Кіріспе
12 ғасырдың ағылшын астрономы, аудармашы, дін қызметкері және дипломаты Роберт Кеттон, латын тілінде Родбертус Кеттененсис (1141–1157) деп белгілі. Ол араб тілінен латын тіліне бірнеше еңбек аударған, соның ішінде Құранның еуропа тілдеріне жасалған алғашқы аудармасын жасады. 1144 және 1157 жылдар аралығында Памплона епархиясында архидиакон қызметін атқарды. Бұрын оны 12 ғасырдың ортасында Испанияда жұмыс істеген тағы бір ағылшын аудармашысы Роберт Честермен (лат. Robertus Castrensis) шатастырған, және кем дегенде бір заманауи ғалым олардың бір адам екеніне сендіреді. Роберттің тегі Кеттененсис немесе бір рет Кетен деп аталады, бұл әдетте Ратленд ауылына, Стэмфордтан бірнеше шақырым жерде орналасқан, сілтеме жасайды. Бұл, басы артық, Роберттің туған жері болуы мүмкін. Бұл лақап есім Памплонамен байланысты ресми құжаттарда ешқашан қолданылмаған, онда ол әрқашан «Мастер Роберт» (magister Rodbertus) деп аталған, бұл оның өнер магистрі дәрежесі болғанын көрсетеді. «Кеттондық Роберт» деп белгілі аудармашы мен «Мастер Роберт» деп белгілі архидиакон кім екенін Клюни аббаты Петр Қадірлінің хатында көрсетеді. 1144 жылдың көктемінде немесе жазында Петр Роберттің аудармаларының бір бөлігін Бернард Клервоға жібергенде, қоса берілген хатында аудармашыны «Англиядан келген Роберт Кеттон, қазір Памплона шіркеуінің архидиаконы» (Roberto Ketenensi de Anglia, qui nunc Pampilonensis ecclesiae archidiaconus est) деп атады.
Robert of Ketton, known in Latin as Rodbertus Ketenensis ( 1141–1157), was an English astronomer, translator, priest and diplomat active in Spain. He translated several works of Arabic into Latin, including the first translation of the Quran into any Western language. Between 1144 and 1157 he held an archdeaconry in the diocese of Pamplona. In the past he has been confounded with Robert of Chester (Latin Robertus Castrensis), another English translator active in Spain in the mid twelfth century; and at least one modern scholar believes they are the same person. Robert's byname, Ketenensis or on one occasion de Ketene, is usually taken to refer to Ketton, a village in Rutland, a few miles from Stamford, Lincolnshire. It was probably Robert's birthplace. This nickname was never used in official documents associated with Pamplona, where he was always simply "Master Robert" (magister Rodbertus), indicating that he had a master of arts degree. The identification of the translator known as Robert of Ketton and the archdeacon known as Master Robert is provided by a letter of Peter the Venerable, abbot of Cluny. In the spring or summer of 1144, when Peter sent some of Robert's translations to Bernard of Clairvaux. In the accompanying letter he named the translator as "Robert of Ketton from England, who is now archdeacon of the church of Pamplona" (Roberto Ketenensi de Anglia, qui nunc Pampilonensis ecclesiae archidiaconus est).
Аудармалар
1141 жылдан бұрын Каринтиялық Роберт пен Герман араб тіліндегі мәтіндерді латын тіліне аударумен айналысып, оларды өз білімдерін арттыру үшін пайдаланды. Ричард Хаклюйт екі адамның да араб тілінде сөйлейтін елдерге саяхаттағанын болжады. Роберттің осы ерте ынтымақтастығынан тек бір туынды белгілі немесе сақталған. Германның сұрауымен Роберт әл-Киндидің «Астрологиялық үкімдерін» латын тілінде Judicia деген атпен аударды. (Көптеген кейінгі қолжазбаларда бұл еңбек астроном Роберт Англикусқа дұрыс емес жатқызылған.) Осы аударманың кіріспесінде ол геометрия мен астрономияға қызығушылығы бар екенін, бірақ Германмен достығы үшін астрологиялық жұмысқа кіріскенін түсіндіреді. Олардың нақты жоспары, оның айтуынша, Птолемейдің «Алмагестін» түсіну үшін Евклидтің «Элементтері» мен Феодосийдің «Сфералары» арқылы жұмыс істеу еді. Бұл мәтіндердің бәрі сол кезде тек араб тілінде ғана қолжетімді болды. Роберт пен Германның жеке ынтымақтастығынан туындаған тағы бір сақталған мәтін болуы мүмкін: Евклидтің «Элементтерінің» «Аделард II» деп белгілі аудармасы, ол көбінесе Баттың Аделарына және кейде Честердің Робертіне жатады. Бұл XII ғасырдағы Евклидтің латын тіліндегі аудармаларының арасында ең танымал болды. 1143 жылы Птолемейдің «Планисферасын» аударған Герман Роберттің өзіне әл-Баттанидің астрономиялық кестелерін, мүмкін аударма түрінде бергенін айтады. 1141 жылы Роберт пен Герман Ебро өзенінің жағасында, болжам бойынша Логроньода, аббат Петр Қадірлімен кездесті және ол оларды өз жинағы үшін, кейін Толедо жинағы деп белгілі болған, бірнеше исламдық мәтіндерді аударуға көндірді. Осы жоба үшін Роберт «Сарацендердің жалған тарихы» деген мағына беретін Chronica mendosa Saracenorum және «Жалған пайғамбар Мұхаммедтің заңы» деген мағына беретін Lex Mahumet pseudoprophete деген атпен алғашқы халифат тарихын және Құранды аударды. Осы еңбекте оған Мұхаммед есімді адам көмектесті. Оның аудармасы өте еркін жасалған және ол мәтінді сүрелерге бөле қоймады. Толедо жинағының барлығы 1543 жылы Базельде протестант баспагері Теодор Библиандер басып шығарды. 1143 жылға дейін Роберт өзінің және Германның астрономиялық аудармаларға қатысты жобасын есте сақтады, өйткені ол Петр Қадірліге «барлық ғылымды қамтитын, жұлдыздық шеңберлердің барлығын, олардың санын, пропорциясын және өлшемдерін, ретін және жағдайын, сондай-ақ жұлдыздардың барлық әртүрлі қозғалыстарын, олардың әсерлерін және табиғатын ең дәл ашатын аспан сыйы» туралы хат жазды.
Діни қызмет
Роберттің шіркеудегі қызметі аудармашылық мансабы аяқталғаннан кейін басталды. (Мүмкін, ол бұл лауазымды еңбегінің сыйақысы ретінде алған шығар.) Ол кем дегенде 1144 жылдан бастап, тіпті одан аздап бұрын 1157 жылға дейін Памплонада архидиакон қызметін атқарды, содан кейін Тудела канонариясына ауыстырылды. Оның Памплонада болғаны 1145, 1147, 1149 және 1151 жылдардағы құжаттардан мәлім. 1152 жылы ол Барселонада ресми іс-сапарда болды. Ол Ункастильо қаласын да қамтитын Вальдонселла архиепархиясын басқарған сияқты. Наварра Корольдігі 1134 жылы тәуелсіздігін қайта алғаннан бері Арагон Корольдігімен шектес және оның құрамы үшін талас болған. Роберт Наварра королі Гарсия Рамиреске (оның атасы Санчо Гарсес Ункастильоның иесі болған) дипломат ретінде қызмет етті, тіпті 1149 жылдың 1 шілдесінде Арагон регенті Реймонд Беренгар IV-пен жасалған бейбіт шартының даярлуына қатысты. Осы бейбітшілікке жасаған еңбегі үшін Рим папасы Евгений III оны мақтады. 1151 жылы Роберттің епископы Лопе де Артахона оны Памплона және Сарагоса епархиялары арасындағы даулы шекараны реттеу үшін өткен кеңеске өкілі ретінде жіберді. Кейін Роберт Памплона шіркеуінің бір бөлігін Лопеға қарсы бүлікке жетеледі. Олардың арадағы келіспеушіліктер біраз уақытқа дейін шешілді, бірақ Лопе патша Санчо VI-мен қақтығысқа түскенде Роберт патша тарапына қосылды. Ол, әдетте, архидиакондық лауазымы сақталмай қалғаннан кейін патшаның көмегімен Туделада канонияны алған болуы мүмкін. 1157 жылдан кейін оның жайлы ешқандай мәлімет жоқ. Чарльз Бернетт атап көрсетеді: "Роберттің білімі оны дипломат, патша кеңесшісі және ресми құжаттарды түзеуші ретіндегі рөлдерге өте жақсы дайындады".