Кіріспе
Макбет пьесасының эвфемизмі – «Шотланд пьесасы» және «Бардтың пьесасы» – Уильям Шекспирдің «Макбеті» үшін қолданылатын эвфемизмдер. Біріншісі пьесаның Шотландияда өтетініне сілтеме, екіншісі Шекспирдің кең таралған лақап атына сілтеме. «Шотланд қарғысы» деп аталатын театрлық наным бойынша, репетиция немесе қойылым барысында сценарийде көрсетілмеген жағдайда, театр ішінде «Макбет» деп атау апатқа алып келеді. Аталған балама атаулардан өзге, кейбір адамдар осы себепті классикалық трагедияны «Маккер» деп те атайды. Нанымның түрлі нұсқалары театр ішінде пьесадан тікелей үзінділерді репетиция немесе қойылым кезінде ғана айтуға рұқсат етеді. Осы нанымға байланысты, басты кейіпкер көбінесе «Шотландия королі» немесе «Шотландия лорды» деп аталады. Леди Макбетті көбінесе «Шотландия әйелі» немесе «Леди М» деп атайды. Дегенмен, Шекспирдің актерлері арасында кең таралған дәстүр кейіпкерге сілтеме жасағанда «Макбет» деп атауға рұқсат береді. Бірақ көптеген актерлер оларды «Макб» және «Леди Макб» деп атайды.
The Scottish Play and the Bard's play are euphemisms for William Shakespeare's Macbeth. The first is a reference to the play's Scottish setting, the second a reference to Shakespeare's popular nickname. According to a theatrical superstition, called the Scottish curse, speaking the name Macbeth inside a theatre, other than as called for in the script while rehearsing or performing, will cause disaster. On top of the aforementioned alternative titles, some people also refer to the classical tragedy as Mackers for this reason. Variations of the superstition may also forbid quoting lines from the play within a theatre except as part of an actual rehearsal or performance of the play. Because of this superstition, the lead character is often referred to as the Scottish King or Scottish Lord. Lady Macbeth is often referred to as the Scottish Lady or Lady M. However, one of the most popular traditions among Shakespeare specific actors allows "Macbeth" in reference to the character. Nonetheless, many call the pair "Macb" and "Lady Macb".
Шығу тегі
Дәстүрлі түсінікте, бұл пьесаға Шекспир нағыз сиқыр сөзін пайдаланғаны үшін ашуланған әйел-құдайлардың (немесе сиқыршылардың) лағымы түскен деп есептеледі. Осы сенім-болымның пайда болуына қатысты бір гипотеза – «Макбет» пьесасы танымал болғандықтан, қаржылық қиындыққа тап болған театрлар оны жиі қойған, немесе «Макбеттің» жоғары өндіріс шығындары театрларды қаржылық қиындыққа салған, соның салдарынан «Макбет» қойылымы мен театрлардың жабылуы арасында байланыс орнаған.
Тазалау рәсімдері
Театрда пьесаның аты айтылған кезде, дәстүр бойынша, оны айтқан адам кетіп, дәстүрлі тазалау рәсімдерін орындайды және қайтадан шақырылады. Бұл рәсімдер пьесаның атын айтудан туындаған жамандықтан сақтану үшін жасалады. Рәсімдерге үш рет айналу, сол иыққа түкіру, дөңгелек айту немесе Шекспирдің басқа пьесасынан бір жолдан оқу кіреді. Бұл мақсат үшін танымал жолдар: "Періштелер мен ізгілік елшілері бізді қорғасын" ("Гамлет", 1. IV), "Егер көлеңкелер ренжіткен болсақ" ("Жазғы түнгі арман", 5. ii) және "Сендерге жақсы ойлар мен бақытты сәттер тілеймін" ("Венеция саудагері", 3. IV). Мысалы, "Blackadder" эпизодының бірінде ("Sense and Senility") екі актердің орындаған пародиалық рәсімінде, олар қолдарын бір-біріне тигізіп, жылдам айтылатын рәсім ("Ыстық картоп, оның трусынан, өтеу үшін жұлып ал, ау!") орындап, содан кейін бір-бірінің мұрнын қысып алады. "Slings and Arrows" сериалында, қонақ режиссер сахнада "Макбет" деген сөзді айтып, ырым-жырымды келекелейді, үш рет айналып құлап, маусымның қалған бөлігінде ойнауға мүмкіндік бермейтін жарақат алады. "Симпсондарда" негізгі бестік Иан МакКелленнің (шотландтық киімде, рөлі анық) қойылымына шақырылады. Отбасы атауды қайта-қайта айта береді, бұл актерге одан да көп бақытсыздық әкеледі, оның ішінде оны молния шабады және "" табельден түсіп қалады ( "" қалады). Патрик Стюарт "Ask Me Another" радио бағдарламасында "Егер сіз шотланд баронының рөлін ойнаған болсаңыз, онда сізге кез келген уақытта, кез келген жерде атауды айтуға рұқсат етіледі" деді.
Тарихи сәтсіздіктер
Тағы да мысалдар: 1849 жылы Астор-плейс көтерілісі, 1937 жылы Лоуренс Оливье ойнаған «Олд-Вик» театрында актерлердің жарақат алуы, 1948 жылы Диана Уайнардтың кездейсоқ құлауы және 1954 жылы Чарлтон Хестонның күйік шағуы. «Макбет» ролін ойнаған ағылшын актері Гарольд Норман 1947 жылғы 30 қаңтарда «Олдхэмс Колизей» театрында «Макбет» қойылымы кезіндегі қылышша соғыста қаза тапты. Ол үш аптадан кейін ауруханада көз жұмды. 1964 жылғы 2 желтоқсанда Португалияның Лиссабон қаласындағы D. Maria II Ұлттық театрында өрт шықты. Осы кезде сахнада «Макбет» қойылымы көрсетіліп жатқан болатын. 1980 жылы «Олд-Вик» театрында Питер О’Тул қатысқан «Макбет» қойылымы қойылды, оған көбінесе «Макбет өлімі» деп аталатын. Қойылымға сын өте нашар болғандықтан, театр труппасы қойылымнан кейін көп ұзамай таратылды. Опера фильмінің түсіріліміндегі апаттар режиссер Дарио Аржентоны фильмге «Макбет» қарғысы тиген деген сенімге жеткізді; фильмде орындалған опера – Вердидің «Макбеті». 1988 жылы болгар әншісі, жаттықтырушы және аудармашы Бантчо Бантчевский Джузеппе Вердидің «Макбет» операсының ұлттық эфирде көрсетіліміне қатысқанда өзіне-өзі қол жұмсады. Ол Нью-Йорктегі Метрополитен Опера үйінің балконынан кері секіріп түсті. «Hereditary» фильмінің авторы және режиссері Ари Астер түсірілім кезінде: «Алекс Вольф маған Уильям Шекспирдің шотланд пьесасының атын дауыстап айтпауды өтінді, себебі ол театр аңыздарына байланысты ырымшыл еді. Мен оны мақтанышпен айттым, содан кейін келесі сахнаны түсіргенде шам жарылды», – деді. 94-ші «Оскар» марапаттау салтанатында Крис Рок Дензел Вашингтонды «Макбет трагедиясы» пьесасындағы рөлі үшін құттықтады, Дольби театрында шотланд пьесасының атын дауыстап айтты. Сәтке жетпей, Рок Уилл Смиттен Смиттің әйелі Джада Пинкетт Смит туралы әзіл айтқаннан кейін соққы алды. Көрермендер, соның ішінде драматург Линн Ноттедж, Рок шотланд пьесасының қарғысына ұшырады деп әзілдеді.