Кіріспе

1973 жылы Чарльз Джарротттың түсірген "Жоғалған көкжиек" фильмі – Чарльз Джарротттың режиссерлігімен түсірілген, Питер Финч, Лив Уллман, Салли Келлерман, Джордж Кеннеди, Майкл Йорк, Оливия Хасси, Бобби Ван, Джеймс Шигета, Чарльз Бойер және Джон Джилгуд сияқты актерлердің қатысуымен түсірілген музыкалық фантастикалық приключение фильмі. Бұл Росс Хантердің продюсерлік еткен соңғы фильмі болды. Фильм Ларри Крамердің сценарийі бойынша 1937 жылы Франк Капра түсірген осы аттас фильмнің қайта түсірілімі. Екі әңгіме де Джеймс Хилтонның 1933 жылы жарық көрген "Жоғалған көкжиек" романының негізінде жазылған. "Жоғалған көкжиек" 1973 жылы көрсетілген кезде сыншылардың қатты сынауына ұшырады, бірақ содан бері жанкүйерлердің үлкен тобының қызығушылығын тудырды. Ол сыншы Майкл Медведтің "Барлық уақыттың ең нашар елу фильмі" кітабына енгізілді, сондай-ақ "Алтын малина" сыйлығының негізін қалаушы Джон Уилсонның "Расмий Рази кино нұсқауы" кітабында "Барлық уақытта жасалған ең қызықты жаман фильмдердің 100-інің бірі" деп тізілген. Фильм Америкада кассада сәтсіздікке ұшырады, бірақ шетелде қаржылық табыс әкелді.

Сюжет

Саяхатшылар тобының DC3 ұшағы қанды төңкерістен қашуға тырысқанда қақпаға түседі. Ұшақ Гималайдың зерттелмеген аймағына құлайды, онда топ құтқарылып, Шангри-Ла ламазарына жеткізіледі. Шангри-Ланың төңірегінде таулармен қоршалған, қарлы өлкеде керемет жұмақ орналасқан. Адамдар мұнда ұзақ өмір сүреді, бірақ жастығын сақтайды. Жаңа келгендер тез бейімделеді, әсіресе топ жетекшісі және Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік келіссөздерін жүргізуші Ричард Конвей. Ол ата-анасы тауға серуенде жүріп қаза тапқан мектеп мұғалімі Кэтринге ғашық болады. Есірткіге тәуелді фотограф Салли Хьюз бастапқыда өмірден қол үзгісі келеді, бірақ лама Чанг пен То Ленмен кеңесіп, ішкі тыныштыққа жетеді. Кәсіпкер Сэм Корнелиус жергілікті өзеннен алтын табады, бірақ Салли оны алтынды контрабандаға жіберудің орнына инженерлік білімін Шангри-Ла шаруаларына жақсы суару жүйесін құруға жұмсауға көндіреді. Гарри Ловетт – үшінші қатардағы комедия актері, әнші және биші, ол Шангри-Ла балаларымен жұмыс істеуге бейімділігін көрсетеді. Барлығы қалуға келіседі, тек Конвейдің кіші інісі Джордж қана кеткісі келеді. Шангри-Ла утопиялық тартымдылығына қарамастан, азаматтарынан белгілі бір талаптарды күтеді. Чанг түсіндіргендей, барлық нәрседе шама-шектен шықпау, қарапайымдылық және бірлескен өмір сүру қағидаларын сақтау керек. Джордж та биші Марияға ғашық болып, кеткенде оны өзімен алып кетуді жоспарлайды. Чанг Ричардты ескертеді, Мария 80 жыл бұрын, 20 жасында Шангри-Лаға келген. Егер ол аңғарды тастап кетсе, нағыз жасына оралады. Ричардты Жоғарғы Ламамен кездесуге шақырады, ол оған ұшақтың қасақана қақпаға түскенін және оны осы жерге әдейі әкелгенін, оның қоғам басшысы болуға лайықты екенін айтады. Жоғарғы Лама Ричардтың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы әрекеттерін жылдар бойы бақылап келген. Алайда, Жоғарғы Лама қайтыс болған түні Джордж пен Мария Ричардқа Жоғарғы Лама мен Чанг айтқандардың бәрі жалған екенін жеткізеді. Олар оны дереу кетуге көндіреді. Жоғарғы Ламаның өліміне әлі де шок болған Ричард тіпті Кэтринмен қоштаспай кетеді. Кеткеннен кейін үштік жергілікті жетекшілермен бірге жүруге тырысады. Қарлы боран басталғанда, қар көшкіні түсіп, жетекшілердің тобы мерт болады, ал олар боранда қалып қояды. Мария кенеттен қартайып, қайтыс болады, ал Жорж серігінің өліміне қайғырып, мұзды жарға қарай құлайды. Ричард жалғыз күресіп, Гималайдың етегіндегі аурухана төсегіне түседі. Біріккен Ұлттар Ұйымы оның аман қалғанын біліп, оны Батыс әлеміне қайтару үшін экспедиция жібереді. Алайда ол тауларға қашып, Шангри-Лаға апаратын қақпаны тағы да табады.

Музыкалық нөмірлер

Көптеген музыкалық фильмдерден өзгеше, фильмде әндер үздіксіз орындалмайды. Әдеттегідей шығарылғанда, фильмнің ұзақтығы шамамен екі сағат он бес минутты құрайды: актер құрамының бірі орындаған "Share the Joy" әні 40 минуттан кейін ғана пайда болады, ал "I Come To You" әні фильмнің соңында, тағы да жарты сағат уақыт қалғанда аяқталады. Бұл фактіні Texas Monthly журналындағы Джудит Кристо сыншысы атап өткендей, көбінесе музыкалық емес актерлер музыкалық номерлерге қатыспағанда жақсы ойнаған. Фильмнің көрсетілімдік нұсқасынан кейін музыканың көп бөлігі қиылып тасталған. "Бірге өмір сүріп, бірге өсеміз" әнінің би бөлімдері, сондай-ақ "Егер мен қайта орала алсам", "Білімнің шегі (сенімнің басталуы)" және "Мен саған келемін" әндері де алынып тасталды, бірақ лазерлік дискіде қайта жаңартылды. Барлық әндер саундтрек LP және CD-де бар. Лазерлік дискідегі түсіндірмелерге сәйкес, Келлерман мен Кеннедидің "Бірге өмір сүріп, бірге өсеміз" әнінің қайталамасы да жоғалып кеткен. Хантер 1930 жылдардағы Голливудта өтетін "Голливуд Голливуд" атты тағы бір мюзиклді жасауды жоспарлаған, бірақ ол ешқашан іске аспады.

Саундтрек

2013 жылғы автобиографиясында Бакарах «Lost Horizon» фильмі оның музыкалық мансабын аяқтауға жақын келтіргенін айтады. Ол әндер жеке-жеке жақсы орындалғанын, бірақ фильмнің контекстінде дұрыс жатпағанын мәлімдеді. Ұзақ жылдар бойы сынға да, қаржылық табысқа тағы да қол жеткізген Бачарах-Дэвид серіктестігі, осы фильмнің музыкасын жасау кезіндегі тәжірибелерінен кейін тиімді түрде тоқтатылды. Бакарах продюсерлер оның музыкасының нашарлатылған нұсқаларын мақұлдап отырғанын сезінді және жаңа материалға көбірек әсер етуге тырысты. Бірақ бұл оның Todd AO монтаждау бөлмесіне кіруіне тыйым салуына әкелді. Бакарах өзінің позициясын жалғыз қорғауға қалдырылғанын, ал Хэл Дэвид оған жеткілікті қолдау көрсетпегенін сезінді. Бұл олардың кәсіби қарым-қатынасын қиратқан сот процесіне әкелді. Бакарахтың бірнеше әндерінің өзіндік орындалуы «Living Together» (1974) альбомына енді. Басты рөлдердегі актерлердің тек Келлерман, Ван және Шигета ғана өз әндерін орындайды. Кеннедиді Бакарах дайындады, бірақ ол фильмнің аяқталған нұсқасында вокалист ретінде пайдаланбады. Хасси, Финч және Уллман тиісінше Андра Уиллис, Джерри Уитман және Диана Ли дауыстарын қосты. Шангри-Ла балаларының ән айту дауыстарын берген балалардың арасында Элисон Фриберн Смит, Памелин Фердинанд (1960-1970 жылдардағы танымал бала актрисасы, «Peanuts» телешоуында Люси Ван Пелттің дауысы болған), Гарри Блэкстоун III, Дэвид Джойс және Дженнифер Хиклин болды. Саундтрек фильмнен гөрі табысты болды, Billboard 200 тізімінде 56-шы орынға ие болды. Коммерциялық сәттілікке ие болған синглдердің қатарында Шон Филлипс орындаған атау әні және The 5th Dimension тобының «Living Together, Growing Together» әні бар, соңғысы топтың Billboard хит-парадындағы соңғы 40-қа кірген әні болды. «Things I Will Not Miss» әні Диана Росс пен Марвин Гей 1973 жылғы «Diana and Marvin» альбомын жазу кезінде орындады. Тони Беннетт MGM/Verve үшін «Living Together, Growing Together» және «If I Could Go Back» әндерін жазды. Ричард Харрис 1973 жылғы «Burt Bacharach in Shangri La» телешоуында фильмге арналған түпнұсқалық музыкалық аранжировкамен «If I Could Go Back» әнін орындады. Герб Альперт «You Smile The Song Begins» альбомына «I Might Frighten Her Away» әнінің инструменталды нұсқасын жазды.

Өмірбаян

Росс Хантер өзінің атын "Universal" компаниясында "Магнифист опсессион" және "Имитация жизни" фильмдерін қайта түсіру арқылы шығарды. "Жоғалған көкжиек" бұрын 1956 жылы сахнада "Шангри-Ла" деп қойылған болатын. 1971 жылдың сәуірінде, 20 жылдық қарым-қатынастан кейін Хантер "Universal" компаниясынан кетіп, "Columbia" компаниясында жұмыс істеді, онда оның алғашқы фильмі "Жоғалған көкжиек" болды. 1971 жылы Хантер: "Берт Бакарахпен бірге фильм түсіру туралы көп жылдан бері әңгімелесіп келеміз. Бірақ Берт: "Мен көп ақша таптым, сондықтан фильм түсірсем, оның ұзаққа сақталуын қалаймын. Мүмкін, менің фильмім мәңгілікке қалады", - деді.

Даму

Хантер фильмді "үміт пен сенімнің, рухани сапасы бар картинасы" деп атады. Әлемдегі қысымдардың салдарынан бізге мұндай нәрсе қажет. Барлығы бейбітшілік пен қауіпсіздікке толы орын іздеп жүр. Кэтрин рөліне Джули Эндрюс үміткер ретінде қарастырылды. 1971 жылдың желтоқсанында Чарльз Джаррот режиссерлікке келісім берді, ал 1972 жылдың ақпанында Питер Финч актерлік құрамға алынды. 1972 жылдың наурыз айында Гермес Пан хореограф ретінде жұмысқа қабылданды.

Актерлер мен актерлер тобының реакциясы

Кейіннен Финч фильмде өткен уақытын ұнатып отырғанын мәлімдеді. Сценарист Ларри Крамер түпнұсқа фильмнің сценарийін бейімдеудегі өзінің еңбекқорлық жұмысына аса мақтан ететінін ашық мойындады. Дегенмен, "Жас әйелдер ғашық" фильмі үшін жазған сценарийі үшін "Оскарға" ұсынылғаннан кейін ол фильмдегі жұмысы үшін жасаған келісім, сарапты инвестициялармен қосылып, оған өмірінің соңына дейін қаржылық мәселелерден хабардар болмай шығармашылықпен айналысуға мүмкіндік берді. Осы тұрғыдан алғанда, бұл фильм Крамерге гей қауымдастығының қызметіне және кейіннен жазған шығармаларына (мысалы, оның СПИД тақырыбындағы "Нормальдық жүрек" пьесасы) толыққанды берілуіне жағдай жасады.

Сыни қабылдау

Lost Horizon 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басындағы бірнеше кассалық музыкалық сәтсіздіктердің соңғысы саналады, сондай-ақ "The Sound of Music" сәттілігінен кейін шыққан роудшоу релизі берілген соңғы музыкалық фильмдердің бірі. "The New Yorker" журналының кино сыншысы Паулин Каелдің айтуынша, Шангри-Ла идеясын оның нәсілдік теңсіздіктерімен, ескі әндерімен бірге жаңартуға тырысу оның тағдырын тиімді түрде шешті. Ол Шангри-Ланың орта таптық қарт адамдар үшін бейбітшілік ордасы ретінде бейнеленгенін айтты: онда жүздеген жылдар бойы өмір сүре аласыз, шығыс халқы өз орнында сақталады, ал тұрғындар арасында қара нәсілділер жоқ. Бұл материалды қайта қарастырудың жолы жоқ, оны лақтырып тастау керек. "Films and Filming" журналынан Джулиан Фокс фильм туралы ризашылық білдірді: "Бұл шынымен керемет фильм. Ол тамаша, декорациялар мейірімді Будданың рухын оятады, ал Капра фильмінде мандарин мен Франк Ллойд Райттың ерекшелігі бар. Гималай сахналары таңғажайып, қарлы далада бір қатармен жүріп бара жатқан адамдар сияқты, көтерілістің қызықтылығы, әуедегі таңғажайып түсірілім және апатқа ұшқан ұшақтың жолаушылары Шангри-Ладан келген эскорт тобымен қарсыласады, олар қарлы дауылдың ортасында баяу қозғалып келеді – бұл нағыз кинолық той. Артур Найт "Saturday Review" журналында былай деп жазды: "Дегенмен, бейбітшілік пен сүйіспеншілік идеалдарына толы жаңа буын үшін бұл LOST HORIZON өте қанағаттандырарлық болуы мүмкін. Оның негізгі декорациясы – ламазері, Пасадена өнер мұражайына ұқсаған түпнұсқаға қарағанда айқын жақсару. Актерлік құрамы тартымды, бірақ әрқашан ерекшеленбейді. Музыка жақсы орындалған, бірақ ұмытылмас. Алан Р. Ховард "The Hollywood Reporter" журналында да ризашылық білдірді: "Хантердің фильмінде ең әсерлісі – оның техникалық тәртіптілігі. Фильмнің көлемі үлкен болғанына қарамастан, оның көрінісі мен сезімі қарапайым. Режиссер Джаррот әр сахнаны мұқият зерттейді, оның жұмысында жалқаулық жоқ. Бачарахтың музыкасы жеңіл, желді әндерде жақсы. Роберт Суртидің түсірілімі ешқашан жұмсақ фокус емес, керісінше, таза, анық және тиімді, соңғы мюзиклдердің клишелерінен азат". "Boxoffice Magazine" журналы 19 наурыздағы санында "Жоғалған көкжиек" фильмін қарап шығып, былай деп жазды: "Жұлдыздар, сәнді декорациялар, ән мен би номерлері көптігімен, G рейтингісі бар ойын-сауық ретінде жаңа фильм халықтың көп бөлігін қуантады. Сарапшылар Чарльз Жарроттың режиссерлігімен Ларри Крамердің сценарийіне теріс қарауы мүмкін, бірақ бұл таза мағынада көрермендерге арналған фильм. Продюсер Хантер сюжеттің барлығына белгілі деп есептегендіктен, сюжетті бастауға уақыт жұмсамайды. Питер Финч – Конвейн рөліне тамаша таңдау, актерлік құрамда да асыл тастар бар, әсіресе Салли Келлерман Шангри-Лада құтқарылу жолын тапқан невротикалық бұрынғы идеалист ретінде ән айтып, билеп жүргені және Чарльз Бойердің Жоғарғы Лама рөлі". Роджер Эберт "Chicago Sun Times" газетінен фильмге төрт жұлдыздың бірін берді және "бұл фильм мен көрген ең қабілетсіз және әуесқой би номерлерінің сериясы кезінде толығымен батып кетеді" деп жазды. Джин Сискел "Chicago Tribune" газетінен фильмге төрт жұлдыздың бірін берді және "Еш нәрсе жұмыс істемейді. Әннің сөздері, декорациялар, билер, сценарий, және осылардың бәріне қарсы актерлер де емес". Винсент Канби "The New York Times" газетінде фильмді "үлкен, ескірген маршмелло" деп атады, оның үлкен бюджетіне қарамастан, "көрінісі таңғаларлықтай жабысқақ". Чарльз Шамплин "Los Angeles Times" газетінде фильм "жағымсыз және ыңғайсыз" көрінеді деп жазды және әндерді "механикалық және қызықсыз" деп сипаттады. Гари Арнольд "The Washington Post" газетінде бұл саз "көп әсер қалдырмайды және қуанышты әсерге ұқсамайтын ештеңе қалдырмайды" деп жазды, сондай-ақ "Егер әндер сізді қуанышпен билетіп жіберсе, сіз жалғыз билейсіз. Дональд О'Коннордың кедей түрі болған Боби Ванды қоспағанда, актерлер ән айту мен билеуге бейім емес". Алдын ала көрсетілімдер күлкіге айналғаннан кейін, Columbia Pictures қайта кесуге тырысты, бірақ нәтиже бермеді. Джон Саймон сыншысы: "Ол фильмдер қаптамаларында емес, қоқыс қораларында болған болса керек", - деді. "Жоғалған көкжиек" киносы кассада сәтсіздікке ұшырағандықтан, фильм "Жоғалған инвестиция" деген лақап ат алды. Бетт Мидлер оны "Lost Her Reason" деп атап, "Мен ешқашан Лив Уллманн мюзиклін жібермеймін" деп әйгілі айтты. Вуди Аллен: "Егер мен өмірімді қайтадан бастай алсам, "Жоғалған көкжиектің" музыкалық нұсқасын көруден басқа ештеңені өзгертпеймін" деп әзілдеді. Фильм сыншы Майкл Медведтің бірлесіп жазған "Барлық уақыттың ең нашар 50 фильмі" кітабына енгізілді. Фильм "Golden Raspberry Award" негізін қалаушы Джон Уилсонның "The Official Razzie Movie Guide" кітабында "Барлық уақыттың ең қызықты жаман фильмдердің 100-і" тізіміне енді. Rotten Tomatoes сайтында "Жоғалған көкжиек" жеті рецензия негізінде 14% рейтингке ие.

Кассалық касса

Фильм 1973 жылы британдық прокаттағы ең табысты фильмдердің бірі болды.

Үй медиасы

2011 жылдың 11 қазанында Sony Pictures Home Entertainment компаниясының сұраныс бойынша өндіріс бөлімшесі Columbia Classics толыққанды қалпына келтірілген DVD шығарды, ол көрсетілімнен кейін қиылып қалған барлық элементтерді қайта қосты. DVD-де қосымша мүмкіндіктер де бар, олардың ішінде продюсер Хантерге арналған жарнамалық роликтер, сондай-ақ композитор Бахарак орындаған және ән салған түпнұсқа әндердің демо нұсқалары кіреді. Осы демо нұсқаларының кейбіреулерінде фильмде пайдаланылған өлеңдердің мәтіні бастапқы нұсқадан өзгеше. 2012 жылдың 11 желтоқсанында Screen Archives Entertainment (Twilight Time) 5.1 сапасы жоғалмаған дыбыс жолы мен фильмнің жеке саундтрегі бар эксклюзивті Blu-ray дискісін шығарды.