Кіріспе

Корпорация – 2003 жылы түсірілген канадалық деректі фильм. Фильм авторы – Британ Колумбия университетінің құқық профессоры Джоэл Бакан және кинорежиссер Харольд Крукс, ал режиссерлік жұмысын Марк Ахбар мен Дженнифер Эбботт жүзеге асырған. Бұл деректі фильм заманауи корпорацияны зерттейді. Бакан деректі фильм түсіріліп жатқан кезде "Корпорация: пайда мен билікке патологиялық ұмтылыс" атты кітабын жазды. 2020 жылы "Жаңа корпорация: Өкінішке орай қажетті жалғасы" деген атпен фильмнің жалғасы шықты.

Қысқаша мазмұны

Бұл деректі фильмде қазіргі заманғы бизнес-корпорацияның дамуы көрсетіледі: белгілі бір мемлекеттік функцияларды орындау үшін үкіметтік жарғымен құрылған заңды тұлғадан бастап, адамның көптеген заңдық құқықтарына ие заманауи коммерциялық институтқа дейін. Деректі фильм негізгі назарын Солтүстік Америкадағы, әсіресе АҚШ-тағы корпорацияларға аударады. Оның бірінші тақырыбы – корпоративтік жеке тұлғаны бағалау. 1886 жылғы АҚШ Жоғарғы Сотының ісінде Бас судья Моррисон Уэйттің мәлімдемесі корпорацияларды, АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуіне сәйкес, адамдармен бірдей құқықтарға ие "адамдар" ретінде қарастыруға әкелді. Көтерілген мәселелердің арасында 1933 жылы генерал Смедли Батлердің сол кездегі АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельтке қарсы жоспарланған корпоративтік қастандықтың ашыққа шығаруы; жалпы мүліктің трагедиясы; Дуайт Д. Эйзенхауэрдің әскери-өнеркәсіптік кешеннің күшеюіне қарсы ескертуі; экономикалық сыртқы факторлар; Монсантоның тапсырысы бойынша Флорида штатының Тампа қаласындағы Fox телеарнасының WTVT арнасында сиырдың өсу гормоны туралы жеделхабардың тоқтатылуы; «Coca-Cola» компаниясының нацистік Германияға сауда эмбаргосы салдарынан «Fanta» сусынын ойлап табуы; «IBM» компаниясының Холокостқа қатысы (қараңыз: «IBM және Холокост»); Боливиядағы муниципалды сумен жабдықтауды жекешелендіруден туындаған 2000 жылғы Кочабамба наразылықтары; сондай-ақ, корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік, шектеулі жауапкершілік ұғымы, корпорацияны психопат ретінде қарастыру және корпоративтік жеке тұлға туралы пікірталас. Деректі фильмде корпоративтік бизнес-практикалар виньеткалар мен сұхбаттар арқылы зерттеледі және сынға алынады. Фильмнің бағалауы DSM IV диагностикалық критерийлері арқылы жүзеге асырылады; Британдық Колумбия университетінің психология профессоры және ФБР консультанты Роберт Д. Хейр, қазіргі заманғы табысты бизнес-корпорацияның профилін клиникалық түрде диагноз қойылған психопаттың профилімен салыстырады (Хейр бұрынғыдан бастап фильмдегі өз көзқарастарының бейнеленуіне қарсылық білдірді; төмендегіге қараңыз.). «Корпорация» корпорациялардың жүйелі түрде қалай мінез-құлық танытуға мәжбүр екенін психопатияның DSM IV симптомдары деп санайтын нәрсемен салыстыруға тырысады, мысалы, басқа адамдардың сезімдерін ескермеу, адамдық қарым-қатынастарды сақтауға қабілетсіздік, басқалардың қауіпсіздігіне немқұрайлы қарау, алдау (пайда табу үшін жалған айту), өкіну сезіміне ие болмау және әлеуметтік нормаларға сәйкес келмеу және заңды құрметтемеу.

Кассалық жинақ

Корпорация Солтүстік Америкадағы кинотеатр кассасынан шамамен 3,5 миллион доллар жинады және бүкіл әлем бойынша 4,8 миллион доллардан астам табыс тапты. Ол Канададан шыққан ең табысты деректі фильм ретінде «Manufacturing Consent» фильмінің орнын басты.

Ағызатын

2017 жылдан 2022 жылға дейін фильм Канада Медиа Қорының Encore+ YouTube арнасында онлайн көруге қолжетімді болды. Сондай-ақ, фильмді Amazon Prime Video және iTunes арқылы цифрлық түрде сатып алуға болады.

Сыни қабылдау

Фильм сыншылары фильмге жалпы жағымды пікірлер берді. Rotten Tomatoes шолу агрегаторының мәліметінше, сыншылардың 90%-ы фильмге оң баға берді, бұл 111 шолу негізінде орташа бағасы 7.4/10. Веб-сайттың сын пікірінде: «Корпорация – капитализмнің кейбір негізгі аргументтеріне қанағаттанарлықтай тығыз, ойландыратын қарсылық» делінген. Metacritic 28 шолу негізінде фильмнің 100 баллдан 73 балл алғандығын хабарлады. Variety журналында Деннис Харви фильмнің «біздің заманымыздың ең ықпалды институционалдық моделіне қарсы күтпегендей нақты, көңілді, тіпті толқу тудыратын айыптама» және «кең ауқымды сұхбаттасушыларды пайдалану арқылы және шамадан тыс партиялық риторикадан аулақ болу үшін батыл ұйымдастырушылық схема» деп мақтады, бұл схема «өзара байланысты, әзіл-қалжыңды, жылдам және әсерлі» болып келеді. Chicago Sun Times газетінде Роджер Эберт фильмді «әрбір кешкі ас үстіндегі әңгімені бұзып жіберетін ақпаратқа толы, құштарлықпен айтылған пікір» деп сипаттады, бірақ «145 минуттық фильм тым ұзаққа созылған. Ақылды деректі фильмдерді қайта жаңартылмайтын ресурс ретінде қарастыру керек» деді. The Economist журналы фильмді «капитализмнің ең маңызды институтына қарсы күтпегендей рационалды және үйлесімді шабуыл» және «фирма туралы ойландыратын есеп» деп атады, бірақ оны толық емес деп санайды. Ұйымды психопатиялық тұлға ретінде қарастыру идеясының мемлекеттік бюрократияға қатысты Макс Веберден бастау алғанын айтады. Сондай-ақ, фильмде көрсетілген мәселелерді шешу үшін мемлекеттік меншікке басымдық берілгенімен, бұрынғы Кеңес Одағындағы Коммунистік партия сияқты мемлекеттік меншік атынан жасалған зұлымдықтардың ауқымы мойындалмайды.

Сұхбаттанған адамның ескертулері

Фильмде психиатр Роберт Д. Хэрмен сұхбат жасалады, ал оның Психопатиялық тексеру тізімі деректі фильмде корпорациялардың мінез-құлқын психопатиялық деп сипаттау үшін қолданылады. Фильмде қолданылған Хэрдің пікірлері: "Снакс ин Сюитс" (2006; Пол Бабиакпен бірге жазылған) кітабында Хэр былай деп жазады: "Дегенмен, "Корпорация" фильміндегі монологында және сұхбаттың мәтінінде Хэр корпорациялар арасындағы айырмашылықтарды көрсеткенімен қатар, психопатияның көптеген сипаттамаларын корпорацияларға қатысты қолдануда жалпылама сөздерді анық пайдаланады. Мысалы, ол былай дейді:

Марапаттар

Фильм 26-дан астам халықаралық сыйлықты жеңіп алды немесе оларға ұсынылды, оның ішінде 2004 жылы Санденс кинофестивалінде «Дүниежүзілік кино көрермендер сыйлығы: деректі фильм», 2003 жылы Амстердамдағы Халықаралық деректі фильмдер фестивалінде (IDFA) «Арнайы қазылар алқасы сыйлығы» және 2005 жылы «Genie Award» деректі фильм номинациясында жеңіс одіс.