Тыныш мұхитының геодак қызылшасы

Кіріспе

Екі жақтауы бар моллюскілер түрі

Тынық мұхитының геодугы (Panopea generosa) – Hiatellidae тұқымдасына жататын өте ірі тұз сулы қабықшалы жәндіктердің бір түрі. Бұл сонымен қатар кез келген жануар түрінің арасында ең ұзақ өмір сүретін жануарлардың бірі, оның өмір сүру ұзақтығы әдетте 140 жылды құрайды; ең ескісі 179 жылға дейін тіркелген. Геодуктардың нақты қанша жыл өмір сүргенін қабықшасындағы жылдық сақиналар арқылы анықтауға болады, оларды салыстыру арқылы қалыптасқан жылдарға сәйкестендіруге болады. Бұл жылдық сақиналар өткен теңіз өзгерулерінің мұрағаты қызметін атқарады.

Этимология

Геодук атауы жануардың лушутсид тіліндегі атауынан шыққан. Этимологиясы даулы. Лушутсид тіліндегі лексикалық жұрнақ "көп" дегенді білдіреді, ал басқа зерттеушілер бұл фраза "тереңге қаз" деген мағынаны білдіреді деп санайды. Оны кейде лайлы үйрек, патшалық моллюск немесе, қытай тілінен сөзбе-сөз аударғанда, пілдің мұрын тұмсығындай моллюск деп те атайды. 1983 жылдан 2010 жылға дейін ғылыми әдебиетте бұл моллюсктың ғылыми атауы жойылған Panopea abrupta (Конрад, 1849) моллюскінің атауымен шатастырылды.

Биология

Канаданың батыс жағалауы мен АҚШ-тың солтүстік-батыс жағалауында (негізінен Вашингтон және Британдық Колумбия) өсетін бұл теңіз екі жаққышқанды моллюскалары әлемдегі ең үлкен қазбалы моллюскалар болып табылады, олар жетілген кезде орташа салмағы 400 кг-дай келеді, бірақ 300 кг-нан астам салмағы бар және 400 кг-ға дейін жететін мысалдар да кездеседі. Жаңа Зеландияда туыс түрі Panopea zelandica таралған және ол 1989 жылдан бері коммерциялық мақсатта жиналып келеді. Ең көп мөлшер бір жылда Оңтүстік аралдағы Алтын шығанақтан жиналған. Пьюгет саундтағы геодука популяциясындағы паразиттердің көбеюіне байланысты алаңдаушылық артуда. Бұл микроспоридийлерге ұқсас паразиттік түрлер коммерциялық шаруашылықпен әкелінген болуы мүмкін деген мәселе Sea Grant тақырыбында зерттеліп жатыр. Қазіргі зерттеулер олардың бар екенін көрсетеді. Ең ескі табылған мысал 179 жаста болған, бірақ әдетте 140 жылға дейін өмір сүреді. Пьюгет саундтағы зерттеулерге сәйкес, орақтанған жердің қалпына келуіне 39 жыл қажет. Алясканың оңтүстік-шығысындағы биомасса тығыздығын су астында жүзушілер бағалайды, содан кейін зерттеу кезінде көрінбейтін геодукаларды ескере отырып, жиырма пайызға арттырады. Бұл бағалау коммерциялық жинауға рұқсат етілген екі пайызды болжау үшін қолданылады. Геодуканың жоғары нарықтық құны 80 миллион долларлық индустрияны құрды, ол АҚШ-тың Аляска, Вашингтон және Орегон штаттарында, сондай-ақ Канаданың Британдық Колумбия провинциясында жиналады. Бұл екі елде де ең қатаң реттелген балық шаруашылығының бірі. Вашингтонда Табиғи ресурстар департаментінің қызметкерлері өнімді жинауды үнемі бақылап отырады, ал Канадада да солай, онда Су астындағы өнім жинаушылар қауымдастығы Канаданың Балық шаруашылығы және мұхиттар департаментімен бірлесіп Канадалық балық шаруашылығын басқарады. Вашингтон штатының денсаулық сақтау департаменті су мен етті сынап, моллюскалардың ластаушы заттарды сүзгілеп, ұстап тұрмағанын тексеріп жатыр, бұл үнемі болатын мәселе. Бағаның өсуімен бірге браконьерлік мәселесі туындады, соның салдарынан кейбіреулері қауіпті аймақтардан жиналып қалуы мүмкін. 2007 жылдан бастап ластанған моллюскаларды тексеру жүйесінің жетістігі геодука жинаушыларға тірі моллюскаларды тұрақты жеткізуге мүмкіндік берді. Жаңа сынақ жүйесі сынақтан өткен төсектердегі моллюскалардың тірі қалу қабілетін анықтайды, содан кейін ғана жинаушылар аумақты балық аулауға кіріседі. Бұрынғы әдістерде моллюскалар жиналғаннан кейін тексерілетін. Бұл жетістіктер 2007 жылы нарыққа жеткізілген моллюскалардың 90 пайызының тірі болғанын қамтамасыз етті. 2001 жылы олардың тек 10 пайызы ғана тірі еді. Геодуканың нарықтық құны жоғарырақ болғандықтан, бұл даму өркендеп келе жатқан индустрияны ынталандыруға көмектесті. COVID-19 пандемиясы геодука индустриясын бұзды. Ел бойынша мейрамханалар мен теңіз өнімдері нарықтарының жабылуына байланысты тірі геодукаларға сұраныс күрт төмендеді. Әдетте тірі геодукалар үшін 1 фунтқа 10 доллар көретін Алясканың оңтүстік-шығысындағы су астында жүзушілер бағасы 1 фунтқа 3 долларға дейін төмендегенін хабарлады, осының салдарынан көптеген балықшылар уақытша балық аулауды тоқтатты.

Native to the west coast of Canada and the northwest coast of the United States (primarily Washington and British Columbia), these marine bivalve mollusks are the largest burrowing clams in the world, weighing in at an average of at maturity, but specimens weighing over and as much as in length are not unheard of. A related species, Panopea zelandica, is found in New Zealand and has been harvested commercially since 1989. The largest quantities have come from Golden Bay in the South Island where were harvested in one year. There is a growing concern over the increase of parasites in the Puget Sound population of geoduck. Whether these microsporidium like parasitic species were introduced by commercial farming is being studied by Sea Grant. Research to date does indicate their presence. The oldest recorded specimen was 179 years old, but individuals usually live up to 140 years. In the Puget Sound, studies indicate that the recovery time for a harvested tract is 39 years. Biomass densities in Southeast Alaska are estimated by divers, then inflated by twenty percent to account for geoducks not visible at the time of survey. This estimate is used to predict the two percent allowed for commercial harvesting. The geoduck's high market value has created an $80 million industry, with harvesting occurring in the US states of Alaska, Washington, and Oregon and the Canadian province of British Columbia. It is one of the most closely regulated fisheries in both countries. In Washington, Department of Natural Resources staff are on the water continually monitoring harvests to ensure revenues are received, and the same is true in Canada where the Underwater Harvesters' Association manages the Canadian Fishery in conjunction with Canada's Department of Fisheries and Oceans. The Washington State Department of Health tests water and flesh to assure clams are not filtering and holding pollutants, an ongoing problem. With the rise in price has come the inevitable problem with poaching, and with it the possibility some could be harvested from unsafe areas. as of 2007, advances in the testing system for contaminated clams have allowed geoduck harvesters to deliver live clams more consistently. The new testing system determines the viability of clams from tested beds before the harvesters fish the area. Previous methods tested clams after harvest. This advancement has meant that 90 percent of clams were delivered live to market in 2007. In 2001, only 10 percent were live. Because geoduck have a much higher market value live, an additional , this development has helped to stimulate the burgeoning industry. The COVID 19 pandemic disrupted the geoduck industry. Given the near shutdown of restaurants and seafood markets across the country, demand for live geoducks plummeted. Divers in Southeast Alaska who typically see prices of for live geoducks reported prices as low as , leading many to stop fishing temporarily.

Қоршаған ортаға әсері

Геодук шаруашылығының өсіп-өнуі және жинау тәсілдері даулы, жағалаудағы жер иелерімен және үкіметтік емес ұйымдардың алаңдаушылығына байланысты қақтығыстар тудырды. Алайда, Экологиялық қорғаныс қоры екі жақтаулы моллюскалардың (острица, мидия және қабықшалылар) теңіз ортасына пайдалы екенін анықтады. Геодукты коммерциялық мақсатта отырғызу үшін судың тазалығын сертификаттап растау қажет. 2007 жылы тиісті реттеулер міндетті болды. Қысқа және ұзақ мерзімді экологиялық және генетикалық әсерлерді анықтау үшін зерттеулерге қаржы жұмсалды. Пьюгет Саундтың оңтүстігінде геодук шаруашылығының ірі, жылдам қозғалатын жануарларға тигізетін әсері нақты емес. 2004 жылғы Пьюгет Саунд аймағындағы ең ірі үш коммерциялық моллюска компаниясының тапсырысымен жасалған биологиялық бағалау, геодук өсірудің қауіп астындағы немесе жоғалу қаупі бар түрлерге ұзақ мерзімді әсерін анықтамады.

Ас дайындауда

Ірі, етті сифонының дәмді әрі хрустты текстурасы үшін бағаланады. Геодук кейбір адамдарда фалликалық пішініне байланысты құмарлықты қоздырғыш деп есептеледі. Геодуктардың сифондарының фалликалық түріне байланысты интернетте де әйгілі болды.