Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық хирург және зоолог (1797–1872)
British surgeon and zoologist (1797–1872)
Сэр Эндрю Смит (3 желтоқсан 1797 – 11 тамыз 1872) – британдық хирург, саяхатшы, этнолог және зоолог. Ол Оңтүстік Африка зоологиясының негізін қалаушы деп есептеледі, өйткені өзінің «Оңтүстік Африка зоологиясының суреттері» атты маңызды еңбегінде түрлердің көптеген түрлерін кең ауқымды топтарда сипаттаған. Смит Роксбургширдегі Хавик қаласында дүниеге келген. 1816 жылы әскери медицина қызметіне қосылып, 1819 жылы Эдинбург университетінде медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алған.
Sir Andrew Smith (3 December 1797 – 11 August 1872) was a British surgeon, explorer, ethnologist and zoologist. He is considered the father of zoology in South Africa having described many species across a wide range of groups in his major work, Illustrations of the Zoology of South Africa. Smith was born in Hawick, Roxburghshire. He qualified in medicine at the University of Edinburgh obtaining an M. D. degree in 1819, having joined the Army Medical Services in 1816.
Оңтүстік Африка 18201837
1820 жылы ол Кейп колониясына жіберілді және Грехамстаунға еуропалық солдаттар мен Кейп корпусының сарбаздарына медициналық көмек көрсетуді қадағалауға жіберілді. 1822 жылы ол Олбани округінің хирургы болып тағайындалды және Оңтүстік Африкадағы мұқтаж науқастарға арналған алғашқы тегін диспансерді ашты. Ол ішкі аймаққа ғылыми экспедиция ұйымдастырды, сондай-ақ табиғи тарих және антропология саласындағы қызығушылықтарын қанағаттандырды. Бірнеше рет губернаторлар оны шекарадан тысқары банту тайпаларына құпия сапарға жіберді, мысалы, 1824 жылы Кафрарияға сапары кезінде ол кхоса тайпаларының әдет-ғұрыптары туралы көптеген жазбалар жасады. 1825 жылы Кейп колониясының губернаторы Лорд Чарльз Сомерсет Смитті Кейптаундағы Оңтүстік Африка табиғи тарих мұражайының алғашқы суперинтенданты етіп тағайындады. 1828 жылы Смит Жақсы Үміт мұнайының Шығыс округінің губернаторы Ричард Бурк жіберуімен Намаквалендке барып, ондағы бушмендер туралы мәліметтер жинады. Осының нәтижесінде 1831 жылы Смит «Бушмендердің шығу тегі мен тарихы» атты еңбегін жазды. Сол 1831 жылы шығыстағы жағдайдың ушығуына байланысты губернатор сэр Лоури Коул Смитті 1832 жылдың қаңтарында Наталға жіберді. Ол онда Дингаанмен сұхбаттасып, Коулға есеп берді, бұл Кейптегі бизнес ортасында үлкен қызығушылық тудырды. Оның баяндамасы 1844 жылы Ұлыбританияның Порт-Наталды аннексиялауына және оны Корольдік колониясына айналдыруына себеп болды. Сол сияқты, 1833 жылы Оранж өзенінің солтүстігінен келген саудагерлердің хабарлары Эндрюді 18 айлық экспедициямен Басутоландқа, Куруманға, Мзиликазидің штаб-пәтеріне және Магалиесбергке дейін жіберді. Чарльз Дэвидсон Белл экспедицияның суретшісі ретінде олармен бірге болды. Смит Мзиликазидің екі ізбасарымен бірге қайтып келді, олар өздерінің басшысы атынан Кейп колониясымен одақ құрды. Смиттің Орталық Африканы зерттеу экспедициясының есебі 1836 жылы жарияланды. 1836 жылы ол Кейптаунға ішкі аймақтан оралғаннан кейін жарық көрген екі қысқа баяндамадан басқа, оның саяхаттары туралы егжей-тегжейлі мәліметтер жарияланбады. Алайда Смиттің күнделігін кейін Персиваль Р. Кирби өңдеп, Ван Рибек қоғамы 1939-40 жылдары оны бірінші сериясының 20 және 21 нөмірі ретінде «Орталық Африканы зерттеу экспедициясының директоры доктор Эндрю Смиттің күнделігі» деген атпен жариялады. (.) Смит 1836 жылдың мамыр айында «Бигл» кемесінің екінші сапары кезінде Кейпке келген жас геолог Чарльз Дарвинмен кездесті және оған тақтатас формацияларын көрсетті. Сондай-ақ ол Дарвинге бір жыл бұрын жинаған тау жыныстарының үлгілерін сыйлады. Қазір олар Седжвик жер ғылымдары мұражайында сақталуда. Дарвин мен Смит Оңтүстік Африкадағы ірі жануарлардың азық көзі аз өсімдіктерде қалай тіршілік ететіні туралы хат алмасып, өсімдіктердің көп болуы жандардың жойылуын түсіндірмейтінін көрсетті, себебі Дарвин Оңтүстік Америкада тапқан қазбалардың арасында алып жандардың қалдықтары бар еді. Дарвин Смитті өз жазбаларында жиі атап өтті және 1857 жылы оның Корольдік қоғамға мүше болып қабылдануына демеушілік етті.
In 1820 he was ordered to the Cape Colony and was sent to Grahamstown to supervise the medical care of European soldiers and soldiers of the Cape Corps. He was appointed the Albany district surgeon in 1822 and started the first free dispensary for indigent patients in South Africa. He led a scientific expedition into the interior and was able to indulge in his interests of natural history and anthropology. On several occasions, he was sent by governors on confidential missions to visit Bantu tribes beyond the frontier, such as his trip to Kaffraria in 1824 when he made copious notes on the customs of the Xhosa tribes. In 1825 the Governor of the Cape Colony, Lord Charles Somerset, nominated Smith as the first Superintendent of the South African Museum of natural history in Cape Town. In 1828 Smith was sent to Namaqualand by Lieutenant Governor of the Eastern District of the Cape of Good Hope Richard Bourke to report on the Bushmen there. As a result, Smith wrote On the origin and history of the Bushmen in 1831. In the same year of 1831, there were rumours of serious unrest in the east, causing Governor Sir Lowry Cole to send Smith to Natal in January 1832. Here he interviewed Dingaan and reported back to Cole, arousing a great deal of interest in the business world of the Cape. It was mainly his report that caused Britain to annex Port Natal in 1844 and turn it into a Crown colony. Similarly in 1833 the reports of traders from North of the Orange River led to an 18 month long expedition by Andrew to Basutoland, Kuruman, the headquarters of Mzilikazi and as far north as the Magaliesberg, Charles Davidson Bell going along as expedition artist. Smith returned with two of Mzilikazi's izinDuna who forged an alliance with the Cape Colony on behalf of their chief. Smith's Report of the expedition for exploring Central Africa was published in 1836. Except for two short reports that appeared after his return to Cape Town from the interior in 1836, no detailed account of his travels was ever published. Smith's diary, however, was later edited by Percival R. Kirby and published by the Van Riebeeck Society in 1939–40 as Nos. 20 and 21 of their first series, under the title The Diary of Dr. Andrew Smith, Director of the 'Expedition for Exploring Central Africa', 1834–36. (.) Smith met the young geologist Charles Darwin when the second voyage of the Beagle touched at the Cape in May 1836, and showed him slate rock formations. He also gave Darwin some rock samples he had collected the year before. These are now held by the Sedgwick Museum of Earth Sciences. Darwin and Smith corresponded about how the large animals in South Africa lived on sparse vegetation, showing that a lack of luxuriant vegetation did not explain the extinction of the giant creatures whose fossils Darwin had found in South America. Darwin frequently mentioned Smith in his writings, and sponsored him to gain membership of the Royal Society in 1857.
Ұлыбритания 18371872
Смит 1837 жылдың қаңтарында Ұлыбританияға оралды және көп ұзамай Оңтүстік Африка зоологиясының иллюстрацияларынан тұратын бес томдық жинақты жариялай бастады (1838–50). Ол медициналық қызметте тез өрлеп, 1841 жылы Чатемдегі Форт-Питте штаттық хирург және бас медициналық офицер болды. 1844 жылы ол үй шаруасын жүргізетін Эллен Хендерсонға үйленді және оның Рим-католик дініне ауысты. 1845 жылы ол армияның медициналық бөлімінің бас директоры, сэр Джеймс МакГригордың көмекшісі болды, ал 1853 жылы сэр Джеймс зейнеткерлікке шыққанда Армия медициналық қызметтерінің бас директоры болды. Ол Қырым соғысы кезінде медициналық қызметтерді ұйымдастыруға жауапты болды, бұл кезде The Times газеті мен Флоренс Найтингейл тиімсіздік пен қабілетсіздік туралы ауыр айыптар тақты. Тергеу комиссиясы оны кінәсіз деп тапты және ол университеттер мен ғылыми қоғамдардан құрмет алды. Денсаулығының нашарлауына байланысты ол 1858 жылы отставкаға кетіп, оның орнына Томас Александр келді, содан кейін ол ваннаның рыцарь-командоры атағына ие болды.
Smith returned to the United Kingdom in January 1837 and shortly afterward started publishing the five volumes making up Illustrations of the Zoology of South Africa (1838–50). He advanced rapidly through the ranks of the medical service, becoming staff surgeon and principal medical officer at Fort Pitt, Chatham in 1841. In 1844 he married his housekeeper Ellen Henderson and converted to her Roman Catholic faith. In 1845 he became assistant to Sir James McGrigor, the director general of the army medical department, becoming Director General of the Army Medical Services in 1853 when Sir James retired. He was responsible for the organizing of medical services during the Crimean War, amidst serious charges of inefficiency and incompetence from The Times and Florence Nightingale. A commission of inquiry exonerated him and he received honours from universities and learned societies. Ill health forced his resignation, he was succeeded by Thomas Alexander, in 1858 when he was created Knight Commander of the Bath.