Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эдвард Белламидің 1888 жылғы утопиялық романы.
1888 Utopian novel by Edward Bellamy
"Артқа қарай: 2000–1887" – американдық журналист және жазушы Эдвард Белламидің 1888 жылы алғаш рет жарияланған утопиялық ғылыми-фантастикалық романы. Кітап бірнеше тілге аударылып, көп ұзамай "бір миллион данасы сатылды". 2021 жылы "The New York Times" газетінде жарияланған мақалада: "19 ғасырдағы АҚШ-та алғашқы жылдары "Артқа қарай" романынан тек "Том ағаның үйі" ғана көп сатылды". Белламидің кітабы көптеген зиялыларға әсер етті және сол кездегі көптеген социалистік еңбектерде аталып өтті. "Бұл кітап жарық көргеннен кейін бірден саяси жаппай қозғалысты тудырған сирек кітаптардың бірі". АҚШ-та ғана кітаптың идеяларын талқылау және тарату мақсатымен 162-ден астам "Беллами клубы" құрылды. Жеке меншікті мемлекеттік меншікке беруге бағытталғандығы және "социализм" терминін пайдаланудан қашыну ниетінен бұл саяси қозғалыс Ұлтшылдық деп аталды (саяси идеология ретіндегі ұлтшылдықтан айырмашылығы бар). Роман сонымен қатар бірнеше утопиялық қоғамдардың құрылуына түрткіс болды.
Looking Backward: 2000–1887 is a utopian science fiction novel by the American journalist and writer Edward Bellamy first published in 1888. The book was translated into several languages, and in short order "sold a million copies." According to a 2021 essay in The New York Times, "In the 19th century United States, only Uncle Tom’s Cabin sold more copies in its first years than 'Looking Backward.'" Bellamy's book influenced many intellectuals, and appears by title in many socialist writings of the day. "It is one of the few books ever published that created almost immediately on its appearance a political mass movement." In the United States alone, over 162 "Bellamy Clubs" sprang up to discuss and propagate the book's ideas. Owing to its commitment to the nationalization of private property and the desire to avoid use of the term "socialism," this political movement came to be known as Nationalism (not to be confused with the political ideology of nationalism). The novel also inspired several utopian communities.
Қысқаша мазмұны
Белламидің уақыт саяхаты туралы романы Джулиан Уэст атты жас американның оқиғасын айтады. Ол 19 ғасырдың соңында терең, гипнозға түсірілген ұйқыға кетеді және 113 жылдан кейін оянады. Ол өзін сол жерде (Бостон, Массачусетс штаты) табады, бірақ әлем толығымен өзгерген: жыл 2000, ал ол ұйықтаған кезде АҚШ социалистік утопияға айналған.
Bellamy's time travel novel tells the story of a hero figure named Julian West, a young American who, at the end of the 19th century, falls into a deep, hypnosis induced sleep and wakes up 113 years later. He finds himself in the same location (Boston, Massachusetts), but in a totally changed world: It is the year 2000, and while he was sleeping, the United States has been transformed into a socialist utopia.
Жариялану тарихы
1870-ші және 1880-ші жылдардағы онжылдықтар экономикалық және әлеуметтік құлпыраюмен ерекшеленді, соның ішінде 1873–1879 жылдардағы Ұзақ депрессия, 1880-ші жылдардағы рецессиялар тізбегі, ұйымдасқан еңбек және ереуілдердің күшеюі, 1886 жылғы Хеймаркет оқиғасы және оның даулы салдары. Сонымен қатар, американдық капитализмнің үлкен және бәсекеге төтеп бере алмайтын монополиялар, олигополиялар және трестер сияқты іріктелуге бейімділігі айқын бола бастады, ал Еуропадан көші-қон жұмыс күшін кеңейтіп, жалақының тұрақтап қалуына әкелді. Ол, болашаққа бағытталған, өндіріс пен қоғамды тауарлардың тегіс өндірілуі мен таратылуына бағытталған утопиялық болашақтың жобасын құрайтын, күшті әсер ететін көркем шығарма жазуды жоспарлады. Ол мұнда жалғыз емес еді – 1860 және 1887 жылдар аралығында АҚШ-та экономикалық және әлеуметтік ұйымдастыру мәселелерін негізгі тұрғысынан қарастырған түрлі авторлардың 11 осындай көркем шығармасы жарық көрді. Белламидің 1880-ші жылдары біртіндеп жоспарланған кітабы 1887 жылы аяқталып, Бостон баспасының Бенджамин Тикнорға тапсырылды, ол 1888 жылдың қаңтарында романның бірінші басылымын жариялады. Кітаптың алғашқы сатылымы шамалы және көңіл көтермейтін болды, бірақ ол Бостон аймағында, соның ішінде Бостон Глобусының болашақ беллімі Cyrus Field Willard және Бостон Геральдтың Sylvester Baxter-інің ынталы пікірлерімен оқырмандарды тапты. Басылымнан кейін көп ұзамай Тикнордың баспа кәсіпорны Тикнор және Компания Хоутон, Миффлин және Компанияның үлкен Бостондық баспасымен сатып алынды және кітап үшін жаңа басу формалары жасалды. Екінші басылымында Белламидің болашақты көрсететін романы үлкен сәттілікке ие болды, Белламидің «Теңдік» атты келесі романы 1897 жылы жарық көргенге дейін тек АҚШ-та 400 000-нан астам дана сатылды. 1939 жылдың ортасына қарай АҚШ-тағы сатылған даналардың саны 532 000-ға жетті. Қытайда жарық көрген романның алғашқы нұсқасы қытай оқырмандарының талғамына сәйкес ауқымды өңделіп, «Huitou kan jilüe» (回頭看記略) деп аталды. Бұл мәтін кейіннен «Bainian Yi Jiao» (百年一覺), яғни «Жүз жылдық ұйқы» деп аталды және 1891–1892 жылдары осы нұсқа Вангуо гонгбаода сериялық түрде жарияланды; Гуансюхуэй (廣學會; Білімділікті дамыту қоғамы) ұйымы осы шығармаларды кітап түрінде басып шығарды. Бұл алғашқы аударма, Цинь әулетінің Қытайында батыс елінен шыққан алғашқы ғылыми-фантастикалық шығарма Тимоти Ричард тарапынан қысқартылған форматта жасалды. Роман 1898 жылы Қытайда Zhongguo guanyin baihua bao (中國官音白話報) басылымында қайтадан сериялық түрде жарық көрді.
The decades of the 1870s and the 1880s were marked by economic and social turmoil, including the Long Depression of 1873–1879, a series of recessions during the 1880s, the rise of organized labor and strikes, and the 1886 Haymarket affair and its controversial aftermath. Moreover, American capitalism's tendency towards concentration into ever larger and less competitive forms—monopolies, oligopolies, and trusts—began to make itself evident, while emigration from Europe expanded the labor pool and caused wages to stagnate. began to conceive of writing an impactful work of visionary fiction shaping the outlines of a utopian future, in which production and society were ordered for the smooth production and distribution of commodities to a regimented labor force. In this he was not alone—between 1860 and 1887, no fewer than 11 such works of fiction were produced in the United States by various authors dealing fundamentally with the questions of economic and social organization. Bellamy's book, gradually planned throughout the 1880s, was completed in 1887 and taken to Boston publisher Benjamin Ticknor, who published a first edition of the novel in January 1888. Initial sales of the book were modest and uninspiring, but the book did find a readership in the Boston area, including enthusiastic reviews by future Bellamyites Cyrus Field Willard of the Boston Globe and Sylvester Baxter of the Boston Herald. Shortly after publication, Ticknor's publishing enterprise, Ticknor and Company, was purchased by the larger Boston publisher, Houghton, Mifflin & Co., and new publishing plates were created for the book. In its second release, Bellamy's futuristic novel met with enormous popular success, with more than 400,000 copies sold in the United States alone by the time Bellamy's follow up novel, Equality, was published in 1897. Sales topped 532,000 in the US by the middle of 1939. The first version of the novel published in China, heavily edited for the tastes of Chinese readers, was titled Huitou kan jilüe (回頭看記略). This text was later retitled Bainian Yi Jiao (百年一覺 ), or "A Sleep of 100 Years" and in 1891–1892 this version was serialized in Wanguo gongbao; the organization Guangxuehui (廣學會; Society for Promoting Education) published these pieces in a book format. This first translation, the first piece of science fiction from a Western country published in Qing dynasty China, was done in an abridged format by Timothy Richard. The novel was again serialized in China in 1898, in Zhongguo guanyin baihua bao (中國官音白話報);
Алдын ала өнімдер
Беллами өз шығармасының тәуелсіздігін баса көрсеткенімен, "Артқа қарай қарау" бірнеше бұрынғы туындылармен байланыс пен ұқсастықтарды бөліседі – ең әйгілілері анонимді "Ұлы роман" (1881), Джон Макнидің "Диот" (1883), Лоуренс Гронлундтың "Кооперативтік қоғамдастық" (1884) және Август Бебельдің "Әйелдің өткен, қазіргі және болашақ жағдайы" (1886). Мысалы, "Артқа қарай қараудың нағыз авторы" (1890) еңбегінде Дж. Б. Шипли Белламидің романы Бебельдің аргументтерін қайталап беруі мүмкін екенін айтқан, ал әдеби сыншы Р. Л. Шуртер "Артқа қарай қарау" іс жүзінде "Кооперативтік қоғамдастықтың" көркемделіп жазылған нұсқасы, одан артық емес" деп мәлімдеген. Дегенмен, Белламидің кітабы Этьен Кабе, Шарль Фурье, Роберт Оуэн және Анри Сент-Симон сияқты ерте социалистік теоретиктерге немесе "утопиялық социалистерге", сондай-ақ Белламидің 1870 жылдары танысқан Альберт Брисбеннің "ассоциационизміне" де ұқсас келеді.
Though Bellamy tended to stress the independence of his work, Looking Backward shares relationships and resemblances with several earlier works—most notably the anonymous The Great Romance (1881), John Macnie's The Diothas (1883), Laurence Gronlund's The Co operative Commonwealth (1884), and August Bebel's Woman in the Past, Present, and Future (1886). For example, in The True Author of Looking Backward (1890) J. B. Shipley argued that Bellamy's novel was a repeat of Bebel's arguments, while literary critic R. L. Shurter went so far as to argue that "Looking Backward is actually a fictionalized version of The Co operative Commonwealth and little more". However, Bellamy's book also bears resemblances to the early socialist theorists or 'utopian socialists' Etienne Cabet, Charles Fourier, Robert Owen, and Henri Saint Simon, as well as to the 'Associationism' of Albert Brisbane, whom Bellamy had met in the 1870s.
Реакция және жалғаулар
Басылғаннан кейін «Артқа қарай қарау» кітабы Америка Еңбек Федерациясы және Еңбекшілер Ордені тарапынан мақтауға ие болды. Көптеген Орден мүшелері «Артқа қарай қарау» кітабын оқыды және Белламидің Ұлттық клубтарына қосылды. Кітапқа пародиялар, сатиралар, дистопиялық және «антиутопиялық» жауаптар жазылды. Олардың ішінара тізімі төменде келтірілген. Нәтижесінде XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында «кітаптар шайқасы» болды. Бұл пікірталас сипатын Гейслердің 1891 жылғы «Көңілді Артқа қарау» кітабының кіші тақырыбы көрсетеді, ол «Эдвард Белламидің «Артқа қарай қарау» еңбегінің жалғасы және Ричард Майклстың «Көңілді Алға қарау» еңбегіне жауап» деп аталады. Кітап 1892 жылы болгар тіліне аударылды. Беллами болгар жазушысы Илия Йовчевтің болгар қоғамдық құрылысына негізделген «бейімделген аударма» жасау туралы өтінішін жеке мақұлдады. Нәтижесінде шыққан «Біздің ұрпақтарымыз көрген қазіргі заман және болашақтың жетістіктеріне үңілу» («Настоящето, разгледано от потомството ни и надничане в напредъка на бъдещето») атты шығарма сюжеті жағынан шамамен бірдей болды. Йовчевтің нұсқасындағы оқиғалар экологиялық таза Софияда өтеді және елдің жаңа әлеуметтік тәртіпке бейімделуінің ерекше жолын сипаттайды. Жергілікті сыншылар оны болгар утопиялық әдебиетінің алғашқы туындысы деп санайды. Бұл кітап Ұлыбританиядағы белсенділерге де әсер етті. Ғалым Альфред Рассел Уоллес социализмге көшкені үшін «Артқа қарай қарау» кітабына ризашылық білдірді. Саясаткер Альфред Салтер өзінің саяси ой-пікірлеріне осы кітаптың әсер еткенін айтты. Уильям Морристің 1890 жылғы «Жерсіздерден хабар» утопиясы Белламидің утопиясына реакция ретінде жазылды, бірақ Морриске ол ұнаған жоқ. Белламидің утопиялық қала құрылысы туралы сипаттамалары Эбенезер Ховардты Англияда бақ-қалалар қозғалысын құруға ықпал етті, сондай-ақ Лос-Анджелестегі Брэдбери ғимаратының дизайнына әсер етті. 1877 жылғы Ұлы ереуіл кезінде Юджин В. Дебс капитал мен еңбек арасындағы қақтығыстың қажеттілігі жоқ екенін мәлімдеді. Дебс Белламидің кітабынан әсер алып, социалистік бағытқа бет бұрды және Америка теміржол одағын құруға көмектесті. Чикаго маңынан және Еңбекшілер Орденінен қолдау алған жұмысшылар 1894 жылғы маусымда Пуллман сарайлы вагондары компаниясында ереуілге шықты. Бұл оқиға «Пуллман ереуілі» деп аталды. Кітап Вильгельмин Германиясында кеңінен танылып, түрлі пародиялар мен жалғауларға шабыттандырды, олар Эдуард Ловенталь, Эрнст Мюллер және Филипп Вассербург, Конрад Вильбрант және Ричард Майклстың еңбектерінде көрінді. «Артқа қарай қарау» кітабының орыс тіліне аудармасы орыс цензуралық органы тарапынан тыйым салынды. 1930 жылдары кітапқа қызығушылық қайта жанданды. Кітаптың идеяларын тарату үшін бірнеше топ құрылды. Ең ірісі – Нью-Йорктегі Эдвард Беллами қауымдастығы, оның құрметті мүшелері Джон Дьюи, Хейвуд Браун және Роджер Н. Болдуин болды. Теннесси өзені дамыту басқармасының төрағасы Артур Эрнест Морган да кітапты жоғары бағалап, Белламидің алғашқы өмірбаянын жазды.
On publication, Looking Backward was praised by both the American Federation of Labor and the Knights of Labor. Many members of the Knights read Looking Backward and also joined Bellamy's Nationalist clubs. parodies, satires, dystopian, and 'anti utopian' responses. A partial list of these follows. The result was a "battle of the books" that lasted through the rest of the 19th century and into the 20th. The back and forth nature of the debate is illustrated by the subtitle of Geissler's 1891 Looking Beyond, which is "A Sequel to 'Looking Backward' by Edward Bellamy and an Answer to 'Looking Forward' by Richard Michaelis". The book was translated into Bulgarian in 1892. Bellamy personally approved a request by Bulgarian author Iliya Yovchev to make an "adapted translation" based on the realities of Bulgarian social order. The resulting work, titled The Present as Seen by Our Descendants And a Glimpse at the Progress of the Future ("Настоящето, разгледано от потомството ни и надничане в напредъка на бъдещето"), generally followed the same plot. The events in Yovchev's version take place in an environmentally friendly Sofia and describe the country's unique path of adapting to the new social order. It is considered by local critics to be the first Bulgarian utopian work. The book also influenced activists in Britain. Scientist Alfred Russel Wallace credited Looking Backward for his conversion to socialism. Politician Alfred Salter cited Looking Backward as an influence on his political thought. William Morris's 1890 utopia News from Nowhere was partly written in reaction to Bellamy's utopia, which Morris did not find congenial. Bellamy's descriptions of utopian urban planning influenced Ebenezer Howard to found the garden city movement in England, and also influenced the design of the Bradbury Building in Los Angeles. During the Great Strikes of 1877, Eugene V. Debs argued that there was no essential necessity for the conflict between capital and labor. Debs was influenced by Bellamy's book to turn to a more socialist direction. He soon helped to form the American Railway Union. With supporters from the Knights of Labor and from the immediate vicinity of Chicago, workers at the Pullman Palace Car Company went on strike in June 1894. This came to be known as the Pullman Strike. The book had a specific and intense reception in Wilhelminian Germany including various parodies and sequels, from Eduard Loewenthal, Ernst Müller and Philipp Wasserburg, Konrad Wilbrandt and Richard Michaelis. The Russian translation of Looking Backward was banned by the Tsarist Russian censors. In the 1930s, there was a revival of interest in Looking Backward. Several groups were formed to promote the book's ideas. The largest was Edward Bellamy Association of New York; its honorary members included John Dewey, Heywood Broun and Roger N. Baldwin. Arthur Ernest Morgan, chairman of the Tennessee Valley Authority, also admired the book and wrote the first biography of Bellamy.