Кіріспе

Американдық суретші және гравюрашы (1882–1967)

Эдвард Хоппер (22 шілде 1882 – 15 мамыр 1967) – американдық реалист суретші және гравюрашы. Ол Американың ең танымал суретшілерінің бірі және өнері арқылы американдық өмір мен ландшафттарды бейнелеу шеберлігімен әйгілі. Нью-Йорк штатының Ньяк қаласында орта таптық отбасында дүниеге келген Хоппердің өнерге деген ерте қызығушылығы ата-анасы тәрбиеледі. Ол Уильям Мерритт Чейз және Роберт Анридің жетекшілігімен Нью-Йорк сурет мектебінде оқыды, онда ол өзінің ерекше стилін қалыптастырды, ол жалғыздыққа, жарық пен көлеңкеге ерекше назар аударады. Хоппердің майлы бояулар, акварельдер және гравюралардан тұратын туындылары американдық қалалық және ауылдық ортадағы жалғыздық пен оқшаулану тақырыптарын зерттейді. Оның ең танымал суреті – "Түндегі тамашалаушылар" (1942), ол күнделікті өмірдің тыныш, ойлы сәттеріне деген ынтасын көрсетеді. Бастапқыда үлкен жетістікке жете алмаса да, Хоппер 1920 жылдары кең танылды, ал оның туындылары Американың ірі музейлеріндегі негізгі экспонаттардың біріне айналды. Хоппердің форма композициясы және көңіл-күйді тудыру үшін жарықты пайдалануымен ерекшеленетін әдісі өнер әлемінде және халық мәдениетінде үлкен әсер етті. Нью-Йорктің сәулеттік ландшафттарында немесе Жаңа Англияның тыныш жерлерінде бейнеленген оның суреттері, әңгімелік тереңдік пен эмоционалдық резонанс сезімін береді, оны американдық реализмнің маңызды тұлғасына айналдырады. Хоппер поэтикалық мағынамен қабатталған, қарапайым тақырыптардан тыныш драма тудырып, оларды түсіндіруге шақырады. Ол бейнелеген Американың "толық шындығы" үшін мақтау алды. 1924 жылы Хоппер де суретші болған Джозефин Нивисонға үйленді, ол оның мансабын басқаруда маңызды рөл атқарды және оның көптеген туындыларындағы кейіпкерлердің үлгісі болды. Жұбайлар Нью-Йоркте шағын өмір сүрді, ал жаздарын Кейп-Кодта өткізді, бұл Хоппердің кейінгі жұмысына үлкен әсер етті. Өзінің жетістіктеріне қарамастан, Хоппер жеке және ойлы адам болып қала берді, ол адам тәжірибесінің және американдық ландшафттың нюанстарын зерттеуге арналды. Оның американдық көріністерді бейнелеуі, оқшаулану мен ойшалуға баса назар аударуы, оның американдық өнер тарихындағы тартымдылығы мен маңыздылығының ерекше ерекшелігі болып табылады.

Ерте өмір

Хоппер 1882 жылы Нью-Йорк қаласының солтүстігінде, Гудзон өзеніндегі яхталар құрылысының орталығы болған Ньяк қаласында дүниеге келді. Ол жақсы жағдайдағы отбасының екі баласының бірі еді. Оның ата-анасы, көбінесе голланд тегінен шыққан Элизабет Гриффитс Смит және құрғақ тауарлар саудагері Гаррет Генри Хоппер еді. Гаррет ата-бабаларындай сәтті болмаса да, әйелінің мұрасынан алған көмегімен екі баласын жақсы қамтамасыз етті. Ол қырық тоғыз жасында зейнетке шықты. Эдвард пен оның әпкесі Марион жеке және мемлекеттік мектептерде оқыды. Олар қатаң баптист отбасында тәрбиеленді. Әкесінің мінезі жұмсақ болды, ал үйде әйелдер үстемдік құрды: Хоппердің анасы, әжесі, әпкесі және қызметші қыз. Оның туған жері мен балалық шағындағы үйі 2000 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Қазір ол Эдвард Хоппер үйі мұражайы және зерттеу орталығы ретінде жұмыс істейді, коммерциялық емес қоғамдық мәдени орталық ретінде көрмелер, семинарлар, дәрістер, қойылымдар мен арнайы іс-шаралар өткізеді. Хоппер бастауыш сыныпта жақсы оқушы болды, ал бес жасында оның сурет салуға деген қабілеті анық байқалды. Ол әкесінің зияткерлік бейімділігін және француз және орыс мәдениеттерін сүйіскендігін тез қабылдады. Ол сонымен қатар анасының өнер мұрасын көрсетті. Хоппердің ата-анасы оның өнерін қолдады және оған материалдарды, оқу журналдарын және суреттермен толық кітаптарды мол берді. Хоппер 10 жасында суреттерін қолмен жазуды және мерзімін көрсетуді бастады. Осы суреттердің ең алғашқыларының ішінде геометриялық пішіндердің, вазаның, табақтың, тостағанның және қораптардың көмірмен салынған эскиздері бар. Оның бүкіл өмірі бойы жалғасқан жарық пен көлеңкенің егжей-тегжейлі зерттеуі осы ертедегі жұмыстарында көрінеді. 1895 жылы ол өзінің алғашқы қолтаңбаланған майлы суреті «Жыртылған шағын шығанақтағы қайық» суретімен танымал болды. Ол суретші-әуесқойлар үшін танымал журнал «The Art Interchange» журналында басылып шыққан суреттен көшіріп алған. Хоппердің басқа да ертедегі майлы суреттері, мысалы, Ньяктегі ескі мұз тоғаны және оның 1898 жылғы «Кемелер» суреті Брюс Крейн мен Эдвард Моран сияқты суретшілердің суреттерінің көшірмелері ретінде анықталды. Алғашқы автопортреттерінде Хоппер өзін арық, сұлу емес және қарапайым емес ретінде бейнеледі. Ол бойлы, тыныш жасөспірім болса да, оның әзіл-қалжың сезімі оның суреттерінде көрініс тапты, кейде иммигранттарды немесе әйелдердің ерлерге үстемдік ететін күлкілі жағдайларын бейнелейді. Өмірінің кейінгі кезеңдерінде ол суреттерінде көбінесе әйелдерді бейнеледі. Орта мектепте (1899 жылы Ньяк орта мектебін бітірген), ол теңіз сәулетшісі болуды армандады, бірақ бітіргеннен кейін өнер саласында мансап құру ниетін мәлімдеді. Хоппердің ата-анасы оған коммерциялық өнерді оқып, сенімді табыс табуға тырысты. Өзінің жеке тұлғалық бейнесін және өмір философиясын дамытуда Хопперге Ральф Уолдо Эмерсонның жазбалары әсер етті. Кейінірек ол: «Мен оған қатты ризамын, мен оны қайта-қайта оқып шығамын», - деді. Хоппер 1899 жылы хат-хабар курстары арқылы өнертануды бастады. Көп ұзамай ол Нью-Йорк өнер және дизайн мектебіне, Парсонс дизайн мектебінің алға басушысына оқуға түсті. Ол алты жыл бойы Уильям Мерит Чейз сияқты ұстаздармен оқыды, ол оны майлы бояудан үйретті. Алайда тірі модельдерден сурет салу консервативті тәрбиеленген Хоппер үшін қиын және біршама шоқ болды. Оның тағы бір ұстазы, суретші Роберт Анри өмір сабағын оқытты. Генри студенттерін өнерлерін «әлемде дүрбелең тудыруға» қолдана беруге шақырды. Ол студенттеріне: «Маңыздысы - тақырып емес, оған деген көзқарасыңыз» және «Өнер туралы ұмытып, өмірде сізді қызықтыратын нәрселерді суретке түсіріңіз» деген кеңес берді. Хоппердің интерьерді тақырып ретінде пайдаланғанын көрсететін алғашқы майлы суреті «Театрдағы жалғыз адам» (шамамен 1904 ж.) болды. Студент кезінде ол ондаған жалаңаш, натюрморт, пейзаждар мен портреттерді, соның ішінде автопортреттерді суретке түсірді. 1905 жылы Хоппер жарнама агенттігінде жарты күндік жұмыс істеді, онда ол сауда журналдарының мұқабаларын жасады. Хоппер иллюстрацияны жек көруді үйренді. Ол 1920 жылдардың ортасына дейін экономикалық қажеттілікпен байланысты болды. Ол үш рет Еуропаға сапармен, әрқайсысы Парижге барып, көркем өнерді зерттеу үшін уақытша қашып кетті. Шын мәнінде, ол көбінесе жалғыз жұмыс істеді және өнердегі жаңа ағымдарға әсер етпеген сияқты. Кейін ол «Пикассо туралы естігенін мүлдем есіне түсірмейтінін» айтты. Хоппер қала мен сәулет көріністерін қара түсте суреттеуді бастады. Содан кейін ол Импрессионистердің ақшыл түстеріне көшті, бірақ қара түске қайта оралды, ол оған ең қолайлы болды. Кейінірек ол: «Мен одан бас тартым, ал кейіннен Парижде жасалған жұмыстар қазір мен жасайтын жұмыстарға ұқсас болды», - деді. Хоппер көп уақытын көше және кафе көріністерін суреттеумен, сондай-ақ театр мен операға барумен өткізді. Оның көптеген құрбылары абстрактілі кубист эксперименттерін еліктегенімен, Хоппер реалист өнерге тартылды. Кейінірек ол Еуропалық ықпалдардың аздығын айтты, тек Рембрандт, Гойя және француз гравері Шарль Мерион, Хоппер оның Париж көріністерін еліктеген.

Ұрыс жылдары

Еуропадан соңғы сапарынан оралғаннан кейін Хоппер Нью-Йоркте студия жалдап, өзінің ерекше стилін табуға тырысты. Өзін асырау үшін ол сурет салуға мәжбүр болды. Жеке жұмыс істейтін суретші болғандықтан, Хоппер жобалар іздеуге міндетті болды және бизнесті табу үшін журналдар мен агенттіктердің есіктерін қағып шарлады. Оның суреттері тоқырады: «Маған не сурет салу керектігін шешу қиын. Кейде оны таппай айлар бойы күресемін. Ол ақырындап келеді». Оның әріптесі, суретші Уолтер Титтл Хоппердің депрессиялық эмоционалдық жағдайын одан да анықтап сипаттады, достасының «жеңілуге келмейтін инерциядан ұзақ уақыт бойы зардап шегетінін, көбінесе бірнеше күн бойы аяқ астынан бақытсыздықпен отырып, сиқырды бұзуға қол жеткізе алмайтынын» көрді. 1912 жылы (22 ақпан – 5 наурыз) Роберт Анридің бастамасымен құрылған суретшілер тобының «Тәуелсіздер» көрмесіне қатысты, бірақ ешқандай сатуды жүзеге асыра алмады. 1913 жылы Армори шоуында Хоппер 1911 жылғы «Желкендесу» атты алғашқы суретін американдық кәсіпкер Томас Ф. Виторға 250 долларға сатты, бұл суретті ол бұрынғы автопортретінің үстінен салған болатын. Хоппердің жасы отыз бірге толған, және ол алғашқы сатуы жақын арада басқа сатуларға әкеледі деп үміттене білді, бірақ оның мансабы дамып кетуіне тағы көп жылдар керек болды. Ол Нью-Йорктегі Макдауэлл клубы сияқты кішірек орындардағы топтық көрмелерге қатысуын жалғастырды. Соған орай, сол жылы әкесінің қайтысынан кейін көп ұзамай Хоппер Манхэттеннің Гринвич-Виллидж ауданындағы 3 Вашингтон-сквер-норт пәтеріне көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Келесі жылы ол кинокомпания үшін бірнеше плакат жасау және жарнамамен айналысу тапсырмасын алды. Иллюстрациялық жұмысты ұнатпаса да, Хоппер өмір бойы кино мен театрқа құрметпен қарады, оларды суреттерінің тақырыбы ретінде қарастырды. Әрбір форма оның композициялық әдістеріне әсер етті. Майлы бояулармен күрескеннен кейін 1915 жылы Хоппер гравюра жасауға көшті. 1923 жылға қарай ол осы техникадағы шамамен 70 жұмысының көп бөлігін, соның ішінде Париж бен Нью-Йорк қалаларының қалалық көріністерін жасады. Ол соғысқа қатысты бірнеше плакаттарды да жасады, сондай-ақ кездейсоқ коммерциялық жобалармен айналыса берді. Мүмкіндігі болғанда Хоппер Жаңа Англияға, әсіресе Огунквит пен Монхеган аралындағы суретшілер колонияларына сапарлағанда ашық ауада майлы суреттер салды. 1920 жылдардың басында оның гравюраларына көпшіліктің назары ауа бастады. Олар оның кейінгі тақырыптарының кейбірін бейнеледі, мысалы, «Эль Поездағы түні» (тыныш жұбайлар), «Кешкі жел» (жеке әйел) және «Кетбоут» (жақсы бейнеленген теңіз көрінісі). Осы кезеңдегі екі танымал майлы суреті – «Нью-Йорк интерьеры» (1921) және «Нью-Йорк мейрамханасы» (1922). Ол сондай-ақ көптеген «терезе» суреттерінің екеуін салды: «Тігін машинасының алдындағы қыз» және «Айшығының ішінде», екеуі де пәтер терезесінің жанында тұрған (киім киген немесе жалаңаш) тұлғаны сыртқа қарайтын немесе сырттан қарап тұрғандай бейнелейді. Бұл жылдар қиын болғанымен, Хоппер белгілі бір деңгейде танымал болды. 1918 жылы Хоппер «Хунды талқанда» атты соғыс плакаты үшін АҚШ Кеме қатынасы басқармасының сыйлығын алды. Ол үш көрмеге қатысты: 1917 жылы Тәуелсіз суретшілер қоғамымен, 1920 жылдың қаңтарында (Уитни студиясы клубында жеке көрме, ол Уитни музейінің алға құрылғысы болды) және 1922 жылы (қайтадан Уитни студиясы клубымен). 1923 жылы Хоппер гравюралары үшін екі сыйлық алды: Чикаго гравюрашылар қоғамының Логан сыйлығы және В. А. Брайан сыйлығы.

Неке және жетістік

1923 жылға қарай Хоппердің баяу өрлеуі, ақыры, табысқа жеткізді. Ол Массачусетс штатының Глостер қаласында жазғы сурет саяхаты кезінде суретші және Роберт Анридің бұрынғы шәкірті болған Жозефин Нивисонмен қайта кездесті. Олар бір-бірінен өзгеше еді: ол бойы аласа, ашық, әлеуметтік, қоғамдық және либералды болса, ол биік, құпиялы, ұялшақ, тыныш, ойшыл және консервативті еді. Ол мансабын оның мансабына бағындырды және оның усақ-түйексіз өмір салтын бөлісті. Олардың қалған өмірі қаладағы қарапайым пәтерлері және Кейп-Кодтағы Оңтүстік Труродағы жаздарымен байланысты болды. Ол оның мансабын және сұхбаттарын басқарды, оның негізгі моделі және өмірлік серігі болды. Сыншылар оның туындыларын әдетте жоғары бағалады; бірі айтты: "Қандай өмірлік күш, тікелейлік! Ең қарапайым тақырыпты қалай өзгерте алатынын қараңыз". Хоппер қырық бір жасында өзінің еңбегі үшін тағы да мойынсоқ болды. Ол мансабына қатысты ашуын сақтап, кейіннен қойылымдар мен сыйлықтардан бас тартты. 1929 жылы ол "Чоп Сьюи" және "Теміржол батуы" туындыларын жасады. Келесі жылы Стивен Кларк "Теміржолдың жанындағы үйді" (1925) Музейге сыйға тартты, бұл оның коллекциясына алғаш рет сатып алынған майлы сурет болды. Хоппер өзінің соңғы автопортретін 1930 жылдары суретпен бейнеледі. Жозефина оның көптеген суреттеріне поза бергенімен, ол күйеуінің бір ғана ресми майлы портреті "Жо суреті" (1936) үшін отырды. Хоппер Ұлы депрессия кезінде көптеген басқа суретшілерге қарағанда жақсы жағдайға ие болды. Оның беделі 1931 жылы күрт өсті, өйткені Уитни Америка өнер мұражайы және Метрополитен өнер мұражайы сияқты ірі музейлер оның туындылары үшін мыңдаған доллар төледі. Ол сол жылы 30 картинаны, оның ішінде 13 акварельді сатты. 1930 жылы Хопперлер Кейп-Кодтағы Оңтүстік Трурода коттедж жалдады. Олар әр жазда қайтып келіп, 1934 жылы жазғы үй салып, сонда өмірінің қалған бөлігін өткізді. Содан олар Хопперге жаңа материал іздеуге қажеттілік туғанда басқа аймақтарға саяхат жасайтын. 1937 және 1938 жылдың жазында жұбайлар Вермонт штатының Оңтүстік Роялтон қаласындағы Вагон-Түйірлер фермасында ұзақ уақыт болды, онда Хоппер Ақ өзен бойында акварельдер сериясын суретке түсірді. Бұл көріністер Хоппердің жетілген туындылары арасында ерекше, өйткені олардың көпшілігі сәулет немесе адамдардан айырылған "таза" пейзаждар. "Ақ өзеннің бірінші тармағы" (1938), қазір Бостонның Көркемсурет мұражайында сақталуда, Хоппердің Вермонт пейзаждарының ең танымал туындысы болып табылады. Хоппер 1930-жылдар мен 1940-жылдардың басында өте өнімді болды, оның ішінде "Нью-Йорк киносы" (1939), "Қыздар шоуы" (1941), "Түнғы ояулар" (1942), "Қонақ үй лоббиі" (1943) және "Қаладағы таң" (1944) сияқты маңызды туындыларды жасады. Алайда 1940-жылдардың соңында ол салыстырмалы түрде белсенді емес кезеңді бастан кешірді. Ол: "Мен көбірек сурет салғым келеді. Мен кітап оқудан және киноға барудан жалықтым" деді. Келесі 20 жыл ішінде оның денсаулығы нашарлап, бірнеше рет простатаға операция жасалып, басқа да аурулары болды. 1966 жылы Хоппер американдық мәдениетке қосқан үлесі үшін Макдауэлл колониясымен Эдвард Макдауэлл медалімен марапатталды.

Өлім

Хоппер 1967 жылғы 15 мамырда Нью-Йорктегі Вашингтон сквері маңындағы студиясында табиғи себептерден қайтыс болды. Екі күннен кейін ол туған жері – Нью-Йорк штатының Ньяк қаласындағы Оук Хилл зиратындағы отбасылық жерге жерленді. Оның әйелі он айдан соң қайтыс болып, оның қабіріне қойылды. Эдвард Хоппердің әйелі Жозефина олардың үш мыңнан астам туындысын Уитни мұражайына мұра етіп қалдырды. Эдвардтың әпкесі Марионға күтім жасау үшін үйде жиі болып тұратын баптист пасторы Артайер Санборн Хоппердің үш жүз суреті мен картинасына ие болды. Көркемсурет тарихшысы Гейл Левин Уитни мұражайында Жозефинаның олардың жұбайлық жинағын қалай таратқаны туралы толық құжаттама бар екенін, бірақ Санборннан алынған картиналардың отбасы Санборнның шатырынан тапқан туындыларын ерікті түрде бергенін растайтын тегін дәлелі жоқ екенін атап көрсетті. Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы, Де-Мойн өнер орталығы және Чикаго өнер институты Хоппер картиналарының маңызды коллекцияларына ие.

Әдістер

Ол ең алдымен майлы бояуларымен танымал болғанымен, Хоппер бастапқыда акварель суреттері арқылы танылды және коммерциялық сәттілікке жеткен бірнеше гравюралар жасады. Сонымен қатар, оның жазбаларында қалам мен қарындашпен салған жоғары сапалы эскиздер бар, олар ешқашан жұртқа көрсетілмеген. Хоппер геометриялық дизайнға және адам фигураларын қоршаған ортамен үйлесімді түрде орналастыруға ерекше назар бөлді. Ол баяу және салмақты суретші болды; ол өзінің жазбасында айтқандай, "Бір идеяның тууына көп уақыт керек. Содан кейін мен осы туралы ұзақ ойлануым тиіс. Мен ойымдағысын толық шешкенше сурет салуға кіріспеймін. Мен шүберекке жеткенде жақсы сезінемін". Ол мұқият ойластырылған композицияларын жасау үшін алдын ала эскиздер салды. Ол және оның әйелі өздерінің туындыларының егжей-тегжейлі тізімін жүргізіп, "жарықтандырылмаған әйелдің қайғылы беті", "шығырдан түскен электр жарығы", "салқындатылған аяқтар" сияқты мәліметтерді жазды. "Нью-Йорк киносы" (1939) үшін Хоппер театр интерьерінің 53-тен астам эскизін және ойлы ушерттің бейнесін жасап, жан-жақты дайындығын көрсетті. Жарық пен көлеңкені көңіл-күйді тудыру үшін тиімді пайдалану Хоппер әдістерінің маңызды бөлігі болып табылады. Күн сәулесі (білімнің немесе аянның символы ретінде) және оның құятын көлеңкелері де Хоппердің "Ерте жексенбі таңы" (1930), "Жазғы күн" (1943), "Жетіде" (1948) және "Бос бөлмедегі күн" (1963) сияқты картиналарында символдық мағынаға ие. Оның жарық пен көлеңке эффекттерін қолдануы кинонуардың операторлық өнерімен салыстырылды. Реалист суретші болғанымен, Хоппердің "жұмсақ" реализмі пішіндер мен бөлшектерді қарапайымдастырды. Ол контрастты күшейту және көңіл-күйді жасау үшін қаныққан түстерді қолданды.

Америка өнеріндегі орны

Негізінен тыныш сәттерге назар аударған Хоппер, тағы бір белгілі американдық реалист Эндрю Уайет қабылдаған реализмнің бір түрін қолданды, бірақ Хоппердің техникасы Уайеттің аса егжей-тегжейлі стилінен мүлдем өзгеше болды. Хопперді құрметтеген және онымен салыстырған Чарльз Бёрчфилд Хоппер туралы: «Ол үйлер мен Нью-Йорк өмірінің түсініктерін бейнелеуде сіз қалаған кез келген адамдық мәнді оқуға болатын толық шындыққа жетеді» деді. Ол сондай-ақ Хоппердің табысын «батыл жекелігімен» байланыстырды, «Томас Экинс бізге берген, бірақ бір кездері жоғалған мықты американдық тәуелсіздікті ол қайтадан қалпына келтірді» деді. Хоппер бұл жоғары баға деп есептеді, өйткені ол Экинсті ең ұлы американдық суретші деп санайтын. Хопперді зерттеуші Дебора Лайонс: «Біздің аян беру сәттеріміз оның туындыларында көбінесе айналасынан көрініс табады, олар трансцендентті болып келеді. Көзімен көріп, Хоппердің түсіндірмелері біздің санамызда өз тәжірибемізбен бірге қалады. Біз әрқашан белгілі бір үйді Хоппердің үйі ретінде көреміз, мүмкін Хоппер біздің көзқарасымызға сіңірген құпиямен бірге» деп жазады. Хоппердің суреттері күнделікті өмірдегі көрінетін қарапайым көріністерді ерекшелеп, оларға аян беруге мүмкіндік береді. Осылайша Хоппердің өнері Американың қатал пейзаждарын және жалғыз бензин станцияларын алып, оларда әдемі күту сезімін жасайды. Мазмұны жағынан замандасы Норман Роквеллмен салыстырылған Хоппер бұл салыстырудан ұна алмады. Хоппер өзін одан да сыпайы, аз суреттеуші және әрине, сезімтал емес деп есептеді. Хоппер сондай-ақ Грант Вуд пен Томас Харт Бентонмен салыстыруды қабылдамады, «Менің ойымша, американдық сахна суретшілері Американы карикатуралады. Мен әрқашан өзімді жасағым келді» деді.

Ықпал

Хоппердің өнер әлеміне және поп-мәдениетке тигізген әсері күйін жоққа шығаруға болмайды; оның көптеген мысалдарын қараңыз. Оның ресми шәкірттері болмаса да, көптеген суретшілер оны өздеріне ықпал еткен тұлға ретінде атады, олардың ішінде Виллем де Кунинг, Джим Дайн және Марк Ротко бар. Хоппердің киноға ұқсас композициялары және жарық пен қараңғылықты шебер пайдалануы оны киношілер арасында ең сүйікті суретшіге айналдырды. Мысалы, «Темір жолдың жанындағы үй» Альфред Хичкоктың «Психо» фильміндегі әйгілі үйге зор ықпал еткені айтылады. Сол сурет Терренс Маликтің «Жаратылыстың күндері» фильміндегі үйге де ықпал еткені мәлім. 1981 жылы түсірілген «Pennies from Heaven» фильмінде «Nighthawks» картинасының тірі суреті бейнеленген, онда басты рөлдерді сомдаған актерлер қонақтардың орнында тұр. Неміс режиссері Вим Вендерс де Хоппердің ықпалын мойындайды. Мультфильм кейіпкерлері немесе Джеймс Дин және Мэрилин Монро сияқты танымал поп-мәдениет иконалары бейнеленген «Nighthawks» картинасына құрмет көрсету плакаттар мен сыйлық дүкендерінде жиі кездеседі. «Turner Classic Movies» кабельдік телеарнасы кейде фильмдерді көрсетуден бұрын Хоппердің суреттеріне негізделген анимациялық роликтерді көрсетеді. Музыкалық ықпалдардың ішінде әнші-күйші Том Уэйтстің 1975 жылы студияда тікелей орындалған «Nighthawks at the Diner» альбомы бар, ол картинаның атына байланысты аталған. 1993 жылы Мадонна Хоппердің 1941 жылғы «Girlie Show» картинасынан шабыт алып, әлемдік турнесіне осы атты берді және шоуға картинаның көптеген театрлық элементтерін мен көңіл-күйін енгізді. 2004 жылы британдық гитарист Джон Сквайр (бұрынғы The Stone Roses тобының мүшесі) Хоппердің туындыларына негізделген концептуалды альбом шығарды. Альбомдағы әр ән Хоппердің суретінен шабыт алып, оның атауын бөліседі. Канадалық рок-тобы The Weakerthans 2007 жылы «Reunion Tour» альбомын шығарды, онда Хоппердің суреттерінен шабыт алып, олардың атымен аталатын «Sun in an Empty Room» және «Night Windows» атты екі ән бар. Сондай-ақ, «Hospital Vespers» сияқты әндерде де оған сілтеме жасалды. Хоппердің «Compartment C, Car 293» шығармасы поляк композиторы Пауэль Симанскийдің скрипка, виола, виолончель және вибрафонға арналған «Compartment 2, Car 7» (2003) шығармасына, сондай-ақ Хьюберт Феликс Тиефайннің «Compartiment C Voiture 293 Edward Hopper 1938» (2011) әніне әсер етті. Хоппердің туындылары британдық «Orchestral Manoeuvres in the Dark» тобының бірнеше жазбаларына ықпал етті. «Early Sunday Morning» картинасы «Crush» (1985) альбомының мұқабасына шабыт берді. Сол топтың 2013 жылғы «Night Café» синглі «Nighthawks» картинасының ықпалымен жазылған және Хоппердің есімі аталды. Оның жеті картинасына лирикада сілтеме жасалған. Поэзияда Хоппердің суреттерінен шабыттанған көптеген өлеңдер жазылған, әдетте олар жанды сипаттамалар мен драмалық көріністер болып келеді; бұл жанр экфразис деп аталады. Хоппердің суреттеріне сүйене отырып, бірнеше ақын өлеңдер жинағын жазды. Француз ақыны Клод Эстебан 1921-1963 жылдар аралығындағы Хоппердің қырық жеті картинасына негізделген «Soleil dans une pièce vide» («Бос бөлмеде күн», 1991) атты прозалық өлеңдер жинағын жазды, соңғы өлеңі «Sun in an Empty room» (1963) болды, сондықтан кітаптың аты осылай аталды. Әр өлең Хоппердің картинасын драмалық түрде бейнелейді, сахнаның артындағы оқиғаны көзге елестетеді; кітап 1991 жылы «Prix France Culture» сыйлығын жеңіп алды. Сегіз өлең – «Ground Swell», «Girl at Sewing Machine», «Compartment C, Car 293», «Nighthawks», «South Carolina Morning», «House by the Railroad», «People in the Sun» және «Roofs of Washington Square» – кейіннен композитор Грейсиан Финци музыкаға қосты және әнші Натали Дессейдің оқуымен «Portraits of America» (2016) альбомында жазылды, онда олар Хоппердің он қосымша картинасын және американдық әндер кітабынан әндерді таңдап қосты. Сол сияқты, испан ақыны Эрнест Фаррес «Edward Hopper» (2006, ағылшын тіліне аудармасы 2010 жылы Лоуренс Венути жасаған) атымен каталан тілінде елу бір өлең жинағын жазды, ал Джеймс Хоггард «Triangles of Light: The Edward Hopper Poems» (Wings Press, 2009) атты жинақты жазды. «Жалғыздық поэзиясы: Эдвард Хопперге құрмет» (редактор Гейл Левин) атты жинақта әртүрлі ақындардың өлеңдері жинақталды. Жеке өлеңдердің ішінде Байрон Вазакастың (1957) және Джон Стоунның (1985) «Early Sunday Morning» картинасынан, ал Мэри Лидердің «Girl at Sewing Machine» картинасынан шабыттанған туындылары бар.

Көрмелер

1980 жылы Уитни мұражайында «Эдвард Хоппер: өнер және суретші» атты көрме ашылып, Лондон, Дюссельдорф және Амстердам, сондай-ақ Сан-Франциско мен Чикаго қалаларына сапар шекті. Бұл көрмеде алғаш рет Хоппердің майлы суреттері оларға дайындық жұмыстарымен бірге ұсынылды. Бұл Хоппердің Еуропада танымалдылығының және бүкіл әлемдегі беделінің қалыптасуының бастауы болды. 2004 жылы Хоппердің көптеген суреттері Еуропаны аралап, Германияның Кёльн қаласындағы Людвиг мұражайына және Лондонның Тейт Модерн мұражайына барып қайтты. Тейт мұражайындағы көрме галерея тарихында екінші ең танымал көрме болды, ол үш ай ішінде 420 000 келушіні қабылдады. 2007 жылы Бостонның Көркем өнер мұражайында Хоппердің 1925 жылдан бастап ғасырдың ортасына дейінгі ең үлкен жетістіктеріне арналған көрме ұйымдастырылды. Көрмеге елу майлы сурет, отыз акварель және он екі гравюра қойылды, олардың ішінде «Түндегілер», «Чоп Суи» және «Маяк пен ғимараттар» суреттері ерекше көзге түсті. Көрмені Бостонның Көркем өнер мұражайы, Вашингтонның Ұлттық өнер галереясы және Чикаго өнер институты бірлесіп ұйымдастырды, ал оны «Booz Allen Hamilton» жаһандық консалтингтік фирмасы демеушілік етті. 2010 жылы Швейцарияның Лозанна қаласындағы Fondation de l'Hermitage мұражайы Хоппердің өмірі мен шығармашылығына арналған көрме өткізді, оның көптеген жұмыстары Нью-Йорктегі Уитни мұражайынан алынған еді. Көрмеге суреттер, акварельдер, гравюралар, эскиздер, плакаттар, сондай-ақ таңдалған суреттерге жасалған дайындық зерттеулері қойылды. Бұл көрме бұрын Милан мен Римде де көрсетілген болатын. 2011 жылы Уитни мұражайы «Эдвард Хоппер және оның заманы» атты көрме ұйымдастырды. 2012 жылы Париждегі Гранд-Паледе ашылған көрме оның шедеврлерінің күрделілігін ашып көрсетуге тырысты, бұл Хоппердің өнерінің байлығын көрсетеді. Көрме хронологиялық тәртіппен екі бөлімге бөлінді: бірінші бөлім Хоппердің қалыптасу кезеңін (1900–1924) қамтыды, оның жұмысын замандастарының және Парижде көрген өнерінің ықпалымен салыстырды. Екінші бөлімде оның жеке стиліне тән алғашқы туындыларынан бастап, «Теміржол маңындағы үй» (1924) сияқты соңғы жұмыстарына дейін оның толыққанды кезеңінің өнері талданды. 2020 жылы Бейлер қоры Хоппердің өнерін көрсеткен көрме өткізді. Көрме Хоппердің «Американың шексіз кеңістігі мен қалалық пейзаждардың бейнелі суреттеріне» баса назар аударды. Бұл мәселе бұрынғы көрмелерде сирек талданған, бірақ Хоппердің туындыларын түсінуде маңызды рөл атқарады. 2022 жылдан 2023 жылға дейін оның жұмыстары Нью-Йорктегі Уитни мұражайында «Эдвард Хоппердің Нью-Йоркі» атты көрмеде көрсетілді.

Өнер нарығы

Хоппердің туындылары нарықта сирек кездеседі. Суретші көп туынды жасамады, бар болғаны 366 картина салған; 1950 жылдары, ол 70 жасқа толғанда, жылына шамамен бес картина шығарды. Хоппердің көп жылдық дилері Франк Рен, суретшіге 1924 жылы алғашқы жеке көрмесін ұйымдастырған, 1957 жылы «Терезедегі қонақ үй» (1956) картинасын коллекционер Ольга Кнопкеге 7000 долларға сатты (1957 жылғы 7000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). 1999 жылы Forbes коллекциясы оны актер Стив Мартинге жеке түрде шамамен 10 миллион долларға сатты. 2006 жылы Мартин оны Нью-Йорктегі Sotheby's аукционында 26,89 миллион долларға сатты, бұл суретші үшін аукциондық рекорд. 2013 жылы Филадельфиядағы Пенсильвания көркемсурет академиясы Хоппердің «Уихокен үстіндегі шығыс жел» (1934) картинасын сатуға шығарды, картинаның бағасы 22–28 миллион доллар шамасында екенін ескере отырып, «заманауи өнерді» сатып алу үшін қор құруды көздеді, ол уақыт өте келе құны артатын болар еді. Бұл Нью-Джерси штатының Уихокен қаласындағы 49-шы көше бұрышында орналасқан 1001 Бульвар Шығыс көшесіндегі үйді бейнелейтін, қараңғы, топырақ түстерінде сомдалған көше көрінісі. Бұл Хоппердің ең үздік туындыларының бірі саналады. Ол 1952 жылы, суретшінің өліміне он бес жыл бұрын, суретшінің картиналарын сатумен айналысатын дилерден өте төмен бағамен сатып алынған. Сурет Нью-Йорктегі Christie's аукционында рекордтық 36 миллион долларға сатылды.

Танымал мәдениетте

Оның ықпалынан басқа (қараңыз), Хопперді халық мәдениетінде жиі еске алады. 1981 жылы Уитни американдық өнер мұражайының тапсырысымен Брайан О'Доэрти түсірген "Хоппердің үндемеуі" атты деректі фильмі Нью-Йорк кинофестивалінде Алиса Талли залында көрсетілді. Австриялық режиссер Густав Дойч 2013 жылы Эдвард Хоппердің 13 картинасы негізінде "Ширли – Шындықтың көріністері" фильмін жасады. Гейл Левин "Hopper's Places" атты кітабында (1985, 1998) және көшпелі көрмесінде Хоппердің көптеген картиналарының түсірілген жерлерін анықтап, суретке түсірді. 1985 жылы Левин ұйымдастырған осы көрменің шолуын жариялаған Вивьен Рейнор «Нью-Йорк Таймс» газетінде былай деп жазды: «Левин ханымның қорытындылары әрқашан ақылға қонымды, мысалы, Хоппердің құрылыстарды созуға бейімділігі оның өзінің бойының ұзындығымен байланысты болды деген пікірін айтуы». "Orchestral Manoeuvres in the Dark" тобының 1985 жылғы "Crush" альбомында "Early Sunday Morning", "Nighthawks" және "Room in New York" сияқты бірнеше Хоппер картиналарынан шабыттанған көркемдік суреттер бар. Топтың 2013 жылғы "Night Cafe" синглі "Nighthawks" картинасының ықпалымен жазылған және Хоппердің есімі аталады. Оның жеті картинасы туралы мәтінде айтылады. Ирландиялық жазушы Кристин Двайер Хики 2019 жылы Эдвард пен Джо Хоппердің басты кейіпкерлер болған "The Narrow Land" романын жариялады. Пол Уэллер 2017 жылы шыққан "A Kind Revolution" альбомына "Hopper" атты әнді қосты.

Таңдалған шығармалар

Тітке тігіс машинасы жанында майлы бояу, кенеп 1921 жылғы Тиссен-Борнемиса мұражайы 48 см × 46 см (19 дюйм × 18 дюйм)Теміржол бойындағы үй майлы бояу, кенеп 1925 жылғы Заманауи өнер мұражайы 61 см × 73,7 смАвтомат майлы бояу, кенеп 1927 жылғы Де-Мойн өнер орталығы 71,4 см × 91,4 см (28 дюйм × 36 дюйм)Манхэттен көпірінің айналымы майлы бояу, кенеп 1928 жылғы Америка өнерінің Аддисон галереясы 88,9 × 152,4 см (35 × 60 дюйм)Чоп Суэй майлы бояу, кенеп 1929 жылғы Жеке коллекция 81,3 см × 96,5 см (32 дюйм × 38 дюйм)Жексенбі күні ертең майлы бояу, кенеп 1930 жылғы Америка өнерінің Уитни мұражайы 89,4 см × 153 см (35,2 дюйм × 60,3 дюйм)Қонақ бөлмесі майлы бояу, кенеп 1931 жылғы Тиссен-Борнемиса мұражайы 152,4 см × 165,7 см (60 дюйм × 65,23 дюйм)Нью-Йорк киносы майлы бояу, кенеп 1939 жылғы Заманауи өнер мұражайы 81,9 см × 101,9 см (32 1/4 дюйм × 40 1/8 дюйм)Түндегі кеңсе майлы бояу, кенеп 1940 жылғы Миннеаполис Уокер өнер орталығы 56,356 см × 63,82 см (22,1875 дюйм × 25,125 дюйм)Түнғылық майлы бояу, кенеп 1942 жылғы Чикаго өнер институты 84,1 см × 152,4 см (33 1/8 дюйм × 60 дюйм)Қонақ үй лоббиі майлы бояу, кенеп 1943 жылғы Индианаполис өнер мұражайы 81,9 см × 103,5 см (32 1/4 дюйм × 40 3/4 дюйм)Шағын қаладағы кеңсе майлы бояу, кенеп 1953 жылғы Метрополитен өнер мұражайы 71 см × 102 см (28 дюйм × 40 дюйм)Таңғы күн майлы бояу, кенеп 1952 жылғы Колумбус өнер мұражайы 71,5 см × 101,9 см (28,1 дюйм x 40,1 дюйм)