Кіріспе

1980 жылы Майкл Крайтонның романы

Конго – Майкл Крайтонның 1980 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы, автордың жеке атымен жазылған бесінші және барлығы он бесінші туындысы. Роман Конгоның тығыз тропикалық ормандарында алмаз іздеуге шыққан экспедиция және осы аймақта бұрынғы экспедиция мүшелерінің таңсық өліміне байланысты жүргізілген тергеуді орталыққа қояды. Крайтон «Конго» романын Генри Райдер Хаггардтың «Соломон патшаның кен орындары» романының дәстүріндегі жоғалған әлем романы деп атайды, онда сол туындының атымен аталатын кен орындары бейнеленген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман 1979 жылы Earth Resource Technology Services Inc (ERTS) жіберген экспедицияның күрт аяқталуымен басталады. Конгоның жүрегі – Вирунга аймағының тығыз тропикалық ормандарында командаға күрт шабуыл жасалып, беймәлім жаратылыстардың қолынан қаза табады – олармен байланыс дереу үзіледі. Алмаз кендерін іздеген экспедиция Зиньнің жоғалған, мифологиялық қаласын табады. Сол жердегі камераға түсірілген және Хьюстонға спутник арқылы жіберілген бейнедегідей, қазаға сұр шашты гориллалардың ерекше бір түрі кінәлі болып шығады. Карен Росс басқаратын тағы бір экспедиция шындықты анықтау және Зиньнің жоғалған қаласын табу үшін ұшырылады, онда IIb типіндегі алмаз кендері бар деп есептеледі – бұл алмаздар табиғи түрде бормен қоспаланғандықтан жартылай өткізгіштер ретінде пайдалы, бірақ әшекей тастар ретінде құнды емес. Осы жолы іздеушілер танымал, аралас нәсілді – ақ және үнді африкалық жалдамалы сарбаз Чарльз Манроны, сондай-ақ адамдармен қол тілі арқылы қарым-қатынас жасауға үйретілген тау горилласы Эмиді және оның оқытушысы Питер Эллиотты алып келеді. Уақыт аса маңызды, өйткені Жапония, Германия және Нидерланды корпорацияларынан құралған қарсы консорциум да алмазды іздеп жүр, бұл экспедицияны Зинь қаласына шапқан бәсекеге айналдырады. Американдық экспедиция Росс пен оның командасының өкінішіне, жолда ұшақ апаттары, жергілікті азаматтық соғыстар және ормандағы жыртқыштар сияқты көптеген кешігулерге тап болады. Соңында Росс және оның экспедициясы Зиньнің жоғалған қаласына жетеді және алғашқы экспедиция лагері сияқты, консорциум лагерінің қираған және тіршіліксіз күйде екенін көреді. Росс командасы қатыгез гориллаларға тап болады және шабуылға ұшырайды. Қысқаша шайқас болғаннан кейін бірнеше гориллалар өлтіріледі. Денелерді зерттеп, қарапайым жердегі аутопсия жасағаннан кейін, жануарлар қазіргі биологиялық стандарттар бойынша "нағыз" гориллалар емес, сондай-ақ какундакари (африкалық примат криптиді) емес, горилла/шимпанзе/адам гибридтері екені анықталады: олардың дене салмағы мен бойы гориллаларға қарағанда адамдарға жақын, бас сүйектері қатты деформацияланған (горилла басын "ұштар" ететін "тізбек" дерлік жоқ) және пигментациясы альбинизм шегінде: ақшыл сұр түсті жүні және сары көздері. Олар сондай-ақ қалыпты гориллалардан өзгеше мінез-құлық көрсетеді: олар өте агрессивті, аяусыз және жартылай түнгі, сондай-ақ өте әлеуметтік, жүзге жуық топтарды құрайды, ал қарапайым гориллалар оншақты ғана жануардан тұрады. Эллиот оларды өзінің құрметіне Gorilla elliotensis деп атауды жоспарлап отыр. Содан кейін Росс, Эллиот және Манро қираған жерлерді зерттеп, қатыгез гориллалардың Зиньнің ежелгі тұрғындары алмаз кендерін басып кірушілерден қорғау үшін күзетшілер ретінде өсіргенін біледі. Тағы бірнеше шабуылдан кейін және күшті күн сәулесінің шарынан ERTS штаб-пәтерімен байланыс үзілгеннен кейін, Эллиот Эмидің көмегімен жаңа гориллалардың тілін аударудың жолын табады (ол оларды "жаман гориллалар" деп атайды) және үш хабарды біріктіреді ("кетіңіз", "келмеңіз", "бұл жер жаман"); олар адамдармен күресуді тоқтатып, шатасып, лагерден кетеді. Олардың жеңісі жақын маңдағы жанартаудың атқылауымен тоқтатылады (Росс геологиялық зерттеулері үшін орналастырған жарылғыш заттар арқылы үдетілген), ол қаланы, алмаз кендерін және "жаңа" түрдің барлық дәлелдерін 800 метр лава астында көмеді. Росс, Эллиот, Манро және команданың қалған аман қалғандары өмірлерін сақтап қалуға мәжбүр болады. Команда консорциумның апатқа ұшыраған жүк ұшағынан ыстық ауа шарларын тауып, оны қашу үшін пайдаланады. Эпилогта Манро 31 каратты бағалы алмастарды алып, оларды Intel компаниясына революциялық жаңа компьютерлік процессорда пайдалану үшін сатқаны, ал Эми жабайы табиғатқа қайта енгізілгені және кейіннен ұрпағына қол тілінде үйретуі байқалды.

Бейімделулер

Крайтон «Соломон патшаның кен орындары» атты кітаптың қазіргі заманғы нұсқасын жасауды жоспарлады. Ол бұл идеяны 20th Century Fox компаниясына ұсынды, олар оқиға тіпті жазылмастан бұрын фильм құқықтарын сатып алды. Бұл шапшаң даму нәтижесінде Крайтон жазушылық дағдарысқа ұшырады, оны ол оқшаулану резервуарында уақыт өткізу арқылы шешуге тырысты. Крайтон роман, сценарий және режиссерлік еңбекақысы үшін 1,5 миллион доллар көлемінде аванс алды. Ол бұрын мұндай тәртіппен жұмыс істеген емес, әдетте кітап жазып, содан кейін сататын. Бірақ ол ақыры кітапты аяқтап, ол бестселлерге айналды. Крайтон 1981 жылы «Көрнеуші» фильмін аяқтағаннан кейін сценарий жазуға кірісті. Ол Шон Коннеримен «Ұлы пойыз тонауы» фильмінде жұмыс істегенді ұнатты және Коннеридің басты рөлде ойнап, Крайтонның режиссерлік жасауымен фильм жасауды үміттене отырып «Конго» романын жазды. 1995 жылғы «Конго» фильміне қатыспағанына қарамастан, Коннери «Ерекше джентльмендер лигасы» фильмінде Мунро кейіпкерінің прототипі болған Аллан Куатермейн рөлін ойнады. 1995 жылы «Конго» фильмінің нұсқасы шықты, оны Франк Маршалл режиссерлік етті, ал Лора Линни, Дилан Уолш, Эрни Хадсон, Тим Карри, Грант Хеслов, Джо Дон Бейкер және Шайна Фокс Эминің дауысын сомдады. Кітаптардағыдан айырмашылығы, сұр гориллалардың анатомиялық ерекшеліктері мен тері жағдайларының әртүрлі екені анықтау үшін олардың мәйітін қарау болған жоқ. Фильм сыншылардан теріс пікірлер алды және бірнеше «Алтын разын» сыйлығына ие болды, соның ішінде «Ең нашар фильм» номинациясына да ұсынылды. Бұл тұрғысынан қарамастан, фильм табысты кассалық жиынтыққа ие болды, бүкіл әлем бойынша 152 миллион доллар табалдырысын басып өтті. 1984 жылы Telarium «Конго» романы негізінде графикалық приключенческая видео ойын шығарды. Крайтон романның барлық бейімделу құқығын сатқандықтан, ол ойынды – «Амазонка» деп атап, Оңтүстік Америкада өткізіп, горилла Эмиді Пако попугайына айналдырды.

Әсерлер

Гориллалардың тілді қолдануы доктор Пенни Паттерсонның Кокоға американдық қол тілін үйретуге жасаған тырыстарының нәтижесінде шабыттанды.