Кіріспе

Американдық суретші

Клайффорд Стилл (30 қараша 1904 жыл - 23 маусым 1980 жыл) – американдық суретші, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары сурет салуға жаңа, күшті көзқарас дамытқан абстрактілі экспрессионистердің бірінші буынының басты тұлғаларының бірі. Стилл осы қозғалыстың негізін салушы деп есептеледі, себебі оның реалистік суреттен абстрактілі суретке өтуі 1938 және 1942 жылдар аралығында болды, бұл Джексон Поллок және Марк Ротко сияқты әріптестерінен ертерек болды, олар 1940 жылдардың соңына дейін бейнелі сюрреалистік стильде сурет салып жүрді.

Өмірбаян

Стилл 1904 жылы Солтүстік Дакота штатының Грандин қаласында дүниеге келді және балалық шағын Вашингтон штатының Спокан қаласында және Канаданың оңтүстік Альбертадағы Боу-Айленд аймағында өткізді. 1925 жылы Нью-Йоркке сапар шегіп, Көркемсурет студенттері лигасының курстарында қысқаша оқыды. 1926-1927 жылдары Спокан университетінде білім алды және 1931 жылы стипендиямен қайта оралды, 1933 жылы бітірді. Сол күзде ол оқытушы болып жұмыс істеді, кейін Вашингтон мемлекеттік колледжінің (қазіргі Вашингтон мемлекеттік университеті) профессоры болды, онда 1935 жылы Көркемсурет магистрі дәрежесін алып, 1941 жылға дейін сабақ берді. 1934 және 1935 жылдарының жаздарын Нью-Йорк штатының Саратога-Спрингс қаласындағы Траск қорында (қазіргі Яддо) өткізді. 1937 жылы Вашингтон штатындағы әріптесі Уорт Гриффинмен бірге Стилл Nespelem Art Colony-ді құрды, ол төрт жаз бойы Colville Indian Reservation-дағы түпкілікті американдықтардың өмірін бейнелейтін жүздеген портреттер мен пейзаждарды жасады. 1941 жылы Стилл Сан-Франциско аймағына көшіп, соғыс салаларында жұмыс істеп, бірқатарда сурет салумен айналысты. 1943 жылы Сан-Франциско өнер мұражайында (қазіргі Сан-Франциско заманауи өнер мұражайы) өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізді. 1943-1945 жылдары Ричмонд кәсіби институтында (RPI), қазіргі Вирджиния Комонвелл университетінде сабақ берді, содан кейін Нью-Йоркке кетті. 1943 жылы Калифорнияда танысқан Марк Ротко оны Пегги Гуггенхайммен таныстырды, ол оған 1946 жылдың басында өзінің галереясында жеке көрме ұйымдастырды. Келесі жылы Гуггенхайм галереясын жапты, ал Стилл Ротко және басқа да абстрактілі экспрессионистермен бірге Бетти Парсонс галереясына қосылды. Сан-Францискоға оралған Стилл Калифорнияның Көркемөнер мектебінде (қазіргі Сан-Франциско өнер институты) 1946 жылдан 1950 жылға дейін сабақ берген, өте ықпалды профессор болды. 1950 жылы ол Нью-Йоркке көшіп, онжылдықтың көп бөлігін абстрактілі экспрессионизмнің қарыштап дамыған кезеңінде өткізді, бірақ сонымен бірге өнер әлемін сынап бағалауын күшейтті. 1950 жылдардың басында Стилл коммерциялық галереялармен байланысын үзіп, 1961 жылы Мэриленд штатының Вестминстер қаласына жақын орналасқан 22 акрлық фермаға көшіп, өзін өнер әлемінен одан әрі алшақтатып алды. Жылы айларда ол фермадағы сарайды студия ретінде пайдаланды. 1966 жылы Стилл екінші әйелімен бірге Нью-Виндзордағы 312 Черч-стрит мекенжайындағы 4300 шаршы футтан тұратын үйді сатып алды, ол олардың фермасынан шамамен сегіз шақырым қашықтықта орналасқан, және ол өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды.

Отбасылық өмір

1930 жылы Лилиан Август Баттанмен әлі де үйленген. Олардың 1939 және 1942 жылдары туған екі қызы болды. 1940 жылдардың соңында жұбайлар ажырасып, 1954 жылы ресми түрде ажырасты. 1957 жылы Стилл Вашингтон штатындағы студенттерінің бірі болған және өзінен он алты жас кіші Патриция Элис Гарскеге үйленді. Оның түстердің жарқырауы суреттегі бір қабаттың "жарылғандай" сезім тудырып, астындағы түстерді ашады. Ньюман мен Роткодан тағы бір айырмашылық – бояудың матаға жағылу әдісі; Ротко мен Ньюман салыстырмалы түрде тегіс түстер мен жұқа бояуды қолданса, Стилл қалың импасто қолданады, бұл сурет бетіндегі нәзік түрленулер мен реңктердің жылтылдауына себеп болады. Оның ірі, жетілген туындылары табиғи нысандар мен құбылыстардың ең қарқынды және құпиялы тұстарын еске түсіреді; ежелгі сталагмиттер, үңгірлер, жапырақтар, қараңғыда да, жарықта да көрінетін бейнелер, оның туындыларына поэтикалық байлық пен тереңдік сыйлайды. 1947 жылға қарай, ол өмірінің соңына дейін күшейтіп, жетілдіретін форматта жұмыс істей бастады – палитралық пышақтармен жағылатын кең ауқымды түсті өріс. Стиллдің белгілі суреттерінің бірі – 1957 жылғы D No. 1, 1957 (оң жақта), ол негізінен қара және сары түстерден тұрады, ақ және аздап қызыл түспен толықтырылған. Бұл төрт түс және олардың түрленулері (күлгін, қою көк) оның туындыларында басым, бірақ оның суреттері көбінесе қараңғы түстерді қолдануға бейім.

Көрмелер

1943 жылы Стиллдің алғашқы жеке көрмесі Сан-Франциско өнер мұражайында өтті. 1947 жылы Калифорния Ардагерлер легионы сарайының директорының көмекшісі Джермейн МакАги оған сол жерде жеке көрме ұйымдастырды. Суретші содан кейін 1952 жылдан 1959 жылға дейін барлық қоғамдық көрмелерге қатысудан бас тартты. Стиллдің алғашқы толық ретроспективасы 1959 жылы Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Олбрайт-Кнокс өнер галереясында өтті. Кейін Стиллдің суреттерінің жеке көрмелері 1963 жылы Филадельфиядағы Пенсильвания университетінің қазіргі заманғы өнер институтында және 1969-1970 жылдары Нью-Йорктегі Марлборо Герсон галереясында көрсетілді. 1975 жылы Сан-Францискодағы қазіргі заманғы өнер мұражайында оның туындыларының тұрақты экспозициясы ашылды. 1979 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы Стилл өнерінің осы күнге дейінгі ең толық шолуын ұйымдастырды және бұл мекемеде тірі суретшінің туындыларын көрсетудің ең ірі шарасы болды.

Марапаттар

1972 жылы Америка өнер және әдебиет академиясынан сурет салу бойынша марапат алды, 1978 жылы академияның мүшесі болды, ал 1975 жылы сурет салу бойынша Скоухеган медалін иеленді. Ғимаратты Брэд Клопфил басқарған Allied Works Architecture жобалаған. Мұражай қазіргі заманғы сәулет өнерінің сәтті іске асырылған үлгісі және Денвер қаласының символы ретінде танылды. 2016 жылдың 24 қаңтарынан 17 сәуіріне дейін Денвер өнер мұражайында «Case Work» атты уақытша көрме өтті, онда осы мұражайдың және Allied және Cloepfil-дің басқа да маңызды жұмыстарында қолданылған дизайн процесі көрсетілді. 2011 жылдың наурыз айында Патрисия Стиллдің мүлігіне қатысты Мэриленд соты Стиллдің төрт туындысын мұражай коллекциясының бір бөлігі болып ресми тіркелмей тұрып сатуға рұқсат берді. 2011 жылдың қараша айында Нью-Йорктегі Sotheby's аукционында төрт жұмыс сатылды: PH 351 (1940) – 1,2 миллион АҚШ долларына, 1947 Y No. 2 (1947) – 31,4 миллион АҚШ долларына, 1949 A No. 1 (1949) – 61,7 миллион АҚШ долларына және PH 1033 (1976) – 19,6 миллион АҚШ долларына. Клайффорд Стилл мұражайы 2011 жылдың 18 қарашасында ашылды. 2011 жылдың желтоқсан айында мұражайға келген бір келуші Стиллдің 1957 жылғы J no.2 майлы суретіне 10 000 долларлық зиян келтірді деген айып тағылды. 2013 жылы Клайффорд Стилл мұражайының ғылыми-зерттеу орталығы құрылды. Оның мақсаты – абстрактілі суретшінің жұмыс істеген өнер және тарих кезеңін зерттеу. Жоспарларға стипендия бағдарламасы, пәнаралық ғылыми жарияланымдар және зерттеу симпозиумдары кіреді.