Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Персия тілінің аудармашысы және жазушысы, мысырлық жазушы Абу Мұхаммед ʿАбд Аллах Рүзбих ибн Дадуя (ابو محمد عبدالله روزبه ابن دادويه), туған кезде Рүзбих пүр i Дадоэ (روزبه پور دادویه) деп аталған, көбінесе Ибн әл Мукаффаʿ (ابن المقفع;) деп танылады, араб. "Ибн әл Мукаффағ – ирактық ақсүйек тектің өкілі, исламға салыстырмалы түрде кеш өткенге дейін Манихейлік діннен Рөжбех / Рүзбех есімін алған." аудармашы, философ, араб тілінде жазған жазушы және ойшыл.
Persian translator and author
the Egyptian writer
Abū Muhammad ʿAbd Allāh Rūzbih ibn Dādūya (ابو محمد عبدالله روزبه ابن دادويه), born Rōzbih pūr i Dādōē (روزبه پور دادویه), more commonly known as Ibn al Muqaffaʿ (ابن المقفع; ), was an Arab. "Ebn al Moqaffaʿ was of noble Iraqi stock and bore the name Rōzbeh/Rūzbeh before his comparatively late conversion to Islam from Mani chaeism. "</ref> translator, philosopher, author and thinker who wrote in the Arabic language.
Өмірбаян
Ибн әл-Мукаффа Басрада тұрғанмен, Иранның Фарс провинциясындағы Ғур (немесе Гур, Фирузабад, Фарс) қаласында туған және парсы тегінен шыққан отбасында өскен.
Ibn al Muqaffa, though a resident of Basra, was originally from the town of Goor (or Gur, Firuzabad, Fars) in the Iranian province of Fars and was born into a family Persian stock.
Әдеби мансап
Ибн әл-Мукаффаның орта парсы тілінен Қалилә ва Димнаны аударғаны араб әдебиетінің алғашқы шедеврі саналады. "Ибн әл-Мукаффа" араб әдебиетінде әдеби прозалық повесть жанрын енгізгеннің алғашқысы болды. Ол әл-Хамадани мен әл-Саракусти сияқты кейінгі жаңашылдарға жол ашты, олар дәстүрлі ауызша баяндау тәсілдерін әдеби прозаға бейімдеп, араб әдебиетіне көркем әдебиетті әкелді". Ибн әл-Мукаффа сонымен қатар орта парсы тілін жақсы білген ғалым және бірнеше ғибраттық хикаялардың авторы болды.
Ibn al Muqaffa's translation of the Kalīla wa Dimna from Middle Persian is considered the first masterpiece of Arabic literary prose. "Ibn al Muqaffa' was a pioneer in the introduction of literary prose narrative to Arabic literature. He paved the way for later innovators such as al Hamadani and al Saraqusti, who brought literary fiction to Arabic literature by adapting traditionally accepted modes of oral narrative transmission into literary prose." Ibn al Muqaffa was also an accomplished scholar of Middle Persian, and was the author of several moral fables.
Аудармалар мен бейімделулер
Исагужи: Порфирийдің «Исагога» (Кіріспе) кітабының сирия тіліндегі нұсқасынан жасаған аудармасы араб және одан әрі мұсылман әлеміндегі стандартты логикалық кіріспе мәтініне айналды. Қалилә уа Димна: Оның аудармасы – негізінен Үндістаннан шыққан, Қалилә мен Димна есімді екі шақал туралы мақал-андардан тұратын жануарлар туралы орта парсы жинағы. Орта парсы тіліндегі түпнұсқа, қазір жоғалған, бірақ «Карирак уд Даманак» деп аталған, 6 ғасырда Сасанидтер сарайына қызмет еткен парсы дәрігері Борзое/Борзуя жазған. Борзуяның өмірбаяндық әңгімесімен және оның Үндістанға сапары туралы баяндамасымен басталатын толық жұмысты Ибн әл-Мукаффа араб тіліне аударған, ол кіріспе сөзбен қоса, төрт қосымша оқиғаны да қосып, өңдеген болуы мүмкін. Ибн әл-Мукаффаның Борзуяның араб тіліндегі аудармасынан кейінгі араб тіліндегі «Қалилә уа Димна» нұсқаларының барлығы, сондай-ақ екі сирия тіліндегі нұсқаның бірі (екіншісі исламға дейінгі кезеңде жасалған), ортағасырлық грек, парсы (6-12 ғасырлар), еврей, латын және кастиль тіліндегі нұсқалары тарады. «Қалилә уа Димнаның» араб тіліндегі көптеген қолжазбалары бар болғанымен, Ибн әл-Мукаффаның нұсқасы олардың арасында жоқ, ал ең ерте көшірмесі оның қайтысынан кейін шамамен бес ғасыр өткен соң жазылған. Оның сөзбен сөз аударма жасаудың орнына, тілге ұқсас аударма жасауға тырысқаны баршаға мәлім, және барлық белгілер оның қарапайым тіл мен түйінделген синтаксистік құрылымдар арқылы сөзді айқын жеткізуге жеткенін көрсетеді. Орта ғасырлардағы араб сыншыларының ешқайсысы оның стилін сынаған жоқ, демек ол араб оқырмандарының талғамына сай келген және оларға ұнаған. Ибн әл-Мукаффаның «Қалилә уа Димна» аудармасы жаңа әдеби бағытты бастауға бағытталған саналы әрекет болған жоқ; бұл Ибн әл-Мукаффаның сарай шеңберіндегі оқырмандарға таныстырған ескі Сасанидтер сарайының әдебиетінің бірнеше жұмысының бірі ғана еді, оның мақсаты саяси және әлеуметтік жетістікке жетуді көздейтін адамдардың не істеу керектігін көрсету болды. «Қалилә уа Димна» араб проза әдебиетінің дамуына серпін берді және еліктеушілерді, суретшілерді және ақындарды шабыттандырды. Араб тілінен парсы тіліне аудармасы 10 ғасырда қол жетімді болды, оның шумақталған нұсқасын Рудаки (941-942 ж. өмір сүрген) жасаған. Екі нұсқа да, басқа көздерде сақталған Рудаки өлеңінің бірнеше жолдарынан басқа, жоғалып кеткен. Кейінірек араб тілінен парсы тіліне аударманы Әбул Маали Наср Аллах Ибн Мұхаммед Ширази жасап, Газнавид Бахрамшахқа арнады. Хвадай Намаг: Ибн әл-Мукаффаның Сасанидтің соңғы Хвадай Намагтың араб тіліне бейімдеуін жасағаны айтылады, бұл исламға дейінгі парсы патшалары, ханзадалары және батырларының тарихнамасы. Аңыз, миф және шындық араласып, бұл патшалық биліктің жақсы ұйымдастырылған автократия ретінде, өз азаматтарының мінез-құлқын басқару және реттеуге қасиетті міндет ретінде бейнеленген мемлекеттік тарихына ұқсас. Әндерз әдебиетіне тән нақыл сөздермен тоғытылған бұл повесть азаматтық және әскери мәселелер бойынша практикалық кеңестер берді. Ибн әл-Мукаффаның түпнұсқаның кейбір бөліктерін өзгертіп, басқаларын алып тастағаны белгілі, мүмкін оны араб мұсылман оқырмандарына түсінікті ету үшін. Ол Маздак туралы мәліметтерді қосып, кейінгі парсы-араб тарихшылары маздакит қозғалысы туралы білімдерін одан алған. Орта парсы тіліндегі түпнұсқасы сияқты, Ибн әл-Мукаффаның араб тіліндегі нұсқасы да сақталмаған. Ибн Құтайбаның «Оюн әл-ахбар» және «Кетаб әл-маареф» (889 ж. өмір сүрген) кітаптарында оның фрагменттері сақталған болуы мүмкін; әрине, Ибн Құтайбаның авторлық құқығын көрсетпестен келтірген «Сиар әл-Ажам» Хвадай Намагты қайталайды.
Isāghūjī: His translation from a Syriac version of Porphyry's Isagoge (Introduction), became the standard introductory logic text in the Arabic and broader Muslim world. Kalīla wa Dimna : His translation of a Middle Persian collection of animal fables, mostly of Indian origin, involving two jackals, Kalīla and Demna. The Middle Persian original, now lost but thought have been entitled Karīrak ud Damanak was written by one Borzōē/Borzūya, a Persian physician attached to the Sasanian court in the 6th century. Prefaced by a putative autobiography of Borzūya and an account of his voyage to India, the full work was done into Arabic by Ibn al Muqaffa', who introduced it with a prologue of his own and may have been responsible for four added stories. From Ibn al Moqaffaʿ's Arabic rendering of Borzūya's work are descended not only all later Arabic versions of Kalīla wa Dimna, but also one of two Syriac versions (the other one is pre Islamic ) and the medieval Greek, Persian (6th/12th century), Hebrew, Latin, and Castilian versions. Though there are many Arabic manuscripts of Kalīla wa Dimna, Ibn al Muqaffa'’s version is not among them, and the oldest dated copy was written almost five centuries after his death. That he aimed at an idiomatic rather than a slavishly literal rendering is generally agreed, and all indications are that he achieved clarity of expression by simplicity of diction and plain syntactical structures. As no medieval Arab critic seems to have impugned his style, it was evidently pleasing and well suited to the taste of his Arab readers. Ibn al Muqaffa'’s translation of Kalīla wa Dimna was not a conscious attempt to start a new literary trend; it was clearly just one of several works of old Sasanian court literature which Ibn al Muqaffa' introduced to an exclusive readership within court circles, its function being to illustrate what should or should not be done by those aiming at political and social success. Kalīla wa Dimna, nonetheless, served as a stimulus to the development of Arabic prose literature and inspired imitators, artists, and poets. A prose Persian translation of the Arabic text was available as early as the 10th century, of which a versified version was made by Rudaki (d.941 42). Both versions are lost except for a few lines of Rūdakī’s poem preserved in other sources. A later prose translation was rendered by Abu’l Maʿālī Nasr Allāh Ibn Mohammad Shirazi and dedicated to the Ghaznavid Bahramshah. Khwaday Namag: Ibn al Muqaffa' is thought to have produced an Arabic adaptation of the late Sasanian Khwaday Namag, a chronicle of pre Islamic Persian kings, princes, and warriors. A mixture of legend, myth, and fact, it served as a quasi national history inspired by a vision of kingship as a well ordered autocracy with a sacred duty to rule and to regulate its subjects’ conduct within a rigid class system. Interspersed with maxims characteristic of andarz literature, the narrative also offered practical advice on civil and military matters. Ibn al Muqaffa' is known to have modified certain parts of the original and excluded others, possibly to make it intelligible to his Arab Muslim readers. He is thought to have inserted an account of Mazdak, from which later Perso Arab historians derived much of their knowledge of the Mazdakite movement. Like its Middle Persian original, Ibn al Muqaffa'’s Arabic version is not extant. The Oyun al akhbar and the Ketab al maʿaref of Ibn Qutayba (d. 889) may preserve fragments of it; certainly the Sīar al ʿAjam, quoted by Ibn Qutayba without ascription, renders the Khwaday Namag.