«Құдайлар ашуға түсуі керек» (1980) фильмі – Калахари шөліндегі Сан тайпасының өмірі мен кока-кола бөтелкесінен туған келеңсіз жағдайлар туралы комедия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1980 жылы Джейми Уис салған фильм.
1980 film by Jamie Uys
1989 жылы оған «Құдайлар безуге тиіс II» атты жалғасы жарық көрді.
In 1989, it was followed by a sequel The Gods Must Be Crazy II.
Сюжет
Си және оның Сан тайпасы Калахари шөлінде, индустриалды өркениеттен алыс, бақытты өмір сүреді. Бір күні ұшқыш Coca-Cola бөтелкесін ұшақтан лақтырып жібереді, ол жерге сынбай түседі. Бастапқыда Си тайпасы бөтелкені өз құдайларының сыйы деп есептейді, өйткені олар өсімдіктер мен жануарлар сияқты, оны көптеген мақсаттар үшін пайдаланады. Бірақ, басқа сыйлықтардан айырмашылығы, тек бір ғана шыны бөтелке бар еді, бұл тайпа ішінде күтпеген жанжалға себеп болады. Соңында Си, тек белдемше киініп, әлемнің шетіне саяхаттап, араздық тудырған нәрсені жоюға шешім қабылдайды. Жолда Си, жануарлардың тыңайтқышын зерттейтін биолог Эндрю Стейнмен, Стейннің көмекшісі және механик М’пудимен, Йоханнесбургте журналист қызметін тастап, ауыл мектебінің мұғалімі болған Кейт Томпсонмен және соңында Сэм Бога басқаратын партизан тобымен кездеседі. Ботсвананың солтүстік-батысындағы Бірьяни деген ойдан туған қалада Боганың адамдары президенттің өміріне қастандық жасауға тырысып, үш министрді өлтіріп, тағы екеуін жарақаттайды, осыдан кейін әскерлер оларды қуалайды. Стейн Томпсонды сабақ беретін ауылға жеткізуге міндетті, бірақ ол оның жанында ұялып, қимылдары дұрыс болмайды. Олардың Land Rover терең өзенді кешіп өтуге тырысқанда тоқтап қалады; ол оны лебёдкамен көтереді, бірақ көлік өте биік ағашқа дейін көтеріледі, ал Стейн Томпсонды бір ағаштан шығарып алумен аспаздыққа беріліп, ұмытып қалады. Ол бірнеше рет оның жабайы жануарлардан қашуға тырысуын және кешкі отты сөндіруін оған деген құштарлық деп қате түсінеді. Соңында Джек Хинд есімді сафари тур гиді келіп, Томпсонды ауылға дейін апарып салады. Бір күні Си ешкілердің тобына кездесіп, біреуін транквилизатор жебесімен атып, жеуді жоспарлайды. Ол тұтқындалып, түрмеге кесіледі. М’пуди, бір кезде Сан тайпасымен бірге өмір сүрген және Сан тілінде сөйлей алатын, үкімге наразы болады. Олар Стейнмен бірге Сиді қалған мерзіміне іздеуші ретінде жұмысқа алуға келіседі, түрмеге қамаудың орнына, және Сиге Стейннің Land Roverін қалай жүргізуді үйретеді. Темірқасып, партизандар Томпсонның мектебіне шабуыл жасап, оны және оқушыларды құпиялылықтарын сақтап, көрші елге қашу үшін кепілге алады. Стейн, М’пуди және Си өздерінің далалық жұмыстарымен айналысып, террористер мен балалардың жолында екенін анықтап, олардың қозғалысын телескоппен бақылайды. Олар Сидің кішкентай садағымен атқан импровизацияланған транквилизаторлы садақтарды пайдаланып, сегіз партизанның алтысын тоқтатып, Томпсон мен балаларға партизандардың қаруларын тәркілеуге мүмкіндік береді. Стейн мен М’пуди қалған екі партизанды бірін жыланмен қорқытып, екіншісінен жоғарыдағы ағашқа оқ атып, ағаштан латекс тамшылап, терісін тітіркендіреді. Джек Хинд келіп, Томпсон мен балаларды алып кетеді, Стейн, М’пуди және Си жоспарлаған және орындаған құтқару операциясы үшін өзін мақтан етеді. Кейін Сидің мерзімі аяқталғаннан кейін, Стейн оған жалақысын төлеп, жолға шығарады. Си бұрын ешқашан қағаз ақшаны (банкноттарды) көрген емес, сондықтан оларды жерге лақтырады. Содан кейін Стейн мен М’пуди өздерінің лагерінен Томпсонды көруге кетеді, онда Стейн оның жанындағы үйлесімсіздігін түсіндіруге тырысады, бірақ осы процесте бірнеше заттарды кездейсоқ және қайта-қайта құлатып алады. Томпсон оның күш-жігерін қызықты деп санайды және Стейнды сүйеді. Соңында Си Құдайдың терезесіне жетеді, бұл төменгі жағын тұман басқан жардың ең жоғарғы нүктесі. Ол әлемнің шетіне жеткеніне сенімді, бөтелкені жардан лақтырып, отбасына қайта оралады.
Xi and his San tribe live happily in the Kalahari Desert, away from industrial civilization. One day, a glass Coca Cola bottle is thrown out of an aeroplane by a pilot and falls to the ground unbroken. Initially, Xi's people assume the bottle to be a gift from their gods, just as they believe plants and animals are, and find many uses for it. Unlike other gifts, however, there is only one glass bottle, which causes unforeseen conflict within the tribe. As a result, Xi, wearing only a loincloth, decides to make a pilgrimage to the edge of the world and dispose of the divisive object. Along the way, Xi encounters biologist Andrew Steyn, who is studying the manure of wildlife; Steyn's assistant and mechanic, M'pudi; Kate Thompson, a woman who quit her job as a journalist in Johannesburg to become a village school teacher; and eventually a band of guerrillas led by Sam Boga, who are being pursued by government troops after a failed assassination attempt. In a fictitious town called Biryani, northwest of Botswana, Boga's men kill three cabinet members and injure two others in an attempt on the president's life, sending the military in hot pursuit. Steyn is tasked with bringing Thompson to the village where she will teach, but he is awkward and clumsy around her. Their Land Rover stalls while trying to ford a deep river; he hoists it out with a winch, but it continues lifting the vehicle to a very high treetop level while a forgetful Steyn is distracted extricating Thompson from a wait a bit tree. She more than once mistakes his attempts to evade wild animals, and putting out an evening campfire, as advances towards her. Eventually, a snobbish safari tour guide named Jack Hind arrives, and takes Thompson the rest of the way to the village. One day, Xi happens upon a herd of goats, and shoots one with a tranquilizer arrow, planning to eat it. He is arrested and sentenced to jail. M'pudi, who once lived with the San and can speak the San language, is discontent with the verdict. He and Steyn arrange to hire Xi as a tracker for the remainder of his sentence in lieu of prison time, and teach Xi how to drive Steyn's Land Rover. Meanwhile, the guerrillas invade Thompson's school, taking her and the students as hostages as they make their escape to a neighbouring country. Steyn, M'pudi and Xi, immersed in their fieldwork, find that they are along the terrorists' and children's path, and observe their movements with a telescope. They manage to immobilize six of the eight guerrillas using makeshift tranquilizer darts launched by Xi with a miniature bow, allowing Thompson and the children to confiscate the guerillas' firearms. Steyn and M'pudi apprehend the remaining two guerrillas by frightening one with a snake and by shooting at a tree above the other, causing latex to drip from the tree and irritate his skin. Jack Hind arrives and takes Thompson and the children away, taking credit for the rescue that Steyn, M'pudi and Xi had actually planned and executed. Later, with Xi's term over, Steyn pays his wages and sends him on his way. Xi has never seen paper money (banknotes) before, and throws them on the ground. Steyn and M'pudi then drive from their camp to visit Thompson, where Steyn attempts to explain his tendency to be uncoordinated in her presence, but accidentally and repeatedly knocks over a number of objects in the process. Thompson finds his efforts endearing, and kisses Steyn. Xi eventually arrives at God's Window, the top of a cliff with a solid layer of low lying clouds obscuring the landscape below. Convinced that he has reached the edge of the world, he throws the bottle off the cliff, and returns to his family.
Актерлік құрам
Директор Джейми Уис атаусыз рөлде пастор болып түскен.
Director Jamie Uys appears in an uncredited role as the Reverend.
Даму және құю
"Жануарлар - әдемі адамдар" фильмін түсіргеннен кейін, мен Калахариге жиі барып, бушмендерді көріп тұратынмын. Барған сайын олар туралы жаңа нәрселер білдім: оларда меншік ұғымы жоқ. Олар иелік туралы білмейді. Егер мен күрткемді жерге қойсам, олардың біреуі оны киіп алатын. Олар барлығымен бөліседі. Олардың арасында ешқандай нәрсені меншік деп санауға болмайды. Бұл қалғанымыздан мүлдем өзгеше, біз бір алмаз үшін бір-бірімізді өлтіреміз, себебі ол сирек кездеседі. Ботсванада да осылай. Уистің сөзіне қарағанда, Н!ксауды мәдени шоктан сақтау үшін әр үш-төрт апта сайын Калахари шөліндегі үйіне қайтарушы еді. Оған 12 бас ірі қара мал сыйлық ретінде берілді.
quote box|align=right|width=35%|quote=After I made Animals Are Beautiful People, I went back to the Kalahari very often to visit the Bushmen. The more I visited, the more I discovered this thing about them: they don't have a sense of property. They don't know about ownership. If I put my jacket down, one of them would put it on. They share everything. Where they are, there is nothing you can own. It seems so different from the rest of us, who will kill one another over a diamond, because of its scarcity value.|source= – director Jamie Uys on the San people. as well as in Botswana. According to Uys, N!xau would be flown back to his home in the Kalahari Desert every three or four weeks to prevent him from suffering from culture shock. N!xau was then compensated with 12 head of cattle.
Кассалық жинақ
"Құдайлар ақымақ болуы керек" фильмі алғаш рет 1980 жылдың 10 қыркүйегінде Оңтүстік Африкада Ster Kinekor Pictures компаниясымен шығарылды. Атқарушы продюсер Боет Троски фильмнің тарату құқығын 45 елге сатты. Америка Құрама Штаттарында көрсетілімге шығармас бұрын, түпнұсқа африкаанс тіліндегі диалогтар ағылшын тіліне дубляждалды, ал !Kung және Тсвана тіліндегі сөздерге дауыс қосылды. Фильм 1982 жылы Jensen Farley Pictures арқылы Америкада шектеулі көрсетілімге шықты, бірақ кем дегенде алты қалада сынақ көрсетілімдері нашар өтті. Дегенмен, фильм 1984 жылдың 9 шілдесінде 20th Century Fox компаниясымен қайта шығарылып, сыншылардың жоғары бағасын алып, коммерциялық сәттілікке жетті. Ол кезде АҚШ-та шығарылған шетелдік фильмдердің арасында ең көп табыс әкелген фильм атанды. Фильм кем дегенде сегіз ай бойы Калифорния штатының Беверли-Хиллс қаласындағы Музыкалық театр залында көрсетілді. Жарық көргеніне төрт жыл ішінде "Құдайлар ақымақ болуы керек" фильмі бүкіл әлем бойынша 90 миллион доллар табыс тапты. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, фильмнің бүкіл әлем бойынша кассалық түсімі шамамен 200 миллион долларды құрады, оның ішінде АҚШ-та 60 миллионнан астам доллар табыс әкелді.
The Gods Must Be Crazy was initially released in South Africa on 10 September 1980 by Ster Kinekor Pictures. Executive producer Boet Troskie sold the distribution rights to the film to 45 countries. For its release in the United States, the original Afrikaans dialogue was dubbed into English, and voiceover work was provided for !Kung and Tswana lines. The film initially received a limited American release through Jensen Farley Pictures in 1982, but performed poorly in at least half a dozen test cities. However, the film would eventually find critical and commercial success when it was re released by 20th Century Fox on 9 July 1984, becoming the highest grossing foreign film released in the United States at the time. The film also played at the Music Hall Theater in Beverly Hills, California for at least eight months. Within its first four years of release, The Gods Must Be Crazy had grossed $90 million worldwide. as of 2014, the film has grossed (approx. $200 million) worldwide, including over $60 million in the United States.
Сыни қабылдау
Роджер Эберт «Chicago Sun Times» газетінен фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді, соңында: «Шөлдегі абдыраған оқиғалар туралы әжуа жасау оңай болуы мүмкін, бірақ табиғат пен адам табиғаты арасындағы қызықты, күлкілі қарым-қатынас жасау әлдеқайда қиын. Бұл фильм – керемет кішкентай қазына» деді. «Variety» журналы фильмнің «басты артықшылықтары – ерекше орындардың әдемі, кең экранды суреттері және баяндамасының білім беру құндылығы» екенін мәлімдеді. Ол фильмді «көбінесе шынайы, саяси тұрғыдан бейтарап күлкілі» деп атаса да, «фильмде алаңдатарлық бір нәрсе бар» екенін айтты, себебі «апартеидті тікелей айыптамаған кез келген Оңтүстік Африка туындысы, тек үнсіздік арқылы оны қолдағандай әсер қалдырады деп ойлаймыз». Metacritic сайтындағы салмақты есептеу бойынша фильмге берілген баға 100 балдық жүйе бойынша 73 баллды құрайды, бұл «жалпы алғанда жақсы пікірлер» дегенді білдіреді.
Roger Ebert of the Chicago Sun Times gave the film three stars out of four, concluding that "it might be easy to make a farce about screwball happenings in the desert, but it's a lot harder to create a funny interaction between nature and human nature. This movie's a nice little treasure". Variety stated that the film's "main virtues are its striking, widescreen visuals of unusual locations, and the sheer educational value of its narration". Though he called the film "often genuinely, nonpolitically funny", he noted that "there's also something disturbing about the film", in that "we tend to feel that any South African work that doesn't actively condemn apartheid has the secondary effect of condoning it, if only through silence". On Metacritic, which uses a weighted average, the film has a score of 73 out of 100 based on six reviews, indicating "generally favourable reviews".
Үй медиасы
1986 жылдың қараша айының ортасында «Құдайлардың ақылы жоқ болуы керек» фильмі АҚШ-та CBS/Fox компаниясының Playhouse Video лейблінде VHS форматында жарық көрді. 2004 жылы Sony Pictures Entertainment компаниясы осы фильмді DVD форматында шығарды. Ол «Құдайлардың ақылы жоқ болуы керек II» фильмімен бірге DVD-де екі фильмнен тұратын жинақ ретінде де жарық көрді.
In mid November 1986, The Gods Must Be Crazy was released on VHS in the U. S. by CBS/Fox on its Playhouse Video label. In 2004, The Gods Must Be Crazy was released on DVD by Sony Pictures Entertainment. It was also released on DVD as a double feature with The Gods Must Be Crazy II.
Даулар
"Құдайлар ақымақ болуы керек" фильмі нәсілдік стереотиптерді жалғастырғаны және Оңтүстік Африкадағы дискриминация мен апартеидті елемегені үшін сынға ұшырады. Ол көптеген сан халқының жоғары жалақыға байланысты Оңтүстік Африка армиясына қатылғанын атап өтті. Ли "1980-ші жылдардағы кейбір сан халқының "цивилизациядан" зардап көрмегендігі туралы түсінік – қатыгез әзіл. Сан халқы бір ғасыр бойы қарқынды әлеуметтік өзгерістерге ұшырады, әсіресе соңғы жиырма жылда Намибияда Оңтүстік Африканың апартеид саясатының барлық 'жетістіктерін' бастан кешіруге мәжбүр болды". Американдық рок-тобы Incubus-тың "Take Me to Your Leader" әнінің бейнебаяны фильмге құрмет көрсетеді.
The Gods Must Be Crazy attracted criticism for its perceived perpetuation of racial stereotypes and ignorance of discrimination and apartheid in South Africa. she noted that many San enlisted in the South African Army due to the high wages it paid. Lee wrote that "the notion that some San in the 1980s remain untouched by 'civilization' is a cruel joke. The San have been the subject of a century of rapid social change and especially in the last twenty years have been forced to endure all the 'benefits' of South Africa's apartheid policies in Namibia". The video for the song "Take Me to Your Leader" by American rock band Incubus pays homage to the film.