Кіріспе
Кеңес мемлекет қайраткері, Кеңес саясаткері Николай Александрович Тихонов (Николай Александрович Тихонов; 14 мамыр 1905 [ескі стиль бойынша 1 мамыр 1905] – 1 маусым 1997) – Суық соғыс кезеңіндегі советтік Ресей-Украина мемлекет қайраткері. Ол 1980 жылдан 1985 жылға дейін Министрлер Кеңесінің төрағасы, ал 1976 жылдан 1980 жылға дейін Министрлер Кеңесінің бірінші орынбасары, яғни Бірінші вице-премьер болып қызмет етті. Тихонов Совет Одағының мәдени және экономикалық басқаруына жауапты болды, ол Одақтың тоқырау дәуірінің соңғы кезеңімен сәйкес келді. 1985 жылы Министрлер Кеңесінің төрағасы лауазымына Николай Рыжков тағайындалды. Сол жылы ол Политбюродан шығарылды, бірақ 1989 жылға дейін Орталық комитеттегі мүшелігін сақтап қалды. Ол 1905 жылы Харьков қаласында орыс-украиндық жұмысшы отбасында дүниеге келді; 1920 жылдары білім алып, 1930 жылдары еңбек жолын бастады. Тихонов саяси мансабын жергілікті өнеркәсіпте бастап, советтік өнеркәсіп министрліктерінің ішкі сатыларымен жоғары көтерілді. 1963 жылы Госплан төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Алексей Косыгин отставкаға кеткеннен кейін Тихонов Министрлер Кеңесінің төрағасы болып сайланды. Осы лауазымда ол совет экономикасын реформалау үшін тиімді шаралар қабылдаудан жалтарды, бұл қажеттілік 1980-жылдардың басында-ортасында айқын байқалды. 1989 жылы зейнеткерлікке шығып, саяси өмірден қол үзді. Тихонов 1997 жылдың 1 маусымында қайтыс болды.
the Soviet politician
Nikolai Aleksandrovich Tikhonov (Николай Александрович Тихонов; ; 14 May 1905 [O. S. 1 May 1905] – 1 June 1997) was a Soviet Russian Ukrainian statesman during the Cold War. He served as Chairman of the Council of Ministers from 1980 to 1985, and as a First Deputy Chairman of the Council of Ministers, literally First Vice Premier, from 1976 to 1980. Tikhonov was responsible for the cultural and economic administration of the Soviet Union during the late era of stagnation. He was replaced as Chairman of the Council of Ministers in 1985 by Nikolai Ryzhkov. In the same year, he lost his seat in the Politburo; however, he retained his seat in the Central Committee until 1989. He was born in the city of Kharkiv in 1905 to a Russian Ukrainian working class family; he graduated in the 1920s and started working in the 1930s. Tikhonov began his political career in local industry, and worked his way up the hierarchy of Soviet industrial ministries. He was appointed deputy chairman of the Gosplan in 1963. After Alexei Kosygin's resignation Tikhonov was voted into office as Chairman of the Council of Ministers. In this position, he refrained from taking effective measures to reform the Soviet economy, a need which was strongly evidenced during the early–mid 1980s. He retired from active politics in 1989 as a pensioner. Tikhonov died on 1 June 1997.
Ерте өмір және мансап
Тихонов 1905 жылы 14 мамырда Украинаның Харьков қаласында орыс-украин жұмысшы отбасында дүниеге келген. 1924 жылы Санкт-Катерина байланыс институтын бітірген. Тихонов 1924-1926 жылдары инженердің көмекшісі болып жұмыс істеді. Төрт жылдан кейін, 1930 жылы Тихонов инженер мамандығын алып, Днепропетровск металлургия институтының дипломын алды. 1930 жылдан 1941 жылға дейін Тихонов Днепропетровск қаласындағы Ленин металлургия зауытында инженер болып жұмыс істеді; 1941 жылдың қаңтарында зауыттың бас инженері болып тағайындалды. 1976 жылы премьер Алексей Косыгин ауруға шалдыққанда, Брежнев оның науқастығынан пайдаланып, Тихоновты Бірінші вице-премьер лауазымына тағайындады. Бірінші вице-премьер ретінде Тихонов Косыгиннің рөлін екінші деңгейге түсіруге мүмкіндік алды. Тихонов Брежнев пен Косыгин екеуімен де жақсы қарым-қатынаста болды, олардың екеуі де оның тура сөйлейтіні мен адалдығын бағалады. Тихоновқа Ауғанстанға әскери араласу туралы шешім хабарланбады, себебі ол сол кездегі Қорғаныс министрі Дмитрий Устиновпен жақсы қарым-қатынаста болмады. Премьер-министр ретіндегі бес жылдық мерзімінде Тихонов кеңес экономикасының тұрақтап қалғанын көрсететін барлық статистикаға қарамастан, оны реформалаудан бас тартты. Өзінің мәлімдемесінде Тихонов кеңес шаруашылығының жеткілікті астық өндірмейтінін мойындады. Тихонов кеңес-АҚШ қарым-қатынасын жақсартуға шақырды, бірақ кеңес экономикасының дағдарыста екені туралы барлық болжамдарды жоққа шығарды. Осыған қарамастан, Тихонов экономикалық "кемшіліктерді" мойындады және "азық-түлік мәселесін" атап өтті; талқылауға алынған басқа мәселелер энергия ресурстарын үнемдеу, еңбек өнімділігін арттыру және кеңес өнімдерінің сапасын жақсарту қажеттігі болды. Лауазымына келгеннің алғашқы күндерінде, 1981 жылдың қаңтарында Тихонов үкіметтің демографиялық саясаты кабинетінің ең нашар бағыттарының бірі екенін мойындады.
Андропов пен Черненконың басшылығымен
Леонид Брежнев Константин Черненконың кеңесі бойынша Тихоновты Социалистік Еңбек Ері атағымен марапаттады. 1982 жылы Брежнев қайтыс болғаннан кейін Тихонов Черненконың Бас хатшы лауазымына кандидаттығын қолдады. Черненко дауыс беруде жеңіліске ұшырады, ал Юрий Андропов Бас хатшы болды. Андроповтың Тихоновты Гейдар Әлиевпен алмастыру жоспарлары болған деген болжам бар. Тарихшы Уильям А. Кларк Әзірбайжан КГБ-ның бұрынғы басшысы Әлиевтің Тихоновтың келісімінсіз Министрлер Кеңесінің бірінші вице-премьері етіп тағайындалғанын атап өтті. Бірақ 1984 жылы Андроповтың қазасы Тихоновты лауазымында қауіпсіздікке ие етті. Кейбір батыс сарапшылары Андрей Громыконың бірінші вице-премьер болып тағайындалуы, қайтадан Тихоновтың келісімінсіз, оның кеңестік иерархиядағы беделінің әлсірегенін көрсетеді деп болжады. Тихонов Югославияға мемлекеттік сапармен кеткен кезде Громыко бірінші вице-премьер болып тағайындалды. Денсаулығы нашарлаған Андропов бос уақытын Орталық Комитетке арналған сөздерді жазуға жұмсады. Осы сөздердің бірінде Андропов Орталық Комитетке өзі қайтыс болғаннан кейін оның орнын Черненко емес, Михаил Горбачев басатынын мәлімдеді. Бірақ Черненко, Дмитрий Устинов және Тихоновтан құралған Горбачевқа қарсы үштік оның сөзін Орталық Комитет пленумында оқымауға қол жеткізді. Андроповтың соңғы күндері Тихонов Политбюро отырыстарын жүргізді, 1984 жылы Шығыс Берлинде өткен Өзара экономикалық көмек жөніндегі кеңес конференциясына кеңес делегациясын жетектеді, Шығыс блогы елдерімен екіжақты қарым-қатынастарды дамытты және Финляндияның премьер-министрі Кеңес Одағына келгенде оны қабылдады. Қысқасы, Андроповтың соңғы күндерінен Черненконың билікке келуіне дейін Тихонов Кеңес Одағының басты қозғаушы күші болды. Дегенмен Тихонов бейбіт түрде лауазымынан кетіп, Черненконың Бас хатшы лауазымына кандидаттығын қолдады. 1985 жылы Черненко қайтыс болғанда Тихонов Горбачевтің кандидаттығына қарсылас табуға тырысты, бірақ сәтті болмады.
Горбачев пен отставкаға кетуі
Горбачев билікке келгеннен кейін Тихонов жаңа құрылған Басқару жүйесін жетілдіру комиссиясының төрағасы болып сайланды. Төраға лауазымы көбінесе құрметті болды, ал іс жүзіндегі басшысы оның орынбасары Николай Рыжков еді. 1985 жылдың 23 мамырында Тихонов 1985–1990 жылдарға арналған даму жоспарын ұсынды, ал 2000 жылға дейін әріптестері жоспарды сынады, ал Горбачев өзінің құрбыларына Тихонов премьер-министрлік қызметіне «жеткіліксіз дайын» екенін айтты. Тихонов советтік ұлттық табыстың 20–22 пайызға, өнеркәсіптік өндірістің 21–24 пайызға өсуін және 2000 жылға қарай советтік ауыл шаруашылығы өнімдерін екі есеге арттыруды болжады. Саяси бюроның қысымымен Тихонов отставкаға кетуге мәжбүр болды. Оның отставкасы 1985 жылдың қыркүйек айында Орталық Комитет пленумында ресми түрде жарияланды. Қызықтысы, отставкаға кеткен кезде Тихонов советтік басшылықтың ең үлкен мүшесі болды. Тихонов 1989 жылға дейін советтік саясатқа қатысып тұрды, бірақ бұрынғыдан гөрі әлдеқайда аз көзге түсетін рөлде, содан кейін Орталық Комитеттен шығарылды.
Кейінгі өмір және өлім
1989 жылы белсенді саясаттан мәжбүрлі түрде қанағаттанудан кейін Тихонов Михаил Горбачевке хат жазып, оның Бас хатшылыққа сайлануын қолдағандығы үшін өкініш білдірді. Кеңес Одағы тарағанға дейін Тихонов Жоғарғы Кеңестің Мемлекеттік кеңесшісі қызметін атқарды. Тихонов 1997 жылдың 1 маусымында қайтыс болды және Новодевичье бейіштесіне жерленді. Өмірінің соңына қарай ол Ельцинге хат жазып: «Менде қаржылық қаражатымыз жоқ болғандықтан, мемлекеттік есебінен жерлеуіңізді сұраймын», - деді. Ол үш бөлмелі пәтер алғандықтан, әйелімен бірге сол пәтерде өмір сүрді. Олардың балалары болған жоқ және қарапайым өмір сүрді. Бұрынғы премьер-министр ретінде оған дача, жеке күзет және жеке зейнетақы қалды. Тихоновтың үнемдеген ақшасы болған жоқ. Ол үкіметте жұмыс істеген кезде әйелімен бірге бар ақшасын автобустар сатып алуға жұмсап, пионер лагерьлері мен мектептерге сыйлады. КСРО тарағаннан кейін жеке зейнетақысы тоқтатылып, Тихонов қарттық зейнетақысын алды. Ал күзет қызметкерлері өз жалақыларынан оған жеміс-жидек сатып алып берді. Бұл көзқарас күмәнді және Брежнев онымен келіспеді, ол Тихоновты өзінің «Ең ұлы сыншысы» деп атады. Тихоновқа арналған бюст оның туған жері Харьков қаласында орнатылған, бірақ Ресейдің Украинаға басып кіргеннен кейін бұзылып алынды. Тихонов, басқа кеңес премьерлерімен салыстырғанда, посткеңестік мәдениетке аз әсер етті және оның мұрасы бүгінде көшпендердің есінде сақталмайды. Өмірі бойы Тихонов бірнеше марапаттармен марапатталды: тоғыз рет Ленин орденімен, екі рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, бір Қызыл Жұлдыз орденімен, екі Сталин сыйлығымен, сондай-ақ бірнеше медальдармен және шетелдік наградалармен марапатталды.