Кіріспе

1994 жылғы американдық деректі фильм

"Хоп-дреймс" – 1994 жылғы американдық деректі фильмі, режиссері Стив Джеймс, ал продюсерлері Фредерик Маркс, Джеймс және Питер Гилберт, Kartemquin Films. Фильм Чикаго қаласындағы екі афроамерикалық орта мектеп оқушысы – Уильям Гейтс пен Артур Эджидің және олардың кәсіби баскетболшы болу арманы туралы баяндайды. "Хоп-дреймс" бастапқыда PBS телеарнасы үшін түсірілген 30 минуттық қысқа фильм болуы жоспарланған еді; аталған фильмді түсіруге бес жыл уақыт кетіп, 250 сағаттық материал түсірілді. "Хоп-дреймс" 1994 жылғы Санденс кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетіліп, ең үздік деректі фильм номинациясы бойынша көрермендер жүлдесін жеңіп алды. Ол 1994 жылғы маусымда көптеген басқа да наградаларға ие болды, бірақ "Ең үздік деректі фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылмағаны көпшіліктің наразылығын тудырды. 171 минуттық ұзақтығына және коммерциялық жанрға жатпауына қарамастан, фильм сыншылар мен көрермендер тарапынан жоғары бағаланып, бүкіл әлем бойынша 11 миллион доллардан астам табыс әкелді. "Хоп-дреймс" Current TV арнасының "Өлмей тұрып көруге тиіс 50 деректі фильм" арнайы бағдарламасында бірінші орынды иеленді. 2005 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізу үшін іріктеді.

Қысқаша мазмұны

1987 жылы Уильям Гейтс пен Артур Эджи, екі афроамерикалық жасөспірім, Иллинойс штатының Вестчестер қаласындағы Сент-Джозеф орта мектебінің скаутымен шақырылды. Бұл мектеп басымдықпен ақ тұрғындар оқитын, бірақ баскетболдан өте күшті мектеп еді. Команданы Джин Пингатор басқарды, ол бұрынғы NBA жұлдызы Исая Томасты Сент-Джозефте ойнаған кезде жаттықтырған. Эджи мен Гейтс екеуі де Чикаго қаласының (Иллинойс штаты) кедей афроамерикалық аудандарынан келді: Гейтс Кабрини–Грин тұрғын үй кешенінде тұрды, ал Эджи мен оның отбасы Батыс Гарфилд Паркте тұрды. Екеуі де мектепке бару үшін күн сайын 90 минуттық сапар жасады. Бірінші курста Гейтс Сент-Джозефтің негізгі құрамында ойнады және команданың секциялық турнирді жеңіп алуына көмектесті, тіпті телеарнадағы спорт комментаторлары оны «келесі Исая Томас» деп атады. Бірақ Сент-Джозеф супер секциялық турнирде Сент-Франциск де Сальс орта мектебіне шамалы есебімен жеңіліп қалды. Ал Эджи жаңадан келгендердің құрамында ойнады және оқуда да, баскетболда да қиындыққа тап болды. Жыл соңында Эджидің отбасы оқу ақысын төлей алмағандықтан, оны Сент-Джозефтен шығарып жіберді. Гейтстің оқу ақысын «Британ энциклопедиясының» президенті төледі және оған жазғы маусымда жұмыс табуға көмектесті. Сент-Джозефтен шығарылу Эджидің өзіне сенімін кемітті, ол Джон Маршалл орта мектебінің командасында нашар ойнады, оны Лютер Бедфорд жаттықтырды. Екінші курста Гейтс қайтадан негізгі құрамда ойнады. Сент-Джозефті Гордон Тех секциялық финалда жеңіп шығарды, ал Гейтс ағасы Кертистің үмітін ақтау үшін күш салды. Кертис өзі де талантты ойыншы болған, бірақ кәсіпқой баскетболға жол таба алмады және енді өзінің орындалмаған арманын кіші інісіне жүктеді. Үшінші курста екеуі де қиындықтарға тап болды. Гейтс тізесіне жарақат алды, оған операция жасалып, ұзақ уақыт емдеу қажет болды. Ал Эджидің анасы Шила жұмысынан айырылып, отбасы әлеуметтік жәрдемге мұқтаж болды, себебі Эджидің әкесі Бо есірткіге тәуелді болып, отбасын тастап кеткен. Бірақ Бо кейіннен есірткіден бас тартып, отбасына оралды, ал Шила медбике мамандығын бітірді. Осы уақытта Эджи отбасы Артурдың жақын досы Шаннонға баспана берді, ол зорлық-зомбылықтан қашып келген еді. Баскетболда Эджи мен Джон Маршалл екінші курстағы нашар көрсеткіштерін жақсартты, тіпті Дунбар кәсіптік орта мектебін күтпеген жерден жеңіп алды. Сент-Джозеф қайтадан секциялық финалға шықты, онда олар тағы да Гордон Техпен кездесті. Гейтс жарақатының салдарынан тартыншақ ойнады. Төртінші таймның соңында, ойын аяқталуға санаулы секундтар қалғанда және бір ұпаймен қалып қойғанда, Сент-Джозеф екі айып тастау мүмкіндігіне ие болды. Гейтс, әдетте айып тастауларда сенімді ойнайтын, оларды орындауға келді, бірақ екеуін де сұрыптап жіберді, нәтижесінде Сент-Джозеф плей-оффтан шығарылды. Жарақатқа қарамастан, Гейтс көптеген колледжтердің баскетбол командаларынан шақыру алды, әсіресе Маркетт университетінен, және жоғары сыныпқа өткенге дейін Принстондағы Nike All America жазғы лагеріне қатысты (онда Дик Витале мен Спайк Ли де болды). Лагерден оралғаннан кейін Гейтс Маркетт университетімен ниет хатына қол қойды, бірақ спорттық стипендия алу үшін ACT тестілеуінен ең төменгі ұпай жинауға тырысты. Ал Эджи, әлі де мемлекеттік мектеп лигасынан ойнап жүрген, колледж рекрутерлерінің назарын азырақ аударды, бірақ бірнеше колледждер оған қызығушылық танытты. Гейтстің соңғы курсында Сент-Джозефтің маусымы екінші раундта Назарет академиясына қарсы жеңіліспен аяқталды, ол мемлекеттік чемпионатқа бару үмітін жойды. Гейтс ойын басталғанда кешіккені үшін жаттықтырушы Пингатор оны орындыққа отырғызды. Джон Маршалл қалалық чемпионатта күтпеген жеңістерге жетті, көбінесе Эджидің керемет ойынының арқасында. Команда штаттағы чемпионатқа жолдама алды, бірақ жартылай финалда Manual High School командасына жеңіліп, үшінші орынды иеленді. Фильмнің соңында Гейтс Маркетт университетіне түсті, ал Эджи Миссури штатындағы Минерал Ареа колледжінде оқиды және әлі де NBA-да ойнауға үміттенеді.

Даму

"Қара қоғамдастығындағы баскетбол мәдениеті туралы фильм" туралы алғашқы идея 1985 жылы режиссер Стив Джеймске, өзі де баскетболмен әуесқой айналысатын адамға, Оңтүстік Иллинойс университетінің демалыс орталығында баскетбол тамашалау кезінде келді. Джеймс сол кезде Қытайда ағылшын тілін оқытатын досы Фредерик Маркске хабарласып, ол бұл идеяны қолдады. Екеуі фильмді бірлесіп түсіруге, Джеймстің режиссерлік, ал Маркс монтаждау жұмыстарын атқаруға келісті. Джеймс "Hoop Dreams" атауын жобаның даму кезеңінде ертерек ойлап тапты; сондай-ақ олар оны қысқаша "Hoopin" деп атау мүмкіндігін де қарастырды. 1987 жылы Джеймс Иллинойс өнер кеңесінен фильмге жұмыс істеу үшін 2000 долларлық грант алды. Джеймс пен Маркс өз идеяларын "Картемкин фильмдерінің" Гордон Куиннге ұсынды. Алғашқыда олар PBS телеарнасында көрсетілуі тиіс 30 минуттық деректі фильм түсіру үшін бір баскетбол алаңына назар аударуды жоспарлаған. Куинн бұл идеяны ұнатып, жобаны қолға алуға келісті. Джеймстің грантынан басқа қаржы таба алмағандықтан, олар фильмнің орнына видеоға түсіруді шешті (ол кезде бұл ерекше шешім еді) және Питер Гилбертті оператор ретінде шақырып алды, себебі ол өзімен қажетті жабдықтарын алып келді.

Қабылдау

Фильм сыншылардың кеңінен мақұлдауына ие болды. Джин Сискель мен Роджер Эберт өздерінің шоуында фильмге "Екі үлкен жақсылық белгісін" берді, екеуі де Hoop Dreams-ті 1994 жылдың ең жақсы фильмі деп атады. Эберт алғашқы телешоуда "Бұл мен көрген американдық өмір туралы ең жақсы фильмдердің бірі" деп мәлімдеді, ал кейін оны онжылдықтың ең жақсы фильмі деп атады. 2004 жылы The New York Times фильмін өзінің "Барлық уақыттағы ең жақсы 1000 фильм" тізіміне қосты. Фильм Rotten Tomatoes сайтында 62 рецензияға негізделген 98% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 8.8/10. Сайттың сын пікірінде: "Барлық уақыттағы ең жоғары бағаланған деректі фильмдердің бірі – Hoop Dreams, ол бай, күрделі, жүрекке тиетін және ақырында терең сыйлық сыйлайтын фильм. Ол орта мектеп баскетболын қазіргі Америкадағы нәсіл, әлеуметтік топ және білім мәселелерін зерттеуге бастау ретінде пайдаланады". Metacritic 19 сыншының бағасына негізделген 100 балдық шкала бойынша 98 бал берді, бұл "әмбебап мақұлдауды" көрсетеді. Фильм 2007 жылы Халықаралық деректі фильмдер қауымдастығының мүшелерінің сауалнамасы бойынша жасалған "Ең жақсы 25 деректі фильм" тізімінде 1-орынды иеленді. Сондай-ақ, Current TV арнасының "Өлмей тұрып көруге тиіс 50 деректі фильм" арнайы бағдарламасында да 1-орынды иеленді. 2005 жылы Hoop Dreams Конгресс кітапханасының Ұлттық кино реестріне енгізілген 25 фильмнің ішіне кірді, ол "мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп танылды және сақтауға ұсынылды.

Академия сыйлығының дау-дамайлары

Айра Дючман, фильмді Fine Line компаниясымен таратуға көмектескен, фильмнің «Оскар» сыйлығының «Ең үздік фильм» номинациясына ұсынылуын жақтады. Ашулы Роджер Эберттің сөзіне қарағанда, сенімді дереккөздер Академияның деректі фильмдерді ұсыну комитетінің мүшелері фильмнен бас тартқанда экранға фонарьмен сигнал беру жүйесін қолданғанын айтты. Көпшілік жарықтар жанғанда фильм тоқтатылды. «Hoop Dreams» көрсетілді, бірақ сол кездегі номинация жүйесі әр деректі фильмге берілген 4-тен 10-ға дейінгі баллдардың жалпы санына негізделген. Дауыс берушілердің бір тобы «Hoop Dreams» және басқа фильмдерге ең төмен баға берді. Фонарьмен сигнал беру жүйесі тоқтатылып, бағалау шкаласы төмендетілді. Сискел де «Hoop Dreams» фильмінің номинациядан өткеніне наразылық білдіріп, бұл фильм туралы ақпараттың кеңінен тарауына себеп болғанын айтты. Осы дауға жауап ретінде Академияның атқарушы директоры Брюс Дэвис Price Waterhouse есептік фирмасынан дауыс беру нәтижелерін беруді сұрады, онда әрбір дауыс беруші әрбір құжатты фильмге нөлден онға дейін бағалады. Дэвистің сөзіне сүйенсек, «мүшелердің шағын тобы өздері ұсынған бес фильмнен басқа барлық фильмдерге нөл берді. Олар осы бес фильмге ондық баға берді, бұл дауыс беруді толығымен бұрмалады. Бір фильм басқаларына қарағанда көбірек ондық баға алды, бірақ ол ұсынылмады. Сондай-ақ, ол санаулы дауыс берушілерден нөл алды, және оны алтыншы орынға жылдыру үшін осы жеткілікті болды».

Мұра

Екеуі де НБА-ға таңдалмады. Дегенмен, бұл екі жігіт фильмнің табысы мен одан кейінгі даңқтарын өздері мен отбасылары үшін жақсы өмірге айналдыра алды. Гейтс бағдарламадан шығар алдында Маркетт университетінде үш маусым баскетбол ойнады, бірақ ол 1999 жылы коммуникация мамандығы бойынша университетті бітірді. Эджи Арканзас штатында, содан кейін АҚШ Баскетбол лигасы мен Халықаралық баскетбол қауымдастығында ойнады. Продюсерлер Гейтс пен Эджиге фильмнен түскен авторлық гонорар ретінде шамамен 200 000 доллар берді, бірақ Ұлттық колледждік атлетика қауымдастығының (NCAA) ережелеріне сәйкес, олар колледжді бітіргенге дейін ақшаны қабылдауға құқығы болмады. 2001 жылы Гейтс Вашингтон Уизардс командасына қабылдануға дайындалып, Майкл Джорданмен бірге жаттықты, бірақ аяғы сынды да баскетболдан толығымен қанағаттанды. Эджи, екеуінің арасындағы кішісі, қала ішіндегі жастардың білімін арттыруды қолдайтын қайырымдылық қорын құрды және 2006 жылы "Hoop Dreams" атты спорт киімдері желісін іске қосты. Гейтс Кабрини-Гриндегі Living Faith Community Center-дің аға пасторы болды, онда ол балалар клубында жұмыс істеді. Фильм шыққаннан бері екеуінің де отбасылары қайғылы оқиғаларға тап болды. 1994 жылы Алғыс айту күнінде Эджидің жартылай інісі ДеАнтонио қаза тапты, ал Гейтстің ағасы Кертис 2001 жылы қыркүйекте Чикаго Лоун ауданында атып өлтірілді. Эджидің әкесі Бо 2004 жылы өлтірілді.

20 жылдығына арналған реставрация

Санденс институты, UCLA кино және теледидар архиві, Академия кино архиві және Картемкин фильмдерінің бірлесіп жасаған фильмнің цифрлық қалпына келтіруі, фильмнің 20 жылдығына орай 2014 жылғы Санденс кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Қалпына келтіру үшін бастапқы аналогтық бейнемастерлер қолданылып, коммерциялық таралымға шығарылған, қиылып, көшірілген нұсқадан артық сапалы жоғары ажыратымдылықтағы мастер жасалды. The Criterion Collection 2015 жылдың 31 наурызында қалпына келтірілген Hoop Dreams Blu-ray дискісін жарыққа шығарды.