was used as a trumpet in special ceremonies such as a royal cremation during the Edo period. Conch shells, (pu in Hawaiian) have been historically used as a method of communication, a tradition that is still observed in parts of modern life in Hawai'i.
Ежелгі Перу
Ежелгі Перудегі моче тайпасы теңізге табынып, өнерлерінде жиі иттің қабықшаларын бейнелеген.
The Moche people of ancient Peru worshipped the sea and often depicted conch shells in their art.
Ацтектер
Кетцалькоатль, мексикалық жел мен білім құдайы, мойнына "жел кеудешесі" ehecailacocozcatl, "спиральды бұрылған жел зергерлік бұйымы" – шұбар қабығынан жасалған әшекей киеді. Шұбарды үрлеу қасиетті амал саналды.
Quetzalcoatl, the Mexican god of wind and learning, wears around his neck the "wind breastplate" ehecailacocozcatl, "the spirally voluted wind jewel" made of a conch shell. Blowing a conch was considered a religious act.
Индуизм
Шанка қабығы (Т. pyrum қабығы, Turbinellidae гастроподтар тұқымдасының түрі) Батыста көбінесе қабық немесе чанк қабығы деп аталады. Бұл қабық индуизмде маңызды ритуалдық нысан ретінде қолданылады. Қабық діни амалдардың, мысалы, пуджаның бір бөлігі ретінде салтанатты бұрқыншақ ретінде пайдаланылады. Чанк бұрқыншағы ғибадат кезінде белгілі бір сәттерде, ән мен қоңыраулармен бірге тарандырылады. Бұл құрал тазалық пен сұлулықты білдіреді (Ом, Девалар, Брахман – құдіретті Жаратушы, мантраларда айтылады, Гаятри мантрасы күннің сұлулығы туралы медитацияны түсіндіреді), сондықтан оны көбінесе храмда немесе үйде Лакшми пуджасында ойнайды. Дхруваның хикаясында құдайлық қабық ерекше орын алады. Ежелгі Үндістанның жауынгерлері шайқас жариялау үшін қабықтарды үрлеген, бұл Курукшетра соғысының басында сипатталған, индуист эпосы Махабхаратада көрсетілген. Сақтаушы құдай Вишнудың өмірді бейнелейтін, тіршілік суынан пайда болған ерекше қабығы – Панчаянья бар делінеді. Инду мифологиясына сәйкес, Девалар (құдайлар) мен Асуралар (шайтандар) бір кезде ерекше құдайлық нектар алу үшін мұхитты араластыруға келісім білдірді. Бұл нектар, амрит деп те аталады, оны ішкенге өлместік сыйлайтын еді. Құдайлар бір жағында, ал шайтандар екінші жағында болды. Самудра мантхан (мұхитты араластыру) мұхиттан көптеген нәрселерді шығарды. Оның ішіндегі ең біріншісі – халахала деп аталатын қауіпті у болды. Барлығы қорқып кетті, өйткені бұл у бүкіл жаратылысты жоюға жететін, сондықтан олар қорғаныш үшін Шиваға жүгінді, ол уды жұтып алып, әлемді сақтады. Шива уды аузына алды, бірақ жұтпады. Шанка да Самудра мантханнан алынған құдайлық нысандардың бірі болды. Сондай-ақ, қабықтың дыбысы зұлым рухтарды қуып шығады деп сендіреді. Шанкханы үрлеуге зор күш пен тыныс алу қабілеті керек. Сондықтан оны күнделікті үрлеу өкпелерді сау ұстауға көмектеседі. Жаңа үйленген бенгалдық әйел шакха паула деп аталатын, коралл мен қабық ұнтағынан жасалған білезіктер тағады. Олар бенгалдық дәстүр мен әдет-ғұрыптарының бір бөлігі болып табылады. Ежелгі заманда бенгалдық шаруалар өзен жағасында қоныстанған деп есептеледі. Олар қабықтарды жинап, ұнтақтап, білезіктер жасаған. Олар сондай-ақ білезіктерге қызыл кораллды да пайдаланған. Олар әйелдеріне осы әдемі білезіктерді сыйға тартқан, өйткені олар пил сүйегінен жасалған білезіктерді алуға шамалары келмеген. Олар пил сүйегінің орнына қолданылатын арзан балама ретінде «кедейлердің пил сүйегі» деп те аталған.
A shankha shell (the shell of a T. pyrum, a species in the gastropod family Turbinellidae) is often referred to in the West as a conch shell or a chank shell. This shell is used as an important ritual object in Hinduism. The shell is used as a ceremonial trumpet, as part of religious practices, for example puja. The chank trumpet is sounded during worship at specific points, accompanied by ceremonial bells and singing. As it is an auspicious instrument, it is of purity and brilliance (Om, Devas, Brahman the Almighty Supreme creator, referred to in mantras, the Gayatri mantra explains a meditation on the brilliance of the sun), it is often played in a Lakshmi puja in temple or at home. In the story of Dhruva, the divine conch plays a special part. The warriors of ancient India blew conch shells to announce battle, as is described in the beginning of the war of Kurukshetra, in the Hindu epic the Mahabharata. The god of preservation, Vishnu, is said to hold a special conch, Panchajanya, that represents life, as it has come out of life giving waters. According to Hindu mythology, Devas (gods) and Asuras (demons) once decided to churn the ocean to get a special divine nectar. This divine nectar, also known as amrit, was known to give immortality to whoever drank it. All the gods were on one side of it and the demons were on the other end. The churning (samudra manthan) produced a number of things from the ocean. One of the first things to come out of it was lethal poison called halahala. Everyone was terrified, as the poison was potent enough to destroy entire creation, so they went to Lord Shiva for protection and he consumed the poison to safeguard the universe. Lord Shiva took the poison in his mouth, but did not swallow it. Shankha also was one of divine objects that was obtained from samudra manthan. Also, the sound of the conch is believed to drive away the evil spirits. The blowing of the conch or "the shankha" needs a tremendous power and respiratory capacity. Hence, blowing it daily helps keep the lungs healthy. A newlywed Bengali bride wears bangles called shakha paula, made from coral and conch shell powder. They have been a part of Bengali custom and tradition. In an ancient era, the Bengali farming community is thought to have resided near the river. They collected conch shells and powdered them to create bangles. They also used red coral for the bangles. They gave these beautiful bangles to their wives, as they could not afford ivory bangles. They were also known as poor man's ivory, as they were cheap substitute for ivory bangles.