Кіріспе

Американдық суретші (1892–1964)

Эдвард Стюарт Дэвис (7 желтоқсан 1892 – 24 маусым 1964) – американдық модернист суретші. Ол 1940-1950 жылдардағы джазға негізделген, батыл, жарқын және түрлі-түсті суреттерімен, сондай-ақ 20 ғасырдың басындағы Ашкан мектебінің туындыларымен кеңінен танымал болды. Дэвис Американың әлеуметтік-саяси ортасына өз жұмысының әсер ете алатынына сенгендіктен, оның саяси үндеуі ең абстрактілі туындыларынан ең айқын жұмыстарына дейін барлық шығармаларында көрінетін. Көптеген модернист суретшілерден өзгеше, Дэвис өзінің саяси мақсаттары мен ұстанымдарын жақсы білді және мансабы бойында өнер арқылы адалдығынан ешқашан бас тартқан жоқ. 1930 жылдары Дэвис танымал американдық суретші болғанмен, бұл оны Ұлы депрессияның теріс әсерлерінен сақтамады, нәтижесінде ол Федералдық өнер жобасына өтініш білдірген алғашқы суретшілердің бірі болды. Аталған жоба аясында Дэвис марксистік сипаттағы бірнеше жұмыстар жасады, бірақ ол марксистік идеялар мен философияны толық қолдауға жеткілікті тәуелсіз болды. Дэвис 1912 жылы Нью-Йорктегі Роберт Анри өнер мектебінде, Ашкан мектебінің жетекшісі Роберт Анридің басшылығымен ресми өнер білімін алды. Осы кезеңде ол Джон Слоан, Гленн Коулман және Генри Глинтенкамп суретшілерімен достық қарым-қатынас орнатты. 1913 жылы Дэвис Армори Шоуда ең жас суретшілердің бірі ретінде қатысты, онда ол Ашкан мектебінің стиліндегі бес акварель суретін көрсетті. Көрмеде Дэвис Винсент ван Гог, Анри Матисс және Пабло Пикассо сияқты суретшілердің туындыларымен танысты. Дэвис "заманауи" суретшіге айналып, Америкадағы кубизм мен модернизмнің маңызды өкіліне айналды. 1920 жылдары ол өзінің қалыптасқан стиліне қарай дамуын бастады, абстрактілі натюрморттар мен пейзаждарды суреттеді. Оның темекі қаптары мен шамдардың жарнамалары сияқты қазіргі заманғы тақырыптарды пайдалануы оның жұмысына прото-поп-арт элементін қосты. Дэвистің тәжірибелерінің бірі – бұрынғы суреттерін пайдалануы. Ол Глостерде, Массачусетс штатында салған порт көріністерінің элементтерін кейінгі көптеген жұмыстарында қолданды. Тағы бір тәжірибе – сериялы сурет салу, бірдей құрылымға ие жұмыстар жасау, бірақ түстерін өзгерту немесе геометриялық әшекейлер қосу арқылы тақырыптағы өзгерістерді жасау. Кейбір сарапшылар оның шығармашылығының бұл аспектісі оның джазға деген сүйіспеншілігімен сабақтас екенін айтады, онда музыканттар негізгі аккорд құрылымын импровизациялайды. 1928 жылы ол бір жылға Парижге сапар шекті, онда көше көріністерін суреттеді. 1929 жылы Парижде болғанда ол өзінің американдық әйелі Бесси Чосакқа үйленді. 1930 жылдары ол саяси белсенділікке көбірек араласты, Сесил Уайтингтің сөзіне сәйкес, Дэвистің мақсаты "абстрактілі өнерді марксизммен және заманауи индустриялық қоғаммен үйлестіру" болды. Сондай-ақ 1932 жылы Дэвис Радио Сити Музыка залы үшін қабырғалық сурет жасады, оны Рокфеллер орталығы өнер комитеті "Әйелдерсіз ерлер" деп атады (осы жылы Эрнест Хемингуэйдің екінші әңгімелер жинағы аяқталғаннан кейін). Хилтон Крамердің 1975 жылғы New York Times газетінде жариялаған мақаласына сәйкес, Дэвис қабырғалық сурет орналасқан жеріне де, оған берілген атауына да риза болған жоқ. 1938 жылы Дэвис "Суинг Ландшафт" суретін салған, бұл қазіргі заманғы мурал, қазір 20 ғасырдың ең маңызды американдық суреттерінің бірі саналады. Сол жылы Дэвис Розель Спрингерге үйленді. Дэвис өмірінің соңғы жылдарын Нью-Йорк әлеуметтік зерттеулер мектебінде және Йель университетінде оқытумен өткізді. 1947–1952 жылдары Дэвистің екі туындысы, "Тек ішкі пайдалану үшін" (1945) және "Композиция (1863)" (шамамен 1930) 28 орында өткен "Сәндік өнер мен дизайн көрмесінің сәулет өнерімен байланысы" көрмесінде ұсынылды. Нью-Йорктегі Downtown галереясында Эдит Грегор Халперт оның өкілі болды. Оның соңғы суреттерінің бірі, 1963–1964 жылдары жасалған "Blips and Ifs", Америка өнерінің Амон Картер мұражайының коллекциясында сақталады. 1964 жылы АҚШ пошта қызметі Дэвистің "Клише үшін егжей-тегжейлі зерттеу" бейнеленген маркасын шығарды. Дэвис 1964 жылдың 24 маусымында 71 жасында Нью-Йоркте инсульттан қайтыс болды.

Ұстаздар

Дэвисті алғаш рет американдық реалист Роберт Анри кәсіби түрде оқытты. Анри 1909 жылы Дэвиске сабақ беруді бастады. Анри сол кезде американдық өнер институттарын жоғары бағаламады, соның салдарынан Джон Слоан және тағы алты институтқа қарсы суретшімен ("Сегіз" деп белгілі) бірге 1908 жылы Макбет галереясында көрме ұйымдастырды. Анри суретте академиялық нормаларды аузынан айқын сынаған арқылы Дэвисті және басқа студенттерін өнерді жеткізудің жаңа формаларын іздеуге, сондай-ақ күнделікті өмірден шабыт алуға ынталандырды.

Нысандар

Прогрессивті дәуірде басым болған идеологиялар жас Стюарт Дэвиске америкалық екендігімен мақтан тұту сезімін сыйлады, бұл оның "Ұлы Америка" тақырыбында бірнеше туынды жасауына себеп болды. Генримен оқығаннан кейін Дэвис шығармаларына шабыт алу үшін Нью-Йорк көшелерінде серуендеп жүрді. Халықтың арасында болу оның әлеуметтік жауапкершілігін арттырды, бұл оның тағы бір институционалдық емес суретші Джон Слоанмен достығы арқылы күшейді. Бұған қоса, Дэвис 1913 жылғы Армори көрмесіне (онда ол өзінің жұмысын көрсетті) қатысып, модернизм мен оның даму тенденциялары туралы білімін кеңейтті. Дэвис еуропалық модернизмнің формальды және түстік жетістіктерін қалай қолдану керектігін үйренді, бұл Анри өз өнерінде назар аудармаған мәселе еді. 1925 жылы Société Anonyme Нью-Йоркте француз суретшісі Фернан Лежердің бірнеше туындыларын көрмеге қойды. Дэвис Лежерді жоғары бағалады, себебі Лежер, Дэвис сияқты, өзінің жұмысында формальды айқындықтың жоғары деңгейін көздеді. Дэвис Лежердің дүкендердің фасады, билбордтар және басқа да адам жасаған нысандар сияқты тақырыптарын бейнелеген туындыларын да бағалады.