Кіріспе

Канадада негізінен жүк тасымалдауға арналған үлкен және жақсы дамыған темір жол жүйесі бар. Екі ірі, акционерлік қоғам ретінде тіркелген, трансконтиненттік жүк темір жолы жүйесі бар: Canadian National (CN) және Canadian Pacific Kansas City (CPKC). Жалпыұлттық жолаушылар тасымалын федералды мемлекеттік корпорация Via Rail, ал АҚШ-қа үш халықаралық бағыт бойынша Amtrak қызмет көрсетеді. Канаданың үш қаласында қалалық темір жол қызметі бар: Монреаль аймағында Exo, Торонто аймағында GO Transit және Ванкувер аймағында West Coast Express. Бұл қалалар мен тағы бірнеше қалаларда жеңіл рельстік көлік немесе метро жүйелері жұмыс істейді. Тек бір қалада (Торонто) кең ауқымды трамвай (электровагон) жүйесі бар. Ontario Northland Railway сияқты шағын темір жолдар да шалқары елді мекендеріне жолаушылар пойыздарын қатынатады. Rocky Mountaineer және Royal Canadian Pacific компаниялары Канаданың Роки тауларында, сондай-ақ Британдық Колумбия мен Альбертаның басқа да таулы аймақтарындағы көрікті жерлерді тамашалау үшін сәнді темір жол турларын ұсынады. Канададағы рельстік желілердің жалпы ұзындығы бар, оның тек бөлігі электрлендірілген (барлық қалалық рельстік көлік желілері). Канада темір жол жүйесінің көп бөлігінде стандартты рельс ені қолданылады. Бұған ерекшелік ретінде кен өндіру немесе орман шаруашылығы сияқты салаларда қолданылатын, Солтүстік Американың негізгі темір жол желісінен оқшауланған шағын желілер (олардың кейбіреулері тар рельстік), және Торонто транзиттік комиссиясының кең рельс енін пайдаланатын трамвай және метро желілері жатады.

Тарих

Канаданың алғашқы темір жолы – Шамплейн және Сент-Лоуренс темір жолы 1836 жылы Монреальдің сыртында ашылды. Темір жол жүйесінің қарқынды дамуы 1849 жылғы Кепілдік туралы заңға дейін басталмады, ол барлық темір жолдардың облигацияларына кепілдік берді. Бұл Канададағы темір жолдардың жылдам кеңеюіне алып келді, кейде үкімет пайдаға кепілдік бергендіктен экономикалық тұрғыдан тиімсіз желілер салынды, нәтижесінде шамадан тыс өсім болды. Бұл мемлекеттік қаржы үшін апатқа ұшырады, ал Канада субсидияларға байланысты банкротқа жақын қалды. Осы кезеңдегі ең ірі темір жол жобасы да сәтсіз аяқталды. Монреальді Сарниямен байланыстырған Grand Trunk Railway 1860 жылы аяқталды, бірақ үлкен қарызға батты. Компанияны құтқару үшін үкімет теміржол облигацияларына берген кепілдігінен бас тартты. Канаданың конфедерациясының құрылуына темір жол да ықпал етті. Отарлық үкіметтер темір жолдар салуға барлық қаржыларын жұмсады, сондықтан оларды қаржыландырудың жаңа және тұрақты тәсілі қажет болды. Сондай-ақ, одақ Британдық Солтүстік Американы байланыстыратын темір жолдар салуға мүмкіндік береді деп есептелді. Маритим провинциялары тек Интерколониал темір жолын салуға уәде берілген соң ғана қосылды, ал Британдық Колумбия – трансконтиненталдық темір жол салуға уәде берілген соң ғана. Үкімет сабақ алды және бұл темір жолдар кепілдіктер есебінен қаржыландырылмады. Керісінше, Интерколониалдың құрылысын сэр Санфорд Флеминг басқарды және үкімет толық бақылады. Тынық мұхитына дейінгі темір жол, яғни Канадалық Тынық мұхиты, жеке қаражат есебінен және Канада даласындағы жерлерді беру арқылы қаржыландырылды (оның көп бөлігі темір жол келгенге дейін құнды болмады), 25 миллион доллар қолма-қол ақша және кепілдік берілген монополия. Бұл инженерлік шедевр, сол кездегі әлемдегі ең ұзын темір жол 1885 жылы зор той-думанмен аяқталды. 1900 жылдан кейін Канада экономикасының өркендеуі екі жаңа трансконтиненталдық темір жол салу жоспарларына әкелді. Канадалық Солтүстік, даланың солтүстік бөлігін қамтитын сәтті жүйе және Grand Trunk (өзінің Grand Trunk Pacific еншілес компаниясы арқылы) екеуі де кеңейтудің амбициялық жоспарларын іске қосты. Үкімет бастапқыда екеуінен де келісімге келіп, бір ғана жаңа желі салуға шақырды, бірақ ақырында келісімге қол жеткізілмеді және үкімет екі жүйенің де кеңеюін қолдады. Ұлттық трансконтиненталды темір жолын федералды үкімет өзі салды, ол Монктоннан (Нью-Брансуик), Квебек қаласынан Виннипегке дейін, Канада қалқанының кең және адам тұрмайтын аймағынан өтті. Бұл агрессивті кеңею бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда иммиграция мен капитал ағыны тоқтағанда апатқа ұшырады. Канадалық Солтүстік, Grand Trunk Pacific және Grand Trunk федералды үкімет тарапынан мемлекеттендірілді, ол екі миллиард доллардан астам қарызды сіңірді. Барлық үш темір жол, сондай-ақ Интерколониалдық, Ұлттық Трансконтиненталдық және бірнеше кіші желілерден құралған Канаданың үкіметтік темір жолдары 1918 және 1923 жылдар аралығында Канаданың Ұлттық темір жолдарына біріктірілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдарда темір жол желісінің кеңеюі орташа деңгейде болды және Канададағы үлкен темір жолдар дәуірі аяқталды. 1920 жылдарға қарай автомобиль күшті бәсекелес болды, ал екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген жолаушылар автомобильдерге және әуе компанияларына көшті. Соғыстан кейінгі кезеңде Квебек, Лабрадор және Британдық Колумбияда бірнеше ірі ресурстық желілер ашылды, олардың кейбіреулері тікелей Солтүстік Американың негізгі желісіне қосылмады. 1978 жылы үкімет Via Rail компаниясын құрды, ол елдегі барлық ұлттық жолаушылар қызметін өз мойнына алды. 1987 жылы Ұлттық көлік туралы заң Канададағы темір жол индустриясын ішінара реттеуді бастады және темір жолдар пайдасыз желілерден бас тартуға тырысқан кезде кездесетін бюрократиялық кедергілердің көп бөлігін жойды; алайда, қазіргі таңда NTA сәтсіздікке ұшыраған деп есептеледі, өйткені темір жолдар заңнаманы қысқа желі сатып алушысын табуға тырысқаннан кейін ғана, желіні "саудадан шығарудан" кейін бірінші рет қолданды. 1995 жылдың қарашасында федералды үкімет CN-ді жекешелендірді, ал 1996 жылы үкімет 1987 жылғы NTA кемшіліктерін толыққанды реттемейтін Канадалық көлік туралы заңмен түзетті.

Нормативтік орта

Федералды үкімет заңдар қабылдайды және Канаданың Көлік министрлігі сияқты органдар арқылы реттейді. Сонымен қатар, әр түрлі провинциялардың өз заңнамасы бар, және егер темір жол тек бір провинцияның ішінде орналасқан болса, онда ол сол провинцияның заңдарымен басқарылады, егер федералды үкімет оны бүкіл ел үшін маңызды деп жарияламаса. Канада теміржол қауымдастығы, лоббилік ұйым, өз веб-сайтында заңнама, ережелер, бұйрықтар және айналымдық хаттардың тізімдерін ұсынады.