Николай Шверник: Советтік саяхатшы және мемлекет қайраткері

Кіріспе

Кеңес саясаткері, Жоғарғы Кеңес Президиумының төрағасы (1888–1970)

Николай Михайлович Шверник (Николай Михайлович Шверник, 19 мамыр 1888 [е.с. 7 мамыр 1888] – 24 желтоқсан 1970) – 1946 жылдың 19 наурызынан 1953 жылдың 15 наурызына дейін Жоғарғы Кеңес Президиумының төрағасы қызметін атқарған кеңес саясаткері. Атақты Совет мемлекетінің басшысы болғанымен, Шверник Кеңес Одағы Министрлер Кеңесінің төрағасы Иосиф Сталинге қарағанда аз билікке ие болды.

Өмірбаян

Шверник 1888 жылы Санкт-Петербургте орыс ұлтының жұмысшы отбасында дүниеге келген. Оның әкесі зейнеткер сержант-майоры, Санкт-Петербургтегі зауыттарда жұмыс істеген. Ол ежелгі сенімдестерден тараған деп есептеледі. Шверниктің анасы тоқымашы болған. Ол зауыттарда токарь болып жұмыс істеді және 1905 жылы большевиктерге қосылды. 1917 жылы ақпан революциясынан кейін Самарадағы құбыр зауытының кеңесінің төрағасы және Самара қалалық кеңесінің төрағасы болып сайланды. Ресей азамат соғысы кезінде Қызыл Армияда саяси комиссар болды. 1921–1923 жылдары кәсіподақтарда жұмыс істеді. 1923 жылы ол Иосиф Сталин басқарған Рабкрин штабына тағайындалды, Сталинмен 1920-жылдардағы билік күресінде адал қолдау көрсетті. 1923 жылы ол айқын емес арақ, кокаин сатумен және құмар ойындарымен күресуге жауапты болды. 1927 жылдың желтоқсан айында қалаларда азық-түлік тапшылығы туындағанда, шаруалар бағаның өсуін күтіп, өнімдерін сатудан тартынғандықтан, Шверник партияның аймақтық хатшысы ретінде Уралға жіберілді. Ол кеңес экономикасының қарқынды индустриализациясын, кәсіподақтардың басшылығының көп бөлігі қарсы болған Сталинге адал қолдауын жалғастырды. 1929 жылы Мәскеуге қайтарылып, Металлургтер кәсіподағының төрағасы болып тағайындалды. 1930 жылдың шілдесінен 1944 жылдың наурызына дейін Бүкілодақтық кәсіподақтардың орталық кеңесінің бірінші хатшысы және Оргбюро мүшесі болды. Шверник 1931 жылғы меншевиктер ісін қарады, онда 14 ресейлік экономист мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталды. 1937 жылдың ақпанында ол КСРО-да әлі де тірі болған екі көрнекті бұрынғы оппозиционер – Николай Бухарин мен Алексей Рыковты тергеген комиссияның мүшесі болды және оларды Орталық комитеттен шығарып тастау, тұтқындау және ату керек деп дауыс берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шверник кеңестік өнеркәсібін алға жылжып келе жатқан Вермахттан эвакуациялауға жауапты болды. 1938–1946 жылдары Ұлттар Кеңесінің төрағасы болды. 1944–1946 жылдары Ресей КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы болды. 1946 жылы Михаил Калининнің орнын басып, КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы болды. Ол 1952 жылы ғана КОКП Орталық Комитетінің саяси бюросының мүшесі болды (кейін Партия Орталық Комитетінің Президиумы деп аталды), бірақ 1953 жылы органның мөлшері қысқартылғанда төмендетілді. 1953 жылдың наурызында Сталиннің өліміне қатты қайғырған Шверник диктатордың қоштасу рәсімінде жылаған жалғыз көрнекті партия жетекшісі болды. 1966 жылы зейнетке шыққанға дейін ол осы лауазымда қалды. Шверник 1970 жылдың 24 желтоқсанында Мәскеуде 82 жасында қайтыс болды, оның күлі Кремль қабырғасының некрополісіндегі урнаға қойылды.

Shvernik was born in 1888 in St. Petersburg in a working class family of Russian ethnicity. His father was a retired sergeant major, who worked in factories in St Petersburg. Reputedly, he was descended from Old Believers. Shvernik's mother was a weaver. He worked in factories as a turner, and joined the Bolsheviks in 1905. After the February Revolution in 1917, he was elected chairman of the soviet in a pipe factory in Samara, and chairman of the Samara city soviet. During the Russian Civil War, he was a political commissar in the Red Army. In 1921–23, he worked in the trade unions. In 1923, he was appointed to the staff of Rabkrin, which was headed by Joseph Stalin, whom Shvernik loyally supported during the power struggles of the 1920s. During 1923, he was in charge of combatting the sale of moonshine vodka and cocaine, and gambling. In December 1927, when there were sudden food shortages in the cities because the peasants were holding back their produce in anticipation of rising prices, Shvernik was dispatched to the Urals, as regional party secretary. He continued to support Stalin loyally through the rapid industrialisation of the soviet economy, which was opposed by almost the entire leadership of the trade unions. He was recalled to Moscow in 1929, and imposed as chairman of the Metallurgist Trade Union. From July 1930 to March 1944, he was first secretary of the All Union Central Council of Trade Unions and a member of the Orgburo. Shvernik presided over the 1931 Menshevik Trial, in which fourteen Russian economists came up for trial on charges of treason. In February 1937, he was a member of the commission that investigated Nikolai Bukharin and Alexei Rykov, the two most prominent former oppositionists still living the USSR, and voted that they should be expelled from the Central Committee, arrested, and shot. During the Second World War, Shvernik was responsible for evacuating Soviet industry away from the advancing Wehrmacht. He was Chairman of the Soviet of Nationalities from 1938 to 1946. He was Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the Russian SFSR from 1944 to 1946. In 1946 he became Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the USSR, succeeding Mikhail Kalinin. He only became a member of the Politburo of the CPSU Central Committee (then named the Presidium of the Party's Central Committee) in 1952 but was demoted in 1953 when the body was reduced in size. Reputedly, Shvernik was so distressed by Stalin's death, in March 1953, that he was the only prominent party leader seen crying at the dictator's funeral. He remained on the body until he retired in 1966. Shvernik died on 24 December 1970 at Moscow at the age 82 and his ashes were placed in an urn in the Kremlin Wall Necropolis.