Роджер және Мен: Флинт қаласының тағдыры

Кіріспе

1989 жылы Майкл Мурдың түсірген "Роджер және мен" американдық деректі фильмі, оның режиссерлік дебюті. Мур General Motors компаниясының бас директоры Роджер Смиттың өзінің туған қаласы Флинттегі бірнеше автозауыттарды жабуының аймақтық экономикаға тигізген әсерін көрсетеді. 1978 жылы аймақтағы GM қызметкерлерінің саны 80 000 болса, 1992 жылы шамамен 50 000-ға дейін азайды. 2015 жылғы тамыз айының мәліметінше, The Detroit News газеті бойынша, GM Флинт аймағында шамамен 7200 жұмысшыны жұмысқа алса, MSNBC мәліметі бойынша 5000 жұмысшы жұмыс істейді. 2013 жылы Конгресс кітапханасы бұл фильмді "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие" деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді.

Қысқаша мазмұны

Мур 8 мм-лік үй фильмдері арқылы өзін және отбасын таныстырады; ол өзін General Motors қызметкерінің ұлы, ирланд-американдық католик орта тап өкілі деп сипаттайды, ол AC тұтқаларын құрастырған. Мур GM-нің Мичиган штатының Флинт қаласындағы балалық шағын қалай қалыптастырғанын және компанияның қаланың негізгі экономикалық және әлеуметтік орталығы болғанын баяндайды. Ол Флинттің автожұмысшыларының біріккен ұйымының құрылуына себепкер болған Флинт шеруінің осы қалада болғанын атап көрсетеді. Оның батырлары – GM зауыттарының ауыр жағдайынан құтылған Флинт тумалары болған, соның ішінде «Флинттің ең танымал тумасы», ойын-сауық бағдарламасын жүргізуші Боб Юбанкс. Юбанкс кейінірек фильмде «Жаңа үйленгендер ойынының» сахналық нұсқасын дайындау кезінде сұхбаттасады, онда ол еврей әйелдері туралы әзіл айтады. Бастапқыда Мур Сан-Францискодағы Mother Jones журналына жұмысқа орналасып, фабрикалық жұмыстан аулақ болу арманына жетеді, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталады және ол Флинтке қайта оралады. (1986 жылы) ол қайтып келген кезде GM мыңдаған Флинт автожұмысшыларын жұмыстан босататынын жариялайды, олардың жұмыс орындары Мексикадағы арзан, кәсіподақталмаған жұмыс күшіне ауыстырылады. GM рекордтық пайдаға ие болғанына қарамастан, осы жарияланым жасалады. Тележурналист болып көрінген Мур Флинттегі бірнеше автожұмысшылармен сұхбаттасады және олардың GM төрағасы Роджер Б. Смиткке деген жеккөрінісін байқайды. Мур Смиттен Флинт зауыттарының жабылуына қатысты сұрақтар қою үшін оны іздей бастайды. Ол Детройттегі GM штаб-пәтерінде Смитпен кездесуге бірнеше рет тырысады, бірақ ғимарат күзеті оны тоқтатады. Фильм барысында Мур Смитті Грос-Пойнт яхт клубында және Детройт спорт клубында іздеуге тырысады, бірақ қызметкерлер мен күзетшілер Смиттің онда жоқ екенін немесе оны тастап кеткенін айтады. Содан кейін Мур зауыт жабылуының достарына тигізген эмоционалдық әсерін зерттей бастайды. Ол құрастыру желісінде жүйке бұзылуынан зардап шеккен және психиатриялық емханада жатқан Бен Хампермен сұхбаттасады. Мур сондай-ақ Флинттің қиындықтарына қатысты таптық көзқарасты көрсететін Гранд-Бланктың бай маңындағы тұрғындармен әңгімелеседі. Мур бағытын өзгертіп, камерасын Флинттің конгресс және келушілер бюросына бұрады, ол тиімсіз туризм саясатын жүргізеді. Бюро туристерді Флинтке тарту үшін Hyatt Regency қонақүйін, Water Street Pavilion деп аталатын фестиваль алаңын және әлемдегі ең үлкен жабық ойын-сауық паркі ретінде танылған AutoWorld құрылысына рұқсат береді. Бұл әрекеттердің барлығы сәтсіз аяқталады, Hyatt банкротқа ұшырап сатылымға шығарылады, Water Street Pavilion дүкендерінің көпшілігі жабылады және AutoWorld ашылғаннан кейін алты айдан соң жабылады. Көптеген белгілі адамдар жұмыссыздарға үміт сыйлау үшін Флинтке келеді, олардың кейбіреулері Мурмен сұхбаттасады. Президент Рональд Рейган қалаға келіп, жұмыссыз автожұмысшыларына елді аралап жұмыс табуды ұсынады, бірақ ол баратын мейрамханада іс-шара кезінде касса тіркемесі ұрланады (камераға түспейді). GM-ді танымал тұлғалармен қолдау көрсеткен Пэт Бун мен Анита Брайант та қалаға келеді; Бун Мурға Смит «оптимистік, жасай алатын» адам екенін айтады. Мур GM акционерлерінің жылдық жиналысына өзі акционер ретінде маскировкаланып қатысады. Алайда, ол өзінің наразылықтарын басқармаға жеткізу үшін микрофонға ауысқанда, Смит Мурды таниды және оны бірден тоқтатады, Мурдың сөзін бұзуға тырысқанына қарамастан, жиналысты жабады. Осы уақыт аралығында Мур Флинттің жұмыстан босатудың экономикалық салдарынан зардап шеккен тұрғындарымен кездеседі және сұхбаттасады. Бұрынғы феминист радио жүргізушісі Джанет жұмыс табу үшін Amway компаниясына сатушы ретінде қосылады. Тағы бір тұрғыны, Ронда Бритон, «Pet or Meat» компаниясына қояндар сатады. Фильмде шериф орынбасары Фред Росс та бар, ол бұрынғы зауыт жұмысшысы, қазіргі жұмысы қала бойынша жүріп, үй жалдауын төлей алмайтын отбасыларды үйден шығарып тастауды талап етеді. Осы уақыт аралығында Флинттегі қылмыстың деңгейі көтеріліп, атыс-шайқастар мен кісі өлтірулер жиілеп кетеді. Қылмыс соншалықты кең тараған, ABC News бағдарламасының Nightline зауыт жабылуы туралы тікелей эфирде хабарлауға тырысқанда, біреу желілік фургонды (кабельдермен бірге) ұрлап, хабар таралуын тоқтатады. Округтік түрме де қамауға алынғандардың барынша сыйымдылығына толы, ал толып кетуіне байланысты екінші түрме салынады. Флинтте өмір сүру соншалықты қиынға айналады, Money журналы қаланы Америкадағы өмір сүруге ең жаман орын деп бағалайды. Фильмнің кульминациялық бөлімінде Мур Смитпен 1988 жылғы Рождестволық үндеуі кезінде Детройтте кездеседі. Смит мереке күнінде жомарттық туралы сөз сөйлейді, ал осы уақытта орынбасар Росс тағы бір отбасын үйден шығарып тастайды. Смит сөйлегеннен кейін Мур Смиттен алыс тұрып сұрақтар қояды. Титрлер аяқталғаннан кейін фильмде «Бұл фильм Флинт қаласының ішінде көрсетілмейді» деген хабарлама пайда болады, содан кейін «Барлық кинотеатрлар жабылды» деп жазылады.

Moore begins by introducing himself and his family through 8 mm archival home movies; he describes himself as the Irish American Catholic middle class son of a General Motors employee assembling AC spark plugs. Moore chronicles how GM had previously defined his childhood in Flint, Michigan, and how the company was the primary economic and social hub of the town. He points out that Flint is the place where the Flint sit down strike occurred, resulting in the birth of the United Auto Workers. He reveals that his heroes were the Flint natives who had escaped the oppressive life in GM's factories, including "Flint's most famous native son," game show host Bob Eubanks. Eubanks is later interviewed in the film while preparing to do a stage version of "The Newlywed Game," which sees him tell an off color joke about Jewish women. Initially, Moore achieves his dream of avoiding blue collared factory life after being hired by Mother Jones magazine in San Francisco, but this venture fails for him and he ultimately travels back to Flint. As he returns (in 1986), GM announces the layoffs of thousands of Flint auto workers, whose jobs will be outsourced to cheaper, non unionized labor in Mexico. GM makes this announcement even though the company is achieving record profits. Disguised as a TV journalist, Moore interviews some auto workers in Flint and discovers their strong disgust for GM chairman Roger B. Smith. Moore begins seeking out Smith himself to confront him about the closing of the Flint plants. He repeatedly tries to visit Smith at the GM headquarters in Detroit, yet he is blocked by building security. Over the course of the film, Moore attempts to track down Smith at the Grosse Pointe Yacht Club and the Detroit Athletic Club, only to be told either that Smith is not there or to leave by employees and security guards. From there, Moore begins to explore the emotional impact of the plant closings on his friends. He interviews Ben Hamper, an auto worker who suffered a nervous breakdown on the assembly line and is residing at a mental health facility. Moore also talks to the residents of the affluent suburb of Grand Blanc, who display classist attitudes about Flint's hardships. Moore changes course and turns his camera on the Flint Convention and Visitors Bureau, which promotes a vigorously incompetent tourism policy. The bureau, in an effort to lure tourists into visiting Flint, permits the construction of a Hyatt Regency Hotel, a festival marketplace called Water Street Pavilion, and AutoWorld, hailed as the world's largest indoor theme park. All these efforts fail, as the Hyatt files for bankruptcy and is put up for sale, Water Street Pavilion sees most of its stores go out of business and AutoWorld closes six months after opening. High profile people are shown coming to Flint to bring hope to the unemployed, some of them interviewed by Moore. President Ronald Reagan visits the town and suggests that the unemployed auto workers find work by moving across the country, though the restaurant he visits has its cash register stolen during the event (off camera). Pat Boone and Anita Bryant, who have supplied GM with celebrity endorsements, also come to town; Boone tells Moore that Smith is an "optimistic, can do" kind of guy. Moore attends the annual GM shareholder meeting, disguised as a shareholder himself. However, when he gets a turn at the microphone to air his grievances to the board, Smith appears to recognize Moore and immediately shuts him out and has the convention adjourned, despite Moore's attempts to interrupt him. Meanwhile, Moore meets and interviews more residents of Flint, who are reeling from the economic fallout of the layoffs. A former feminist radio host, Janet, joins Amway as a saleswoman to find work. Another resident, Rhonda Britton, sells rabbits for "Pets or Meat." Prevalent throughout the film is Sheriff's Deputy Fred Ross, a former factory worker whose current job now demands that he go around town carrying out record numbers of evictions on families unable to pay their rent. During all of this, Flint's crime rate skyrockets, with shootouts and murders becoming much more common. Crime becomes so prevalent that when the ABC News program Nightline tries to do a live story on the plant closings, someone steals the network's van (along with the cables), abruptly stopping the broadcast. The county jail also fills to its maximum capacity of inmates, and a second jail is built due to the over crowding. Living in Flint becomes so desperate that Money magazine ranks the city as the worst place to live in America. At the film's climax, Moore finally confronts Smith at the chairman's annual 1988 Christmas message in Detroit. Smith is shown expounding about generosity during the holiday season, concurrently as Deputy Ross evicts another family from their home. After Smith's speech, Moore hounds Smith, addressing him from a distance. After the credits, the film displays the message "This film cannot be shown within the city of Flint," followed by "All the movie theatres have closed."

Өндіріс

Мур фильмді «Мэтер Джонс» журналының редакторы қызметінен босатылып, Мичиган штатының Флинт қаласына қайтқаннан кейін түсіруді шешті, себебі қала General Motors компаниясының жұмыстан босатуларынан индустрияландырудан зардап шегіп жатқан еді. «Флинт дауысы» газетін қайта іске қосуға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін Мур қаланың экономикалық дағдарысы туралы деректі фильм түсіруді жөн көрді. Алғашқыда ол өзінің жұмысшы табына жататын отбасын Чарльз Стюарт Мотттың ұрпақтарынан тараған жоғарғы топтың отбасымен салыстырып, «Мурлар мен Моттар» деген атпен түсірмекші болған, бірақ кейін АҚШ-тың автомобиль өнеркәсібіне көшті. Мур бұл фильмді GM-ді ғана емес, сонымен қатар Рейган дәуірінің экономикалық саясаты мен әлеуметтік көзқарастарын айыптау үшін жеке мәлімдеме ретінде қарастырды, ол корпорацияларға бүкіл қаланың негізгі табыс көзін алып тастауға мүмкіндік берді деп ойлады. 1984 жылы Мур деректі фильм түсіруді шешкен кезде, оның фильмдерді түсіруде тәжірибесі де, фильмді қаржыландыруға қаражаты да болмады. Ақша табу үшін ол «Матер Джонсқа» қарсы 160 000 долларлық заңдық талап ашты. Сондай-ақ ол үйін ипотекаға беріп, мүлкінің көп бөлігін сатты және фильмнің бюджетінің қалған 200 000 долларын жинау үшін үш жыл бойы апта сайынғы бинго ойындарын ұйымдастырды. Ол сонымен қатар жергілікті кинотеатрларда сағаттап отырып, кино түсіру техникасын үйренуге кірісті. Ақырында Мур Дж. Родерик МакАртур қорынан, Channel Four Television Corporation, Мичиган өнер кеңесінен және Ральф Надерден гранттар алды. Макинак орталығы фильмге 5000 доллар берді, бірақ кейін оны қайтаруды сұрады. «Роджер және мен» атты фильмнің жұмыс атауы «General Motors қалай Флинт, Мичиганды қиратты» деген әзілді көрініс болды. Мур және оның командасы фильмнен 15 минуттық фрагментті көргеннен кейін, жаппай жұмыссыздықтың бейнесі негізгі көрермендер үшін тым депрессивті болады деп шешіп, фильмге әзіл-қалжың үлгісін қосуды жөн көрді. Фильмнің 965 кинотеатрда көрсетілуі жоспарланғандықтан, Мур және фильмнің командасы бүкіл елдегі 65 GM зауытына барып, Смит Флинтке келсін деген сияқты талаптар қойды. Фильмді насихаттау кезінде GM және кейбір сарапшылар фильмдегі мәлімдемелердің шындығына күдік келтірді. GM фильмді насихаттауға арналған телебағдарламалар кезінде өзінің автомобильдеріне жарнама беруден бас тартты, соның ішінде The Phil Donahue Show бағдарламасының Whiting Auditorium-да тікелей эфирде түсірілген эпизоды және The Tonight Show Starring Johnny Carson бағдарламасының Мурды қонақ ретінде шақырған эпизоды. Мурдың бағдарламаға қатысуынан кейін GM-нің БАҚ өкілі Билл Отт, бағдарлама жүргізушісі Джей Леноға оның мәлімдемелерін жоққа шығаратын жаңалықтар жинағын жіберді. Фильмнің номинация алмауы дау тудырды; 62-ші «Оскар» салтанатында Мур көшедегі үйсіздер белсенділері ұйымдастырған шараға қатысты, онда оған «Халық сыйлығы» табыс етілді. Үш жылдан кейін Кино өнер және ғылым академиясының аты-жөнін жарияламаған бір мүшесі Лос-Анджелес Таймс газетіне фильмдің мақұлдалмауының себебін түсіндірді: деректі фильмдер комитеті фильмді «адалдықтан алыс және субъектілеріне әділетсіз» деп санайды. Фильмнің режиссері Эмиль де Антонио да фильмді сынады. Сискель мен Эберт фильмді 1989 жылғы 10 үздік фильмнің тізіміне қосты. Фильмге қатысты ең үлкен даулардың бірі Мур Смитпен сұхбатты сәтті түсірген, бірақ оны соңғы нұсқадан алып тастады деген қауесеттер болды. Бұл дау 2007 жылы оның «Sicko» деректі фильмінің жарнамасы кезінде және оның бәсекелесі «Manufacturing Dissent» деректі фильмінің шығарылуы кезінде қайта жаңғырды, онда 1987 жылғы GM акционерлерінің басқосуында Мур мен Смит арасындағы сұрақ-жауап алмасуының қысқаша фрагменті көрсетілді. Мур бұл кездесуді мойындады, бірақ ол фильмге қатысы жоқ басқа тақырыпқа қатысты екенін мәлімдеді. Ол сыншыларды оны қаралау үшін бұл оқиғаны құрастырды деп айыптады және егер ол Смитпен сұхбаттасудан түсірілген кадрларды алып тастаған болса, GM оны фильмді қаралау үшін пайдаланған болар еді деп мәлімдеді. Юбанкс кейінірек Мурды деректі фильм түсіруші емес, «пропагандашы» деп сипаттады.

Moore decided to make the film after losing his job as the editor of Mother Jones and moving back to his former home town of Flint, Michigan, as it was suffering from deindustrialization due to General Motors' layoffs. After his attempt to restart the Flint Voice newspaper faltered, Moore decided to make a documentary on the city's economic crisis. Initially, he intended to make it under the title The Moores and the Motts, contrasting his working class family with the upper class family descended from Charles Stewart Mott, but later shifted focus to the current U. S. automobile industry. Moore intended the film as a personal statement condemning not just GM but also the economic policies and social attitudes of the Reagan era, which he felt allowed corporations to remove the largest source of income from an entire town. At the time Moore decided to make the documentary in 1984, he had no experience in filmmaking or funds to produce the film. To get the money, he filed a successful wrongful termination lawsuit against Mother Jones for $160,000. He also mortgaged his house, sold most of his belongings, and arranged a three year series of weekly bingo games to raise the remainder of the film's $200,000 budget. He also began teaching himself film technique, spending hours at local cinemas. Eventually Moore received grant awards from the J. Roderick MacArthur Foundation, the Channel Four Television Corporation, the Michigan Council for the Arts, and Ralph Nader. The Mackinac Center donated $5,000 to the film but later requested it to be refunded. Roger & Me was filmed under the working title A Humorous Look at How General Motors Destroyed Flint, Michigan. Moore and his crew decided after viewing a 15 minute bumper from the film that the depiction of mass unemployment would be too depressing for mainstream audiences, and decided to give it a humorous slant. To promote the film's planned national release in 965 theaters, Moore and the film's crew toured 65 GM plants around the country making demands such as a visit by Smith to Flint. During the film's marketing campaign, GM and some commentators challenged the veracity of the film's claims. GM refused to allow advertisements to its automobiles to play during television programs promoting the film, including an episode of The Phil Donahue Show filmed live at the Whiting Auditorium and an episode of The Tonight Show Starring Johnny Carson featuring Moore as a guest. After Moore's appearance, GM's media relations chief Bill Ott mailed guest host Jay Leno a packet of news articles challenging his claims. The film's lack of a nomination was controversial; on the night of the 62nd Academy Awards, Moore attended a ceremony arranged by homelessness activists across the street which presented him with a "People's Award." Three years later, an anonymous member of the Academy of Motion Picture Arts and Sciences confirmed to The Los Angeles Times that the film was deliberately not nominated because the documentary committee believed it was "dishonest and unfair to its subjects." Filmmaker Emile de Antonio was also critical of the film as well. Siskel and Ebert both put the film on their lists of The 10 Best Films of 1989. One of the largest controversies over the film were the rumors that Moore had successfully filmed an interview with Smith and omitted it from the final cut. The controversy reemerged in 2007 during the promotion of his documentary Sicko and the release of the rival documentary Manufacturing Dissent, which featured a brief clip of a question and answer exchange between Moore and Smith at a 1987 GM shareholders' meeting. Moore subsequently acknowledged the encounter but claimed that it had concerned a separate topic unrelated to the film. He accused the critics of fabricating the event to discredit him, and claimed that if he had omitted footage of an interview with Smith, GM would have used it to discredit the film. Eubanks later described Moore as not a documentarian but a "propagandist".