Кіріспе
Риф аралы және Тувалудың тоғыз ауданының бірі. Ниулакита – Тувалудың ең оңтүстік аралы, сонымен қатар осы аралдағы жалғыз ауылдың да атауы. Ниулакитаның халқы 34 адамды құрайды (2017 жылғы халық санағы). Ниулакита тұрғындары Ниутао аралынан көшіп келген. Ниулакита Тувалу Парламентінде Ниутао сайлау округінің депутаттары арқылы өкілдік етіледі.
Niulakita is the southernmost island of Tuvalu, and also the name of the only village on this island. Niulakita has a population of 34 (2017 Census). The residents of Niulakita have moved to the island from Niutao. Niulakita is represented in the Parliament of Tuvalu by the members of the constituency of Niutao.
Тарих
Ниулакита аралдарын Нуиден келген, адамдарын Ваитупуға қайтарып әкеліп жатқан Каунату бастаған саяхатшылар тапқандықтарын айтады. Алайда, олардың каноэсі бағытынан оңтүстікке қарай бұрылып, Ниулакитаға жеткен. Аралдарда тек тұздық (Atriplex) және пукавай ағаштары (Pisonia grandis) өскен. Жолаушылардың бірі, Каеула, қайтыс болып, оның қабірінің басына соңғы кокосы отырғызылған. Каунату аралға Нуидегі сол аттас жердің есімімен ат қойған. Еуропалықтардың Ниулакитаны алғашқыда байқауы 1595 жылғы 29 тамызда, испандық теңізші Альваро де Менданьяның екінші экспедициясы кезінде болған. Арал «La Solitaria» (испан тілінде «Жалғыз») деп картаға түсірілген. Оның оңтүстік бөлігінде екі кішкентай кемемен порты іздеуге тырысқан, бірақ тегіс емес, тасты түбі болғандықтан әрекеттерінен бас тартылған. 1821 жылы Нантакет кит аулаушы кемесі Independence II капитаны Джордж Барретт Ниулакитаға сапар шеккен және оны «Rocky (Group)» деп атаған. Бірақ 1880 жылы Гамбургтағы (Самоадан жұмыс істейтін) J. C. Godeffroy und Sohn компаниясы аралға құқығын талап ететіні туралы хабарланған. Ruge & Co компаниясы шамамен 1888 жылы банкротқа ұшыраған. 1889 жылғы 15 сәуірде Ниулакита 1000 долларға Апиа, Самоада тұратын америкалық азамат Гарри Джей Мурске сатылған. 1896 жылдың тамызында «Ставангердің Селадон» кемесі Старбак аралының коралды рифінде құлаған. 16 адамнан тұратын экипаж 30 күн бойын аз тамақ пен сумен Ниулакитаға жеткенше құтқару қайықтарында болған. Экипаж он ай бойы құтқарылмайынша, өтіп бара жатқан бу кемесімен құтқарылған. 1914 жылы Ниулакита Капитан Эрнест Фредерик Хьюз Алленге тиесілі Самоа Shipping Trading Co Ltd компаниясынан Мурс сатып алған. Оны 1944 жылы Гилберт және Эллис аралдарының колониялық әкімшілігі сатып алған. Әкімшілік Ваитупу халқына Ниулакитаға қоныстануға рұқсат берген. Алайда, 1949 жылы кейінгі әкімшілік Ниулакитаны Ниутао қауымдастығымен қоныстандыруға шешім қабылдады, олардың халқы тым көп деп есептелген. Ваитупулықтарды көшіру мәселесі даулы болды. АҚШ 1856 жылғы Гуано аралдары заңына сәйкес Ниулакитаға құқығын жариялаған; бұл құқық 1983 жылғы Тувалу мен АҚШ арасындағы достық шарты бойынша бас тартылған.
География
Ниулакита – рифтік арал. Онда төрт көл немесе тоған бар, ал ауылда манеапа (қоғамдық үй) орналасқан, ол кездесулер мен демалыс үшін де пайдаланылады. Аралдың пішіні сопақ, оның ең ұзын осі шығыстан батысқа қарай созылған (шамамен 1 км). Бұл арал Тувалудың ең жоғары нүктесі болып табылады (теңіз деңгейінен жоғары). Аралдың барлық жағасын риф қоршап тұр, бұл жергілікті балық аулауды және аралға кіру-шығуды қиындатады.
Білім
Ниулакитаның бастауыш мектебі – Лотоалофа бастауыш мектебі.