Альфред Луази: Католик шіркеуіндегі модернизмнің негізін қалаушысы

Кіріспе

Француз теологы Альфред Фирмин Лоизи (28 ақпан 1857 – 1 маусым 1940) – француз католик дін қызметкері, профессор және теолог, Рим-католик шіркеуіндегі модернизмнің негізін қалаушылардың бірі саналады. Ол Киелі кітапты түсіндірудегі дәстүрлі көзқарастарды сынап, Киелі кітапты сынай қарау теологиялық тұрғыдан түсіндіруге көмектеседі деп сақты. Ол "Иса патшалықты жариялады, ал келген – Шіркеу" деп атақты түрде жазды. Оның теологиялық ұстанымдары Папа Лев XIII және Папа Пий X-ті қоса, шіркеу билігімен қақтығысқа әкелді. 1893 жылы ол Париж католик институтындағы профессорлық қызметтен босатылды. Оның кітаптары Рим Куриясымен айыпталып, 1908 жылы ол қауымнан шеттетілді.

Білім

1857 жылы 28 ақпанда Амбриерде дүниеге келген ол, аурудан кейін Институтқа оралып, 1879 жылы 29 маусымда дін қызметкеріне бекітілді. Алғашқыда шіркеуде жұмыс істеген ол, 1881 жылы теологиядан бакалавриатты аяқтау үшін Институтқа қайта оралуды сұрады. Сол күзде еврей тілінен сабақ беруші болып жұмыс істеді. Ол Франция колледжінде Эрнест Ренаннан еврей тілінен қосымша курстар оқыды. Аббат Паулин Мартин библия тілдері және мәтіндік сынақтар бойынша, ал аббат Луи Дюшнен тарихи сезімталдық және ирониясы арқылы библиялық мәселелерді түсінуге және форма сезіміне әсер етті. 1890 жылы наурыз айында ол қырық латын тіліндегі ғылыми диссертацияларын ауызша қорғап, «Ескі өсиеттің каноны тарихы» атты француз тіліндегі диссертациясын жариялады, ол оның алғашқы кітабы болды.

Киелі кітаптың алғашқы сыншыл пікірі

Оның кейбір еңбектері екі айда шығатын "Библиялық оқыту" журналында жарияланды, оны ол өзі жазып, өзі басып шығарған. 1893 жылғы қарашада Луази өзінің курсының соңғы лекциясын жариялады, онда ол Киелі кітапты сынау мәселесіндегі өз ұстанымын бес қағидамен қорытындылады: Ескі Ғияттағы Төраты Мұсаның еңбегі емес, Жаратылыс кітабының алғашқы бес тарауы нақты тарих емес, Жаңа Ғият пен Ескі Ғияттың тарихи құндылығы тең емес, Киелі кітаптағы ілімдер дамыған, ал Киелі кітаптардың өзі ежелгі әлемнің басқа авторлары сияқты шектеулерге ұшырайды. Цитатаның екінші бөлігі кардинал Ньюменнің христиан ілімінің дамуы туралы теориясын еске түсіреді, оны Луази Нойиллиде оқыған болатын. Кардинал Ришард "L'Évangile et L'Église" еңбегін айыптағанымен, Папа Лео тікелей араласудан үнемі бас тартты. Оның орнын басып келген Папа Пий X бұл еңбектерді кейін айыптады. Луазидің "Исраил дінінде" жариялаған тағы бір даулы тезисі – еврейлердің Ел құдайына табынған Мұсаға дейінгі кезең мен Яхве біртіндеп еврейлердің жалғыз құдайы болған кейінгі кезең арасындағы айырмашылық.

Папа Пьос X

Кардинал Сарто 1903 жылғы 4 тамызда Папа Пий X болды. 1 қазанда Луази үш жаңа кітап жариялады: Autour d'un petit livre, Le Quatrième Évangile және Le Discours sur la Montagne (Синоптикалық Ізгі хабарларға толықтырылған түсіндірме жобасының бір бөлігі). Autour кітабы шіркеу басшылары мен достарына жолданған, түрлі тақырыптарды қамтитын жеті хаттан тұрады. Париж архиепископы, кардинал Ришардың ұсынысымен Пий X, Луазидің кітаптарын зерттеуді, бұл жұмыс 1901 жылы Лео XIII тұсында Индекс комиссиясымен басталған еді, Киелі Офиске жүктеді. 1903 жылғы 23 желтоқсанға дейін Конгрегация Луазидің негізгі экзегетикалық еңбектерін сынады: Израиль діні, Евангелие және шіркеу, Евангелиелік зерттеулер, Кішкентай кітаптың айналасы және Төртінші Евангелие.

Сотталу

1904 жылдың 12 қаңтарында Лоизи Ватиканның Мемлекеттік хатшысы, кардинал Мерри дель Вальға жазаны құрметпен қабылдағанын, кітаптарында айыпталуы мүмкін нәрсені мойындағанын, бірақ тарихшы ретіндегі өз пікірлері мен ар-ожданының құқықтарын сақтайтынын жазды. Қасиетті Тақ қанағаттанбады, сондықтан Лоизи тағы үш мәлімдеме жіберді; соңғысы 17 наурызда Папаның өзіне жолданды, бірақ жауап келмеді. Наурыз айының соңында Лоизи өз бастамасымен лекция оқудан бас тартты. 1907 жылдың сәуір айында ол туған жеріне, Лотарингияға, Монтье-ан-Дер маңындағы Сефондтағы туыстарына оралды. 1904 жылы Киелі Офис Лоизидің еңбектеріндегі қателіктердің тізімін жасауға кірісті. Ішкі қарсылықтар, әсіресе қасиетті сарайдың шебері, Папалық теолог Альберто Лепидидің кедергісінен, бұл тізім 1907 жылдың шілдесінде «Lamentabili sane exitu» («Шынында да өкінішті шығу») деген атпен жарияланды; ол библиялық түсіндіру және догма тарихы саласындағы алпыс бес тұжырымды айыптады. Олар шіркеудің табиғаты, аян, Киелі кітапты түсіндіру, қасиеттер және Мәсіхтің құдайлығы туралы болды. Бір жылдан кейін «Pascendi dominici gregis» («Тәңірдің қойындарын баптау») энцикликасы жарық көрді, ол модернизмді «барлық ерестіктердің синтезі» деп сипаттады. Бұл құжаттар Лоизиге өзінің көзқарастары мен ресми католик доктринасы арасында келісімге келуге ешқандай үміт жоқ екенін түсінуге көмектесті. Ол Папалық құжаттарды салыстырып, өзінің жазбаларында айыпталған тұжырымдарды көрсетті. Сондай-ақ, ол бұрын шартты түрде жазған Жаңа өсиеттің бірнеше түсіндірмелерін де шындық деп мойындады. Ол күнделігінде былай деп жазды:

«Менің дінімде Мәсіхтің маңызы либералды протестанттардың дініне қарағанда кем, себебі мен Құдай Әкеден келген аянға, олар Исаны құрметтейтін нәрсеге аз мән беремін. Егер мен дінде бір нәрсе болсам, онда ол христиандыққа қарағанда пантеистік позитивистік гуманизм».

Католик сыншылары оның діни жүйесінде оның тарихи дамыған Шіркеу деп сенген ұлы қоғамды көріп тұрғанын айтты. Көптеген адамдар үшін Лоизи мен оның жақтастарының көзқарасы түсініксіз болды. Модернистер «Шіркеу қалай аман қалады?» деп сұраса, Пий X үшін сұрақ «Бұл адамдар қалай діни қызметкер бола алады?» еді. Бұл айыптау Лоизиді тағы үш кітап жариялаудан тоқтатып қоймады. 1908 жылдың қаңтарында «Les Évangiles synoptiques» («Синоптық Ізгі хабарлар») деген екі томдық кітап, 1009 және 798 беттен тұратын, жарық көрді. Бұл Синоптық Ізгі хабарларға толық түсініктеме, шіркеу дәстүрін, қазіргі сынды, Ізгі хабардың баяндауын, мәтіннің дәстүрін және бұрынғы түсініктемелерді біріктіреді. Түсініктемеде мәтіндердің мұқият аудармасы да берілген. Лоизи үш Ізгі хабарда да пайдаланылған екі куәгердің куәлігін мойындайды. Ол Пауылдың, әсіресе Марк Ізгі хабарына күшті әсерін байқайды. Дегенмен, айтылған сөздердің көп бөлігі маңызды жағынан шынайы деп танылады; егер кейбір сөздер мен іс-әрекеттердің тарихилығына ерекше сенімділікпен күмәнді қараса, басқа сөздер мен іс-әрекеттердің шындығы күшті дәлелдермен расталады; және құтқарушылық құмарлық пен соңғы кешкі асқа қатысты түсініктер Мәсіхтің ісінен және сөздерінен тез және заңды түрде туындайды. Үшінші кітап, «Simples Réflexions sur le décret Lamentabili et sur l'encyclique Pascendi» (277 бет), түсініктемеден кейін бірнеше күн өткен соң Сефондта жарық көрді. Жарлықтың әрбір тұжырымы оның ықтимал көзіне мұқият іздестіріліп, көбінесе соңғысының мағынасын өзгертетіні анықталды. Энцикликаны зерттеудің қорытындысы: «Уақыт – ұлы ұстаз [ ], біз өркениетіміз бен Шіркеуімізден үмітсіздікке бой алмауымыз керек». Дінбасылар тез әрекет етті. 1908 жылдың 14 ақпанында Париж архиепископы Леон Адольф Амет өзінің епархиялық мүшелеріне «христиандықтың бірнеше негізгі догмаларына шабуыл жасайтын және жоққа шығаратын» екі кітапты оқуға немесе қорғауға тыйым салды, бұл іс өкініштілікке әкелуі мүмкін.

His Catholic critics commented that his religious system envisioned a great society which he believed to be the historically developed Church. For many, the attitude of Loisy and his followers was incomprehensible. While Modernists asked, "How can the Church survive? ", for Pius X the question was, "How can these men be priests?" The censure did not deter Loisy from publishing three further books. Les Évangiles synoptiques, two large volumes of 1,009 and 798 pages, appeared in January 1908. This contains a detailed commentary on the Synoptic Gospels, combining the ecclesiastical tradition, modern criticism, the Gospel narrative, and the tradition of the text and the previous commentaries. The commentary gives also a careful translation of the texts. Loisy recognizes two eye witness documents, as utilized by all three Gospels. He traces a strong Pauline influence, especially in the Gospel of Mark. Yet the great bulk of the sayings is acknowledged as substantially authentic; if the historicity of certain words and acts is here denied with unusual assurance, that of other sayings and deeds is established with stronger proofs; and the redemptive conception of the Passion and the sacramental interpretation of the Last Supper are found to spring up promptly and legitimately from Christ's work and words. The third book, Simples Réflexions sur le décret Lamentabili et sur l'encyclique Pascendi (277 pages), was published from Ceffonds a few days after the commentary. Each proposition of the decree is carefully tracked to its probable source, and is often found to modify the latter's meaning. The study of the encyclical concludes: "Time is the great teacher [ ] we would do wrong to despair either of our civilization or of the Church." The ecclesiastical authorities were not slow to act. On 14 February 1908 Léon Adolphe Amette, archbishop of Paris, prohibited his diocesans to read or defend the two books, which "attack and deny several fundamental dogmas of Christianity," under pain of excommunication.

Қауымнан шығару

Лоизи 1908 жылғы 7 наурызда vitandus деп айырылды. Ол қауымнан шығарылғаннан кейін рухани емес зиялы болды. 1909 жылы Франция колледжінде Діндер тарихы кафедрасына тағайындалып, 1931 жылы зейнетке шыққанға дейін қызмет етті. Бұл қызметте ол өзінің философиясын одан әрі дамытып, христиан дінін құдайлық емес, гуманистік этикалық жүйе ретінде сипаттады. Ол сондай-ақ ерте заманғы діндерді және олардың христиан дініне тигізген әсерін зерттеуді жалғастырды. Ол ешқашан өз ұстанымынан бас тартпады және 1940 жылы Сефондта қайтыс болды.

Жазбалар

Ағылшын тіліндегі "Евангелие және шіркеу" аудармасы

Ағылшын тіліндегі "Израиль діні" аудармасы

Ағылшын тіліндегі "Өткен оқиғалар" аудармасы

Ағылшын тіліндегі "Христианствоның тууы" аудармасы

Ағылшын тіліндегі "Жаңа өсиеттің бастаулары" аудармасы