Кіріспе

Жеке күтім заттары. Мақта таяқшалары (американдық ағылшын тілінде) немесе мақта бүршіктері (британдық ағылшын тілінде) – ағаштан, қағаздан немесе пластиктен жасалған қысқа таяқшаға оралған мақтадан жасалған кішкентай дорбашалар. Олар көбінесе құлақты тазалау үшін қолданылады, бірақ дәрігерлер бұл әрекетті ұсынбайды. Мақта таяқшаларының басқа да қолданылулары: алғашқы медициналық жәрдем, косметика жағу, тазалау, нәресте күтімі және қолөнер. Кейбір елдер теңізді ластану туралы алаңдаушылықтарға байланысты ыдырайтын баламаларын пайдалануға мүмкіндік беру үшін пластик сапталған түрлерін тыйым салған.

Тарих

Бірінші массалық өндірілген мақта тазартқыш 1923 жылы поляк-американдық еврей Лео Герстензанг жасады, оның әйелі нәрестесінің құлағын тазалау үшін тіс тазартқышқа мақта жабыстырғанын көргеннен кейін. Оның өнімі бастапқыда нәрестелерге арналғанын еске алу үшін "Baby Gays" деп аталды, кейін "Q tips Baby Gays" деп өзгертілді, мұндағы "Q" сәпаны білдірді. Өнім ақырында "Q Tips" деп танылды, ол Солтүстік Америкада ең көп сатылатын мақта тазартқыштардың танымал брендіне айналды. "Q Tips" термині АҚШ және Канадада мақта тазартқыштарды білдіретін жалпылама тауарлық белгі ретінде жиі қолданылады. "Johnson's buds" Johnson & Johnson компаниясының өнімі. Алайда, АҚШ патенттік ісі (C 10,415) Q Tips, Inc. v. Johnson & Johnson, 108 F. Supp. 845 (D. N. J. 1952) бойынша, мақта ұштармен жабдықталған тазартқыштарды алғаш рет коммерциялық түрде өндірген Хазел Тиетжен Форбис ханым болған, ол оларды өз үйінде жасаған. Ол сондай-ақ 1927 жылдың 6 желтоқсанында шығарылған, 1,652,108 нөмірі бар бұйымға патент алған және өнімді Baby Nose Gay деген атпен сатқан. 1925 жылы Лео Герстензанг компаниясы Форбис ханымнан өнімнің патентін сатып алды. 1937 жылдың 2 қаңтарында Q Tips, Inc президенті Лео Герстензанг және оның әйелі Зиута Герстензанг серіктестік құрып, Форбис ханымнан "Q Tips, Inc. компаниясының Q Tips немесе дәрілік мақта тазартқыштарды өндіру үшін қолданылатын барлық тауарлар, жабдықтар мен құрал-жабдықтарды, сондай-ақ Q Tips, Inc. компаниясының кірістерін" сатып алды. Шартта Q Tips, Inc. компаниясы тазартқыштарды өндіруге қатысты патенттердің иесі екендігі көрсетілген. 1925 жылы The Leo Gerstenzang Co., Inc. компаниясы Форбис ханымнан өнім патентін сатып алғаннан кейін, тазартқыштардың қаптамаларына Baby Gays деген жазу жазылған. 1926 жылы жазу "Q Tips Baby Gays" деп өзгертілді, ал 1927 жылы "Q Tips Baby Gays" тауарлық белгісін тіркеу үшін өтініш берілді. 1926 жылдан кейін "Baby Gays" сөздері алынып тасталды және компания "Q Tips" таңбасын өзінің таныстыру белгісі ретінде дамыта бастады, оны тіркеу үшін 1933 жылдың 14 қыркүйегінде өтініш берді.

Сипаттама

Дәстүрлі мақта тазартқыштың ағаш тұтқасында бір ұшы болады, және олар әлі де жиі қолданылады, әсіресе медициналық орталарда. Олар әдетте салыстырмалы түрде ұзын, шамамен ... дейін. Көбінесе олар стерильділенген күйде, қағаз немесе пластик қаптамаға бір немесе екі данадан оралған болады. Қағаз қаптамасы мен ағаш тұтқаның артықшылығы – қаптаманы стерильдеу үшін автоклавтауға болады (пластик қаптамалар немесе тұтқалар автоклавта еріп кетеді). Үйге қолдануға арналған мақта тазартқыштар әдетте қысқа, шамамен ... дейін, және көбінесе екі ұшты болады. Тұтқалар алғашқыда ағаштан, кейін оралған қағаздан жасалған, ол әлі де ең көп таралған (дегенмен, түтікшелі пластик те қолданылады). Олар көбінесе үлкен көлемде, бір ыдысқа 100 немесе одан да көп дана сатылады. Пластик тазартқыштардың сабы көк, қызғылт немесе жасыл сияқты әртүрлі түстерде болуы мүмкін. Дегенмен, мақтаның өзі дәстүрлі түрде ақ түсті.

Медициналық диагностикадағы рөлі

Медициналық диагностикада тампондардың маңызы зор. Тампондар пациенттен үлгі алудың негізгі құралы болып табылады, бұл патогендерді анықтау, ДНК-ны сынау және ауруды диагностикалау үшін өте маңызды. Үлгі алудың дәлдігі және тампонның сапасы сенімді сынақ нәтижелерін қамтамасыз ету үшін маңызды. Жырыс жолдары вирустарын анықтау үшін мұрын-жұтқыншақ тампондары, тиімді ДНК материалдарын жинау үшін тампондар, стерильділік пен ластанудың алдын алуда микробтық инфекцияның бар-жоқтығын бағалау үшін тампондар қолданылады.

Медициналық қауіптер

Құлақ арнасына мақта тамызғыштың пайдасы жоқ, керісінше, белгілі бір медициналық тәуекелдерге әкеледі. Құлақ балауызы (церимен) – құлақтың ішкі терісін қорғайтын, майлау және тазалау функцияларын атқаратын, бактериялар, саңырауқұлақтар, жәндіктер мен судан қорғайтын сыртқы есту арнасының табиғи және әдетте шығарылатын өнімі. Мақта тамызғыштармен құлақ балауызын алып тастауға тырысу құлақ арнасында құлақ балауызының бітелуіне, яғни жиналуына немесе тоқталуына алып келуі мүмкін, бұл ауырсынуға, есту қабілетінің нашарлауына, құлақтағы шуға немесе бас айналуға себеп болуы мүмкін және оны жою үшін медициналық араласу қажет болуы мүмкін. Құлақ арнасына мақта тамызғыштарды қолдану – құлақ пердесінің жарылуының ең көп кездесетін себептерінің бірі, осы жағдайды түзету үшін кейде хирургиялық операция қажет болады. 2004 жылғы зерттеуде «балаларда сыртқы құлақтың қабынуына себеп болатын басты фактор – құлақты тазалау үшін мақта тамызғыштарды қолдану, осыдан аулақ болу керек» деп көрсетілген. Душадан кейін жуғышпен құлақтың сыртқы бөлігін сүртіп тазалау құлақ балауызы түзілетін сыртқы есту арнасының үштен бірін толықтай тазартады. АҚШ-та 1990 мен 2010 жылдар аралығында 263 338 бала мақта тамызғыштардан жарақат алғандықтан шұғыл жәрдем бөліміне түскен, бұл шамамен жылына 13 167 баланың ауруханаға жатқызылуына әкеп соқты.

Қоршаған ортаға әсері

Пластикалық мақта таяқшаларын жиі унитазға тастайды, бұл теңіз ластануының қаупін арттырады. Кейбір өндірушілер мен сатушылар пластикалық таяқшаларды өндіруді және сатуды тоқтатты, қазір тек биоразделмелі қағаз нұсқаларын ғана сатады. Еуропалық Одақ 2021 жылы пластик сапталған мақта таяқшаларын пайдалануға тыйым салды. Италия бұған дейін 2019 жылы, ал Монако 2020 жылы тыйым салған. Англия, Шотландия, Уэльс және Мэн аралы 2019 мен 2021 жылдар аралығында тыйым салды.