Ричард II: Шекспирдің тарихи пьесасы

Кіріспе

Уильям Шекспирдің тарихи пьесасы

«Екінші Ричард патшаның өмірі мен өлімі», көбінесе «Ричард II» деп аталатын бұл пьеса, Уильям Шекспирдің 1595 жыл шамасында жазған деп саналатын тарихи пьесасы. Англияның Екінші Ричард патшасының (1377–1399 жылдары билік құрған) өміріне негізделген, оның құлауын және ақсүйектерінің інтрыгаларын баяндайды. Кейбір ғалымдар «Генриада» деп атаған тетралогияның бірінші бөлігі болып табылады, одан кейін Ричардтың ізбасарлары туралы үш пьеса келеді: «Генрих IV», 1-бөлім; «Генрих IV», 2-бөлім; және «Генрих V».

Бірінші фолио (1623) пьесаны тарихтардың қатарына қосса да, 1597 жылғы Quarto басылымы оны «Екінші Ричард патшаның трагедиясы» деп атайды.

Қысқаша мазмұны

Бұл пьеса тек Ричардтың өмірінің соңғы екі жылын, 1398 жылдан 1400 жылға дейін қамтиды. Ол Ричард патшаның толық мереймен тағында отыруымен басталады, ол Томас Моубрей мен Ричардтың туысы Генри Болингброк арасындағы дауды төрелік етуге шақырылған еді, кейін Генри IV атанған Болингброк, Моубрейді Ричардтың патша әскеріне берген ақшаны ысырап еткені және Болингброктың ағасы, Глостер герцогін өлтіргені үшін айыптады. Сол кезде Болингброктың әкесі, Джон Гонт, Ланкастердің 1-ші герцогы, Ричардтың өзі ағасын өлтіргеніне сенді. Екі адамды да басып тыныштандыруға бірнеше рет тырысқаннан кейін Ричард келіседі және мәселе Болингброк пен Моубрей арасындағы айқас арқылы соттаудың қалыптасқан тәртібімен шешіледі деп шешім қабылданады, Гонттың қарсылығына қарамастан. Турнир сахнасы өте ресми, ұзақ, салтанатты кіріспемен, бірақ жауынгерлер шайқасуға дайындалып тұрғанда, Ричард араласып, екеуін де Англиядан қуғынға жібереді. Болингброк бастапқыда он жылға қуғынға кесіледі, бірақ Ричард Джон Гонттың қайғылы жүзінен кейін оны алты жылға қысқартады. Моубрей мәңгілікке қуғынға жіберіледі. Патшаның шешімі оның құлауы мен өліміне әкелетін оқиғалар тізбегіндегі алғашқы қателік ретінде қарастырылуы мүмкін, өйткені бұл қателік оның көптеген мінездік қасиеттерін көрсетеді, соның ішінде шешім қабылдаудағы қиындық (айқасқа рұқсат беру немесе бермеу тұрғысынан), кенеттендік (Ричард айқасты тоқтату үшін соңғы мүмкін сәт күтеді) және еріксіздік (Болингброкқа оралуға рұқсат беру, ал Моубрейге рұқсат бермеу). Сонымен қатар, бұл шешім Ричардтың Глостер герцогінің өліміне қатысы бар деген күдіктерді сейілтуге көмектеспейді. Керісінше, жағдайды жоғарыдан қарап, өзінің ойын түсіндірмеген Ричард тек кінәлірек көрінеді. Моубрей патшаның ерте немесе кеш Болингброктың қолынан қаза табатынын дұрыс болжайды. Ауру төсегінде жатқан патшаға қарсы ыстық айыптаулардан кейін Джон Гонт қайтыс болады, ал Ричард оның барлық жерін және ақшасын тартып алады. Бұл ақсүйектердің наразылығын тудырады, олар Ричардты Англияның ақшасын ысырап етуде, Гонттың ақшасын (оның ұлы Болингброкқа тиесілі) Ирландиядағы соғысты қаржыландыруға, қарапайым халықтан салық алуға және ата-бабалары жасаған қылмыстар үшін ақсүйектерге айыппұл салуға айыптайды. Олар Ричардты құлату жоспарымен Болингброкқа Англияға жасырын оралуға көмектеседі. Дегенмен, патшаға адал қолдаушылары да бар. Олардың арасында Буши, Багот және Грин, сондай-ақ Ричард пен Болингброктың туысы Аумерл герцогы (Йорк герцогының ұлы) бар. Ричард Англиядан Ирландиядағы соғысқа қатысу үшін кеткенде, Болингброк әскер жинап, Англияның солтүстік жағалауына шабуыл жасайды. Буши мен Гринды өлімге жіберіп, Болингброк Ричардтың жоқ кезінде үкіметті басқаруға қалдырған Йорк герцогін жеңіп алады. Ричард қайтып келгенде Болингброк өзінің жерлерін қайтарып қана қоймай, таққа да таласады. Ол тұтқынға алынған патшаның халық алдында тақтан бас тартуымен аяқталатын драмалық, ресми рәсімнен кейін өзін Генрих IV патша деп жариялайды және Ричардты Помфрет қамалында тұтқынға алады. Аумерл және басқалары жаңа патшаға қарсы көтеріліс жоспарлайды, бірақ Йорк ұлының сатқындығын ашып, Генрихке хабарлайды. Патша барлық заговоршыларды, Аумерлден басқа, өлтіреді, ол Йорк герцогинясының араласуынан кейін аман қалады. Генрих патшаның "тірі қорқынышын" әлі тірі Ричардқа сілтеме ретінде түсіндіргеннен кейін, амбициялық дворян Экстон түрмеге барып, оны өлтіреді. Генрих патша кісі өлтіруден қорқып, Ричардтың өліміне қатысы бар екенін мойындау үшін Иерусалимге сапар шегеді. Соңғы сөздерінде Генрих Ричардтың табыны үшін қайғырып, биліктен қуылған патшаны кешіру арқылы пьесаның трагедиялық құрылымын аяқтайды.

The play spans only the last two years of Richard's life, from 1398 to 1400. It begins with King Richard sitting majestically on his throne in full state, having been requested to arbitrate a dispute between Thomas Mowbray and Richard's cousin, Henry Bolingbroke, later Henry IV, who has accused Mowbray of squandering money Richard gave him for the king's soldiers and of murdering Bolingbroke's uncle, the Duke of Gloucester. Bolingbroke's father, John of Gaunt, 1st Duke of Lancaster, meanwhile, believes Richard himself was responsible for his brother's murder. After several attempts to calm both men, Richard acquiesces and it is determined that the matter be resolved in the established method of trial by battle between Bolingbroke and Mowbray, despite Gaunt's objections. The tournament scene is very formal, with a long, ceremonial introduction, but as the combatants are about to fight, Richard interrupts and sentences both men to banishment from England. Bolingbroke is originally sentenced to ten years' banishment, but Richard reduces this to six years upon seeing John of Gaunt's grieving face. Mowbray is banished permanently. The king's decision can be seen as the first mistake in a series leading eventually to his overthrow and death, since the error highlights many of his character flaws, including indecisiveness (in terms of whether to allow the duel to go ahead), abruptness (Richard waits until the last possible moment to cancel the duel), and arbitrariness (there is no apparent reason Bolingbroke should be allowed to return and Mowbray not). In addition, the decision fails to dispel the suspicions surrounding Richard's involvement in the death of the Duke of Gloucester—in fact, by handling the situation so high handedly and offering no coherent explanation for his reasoning, Richard only manages to appear more guilty. Mowbray correctly predicts that the king will sooner or later fall at the hands of Bolingbroke. After an impassioned invective against the visiting king from his sick bed, John of Gaunt dies and Richard seizes all his land and money. This angers the nobility, who accuse Richard of wasting England's money, of taking Gaunt's money (belonging by rights to his son, Bolingbroke) to fund war in Ireland, of taxing the commoners, and of fining the nobles for crimes their ancestors committed. They then help Bolingbroke return secretly to England, with a plan to overthrow Richard. There remain, however, subjects loyal to the king. Among them are Bushy, Bagot, and Green, as well as the Duke of Aumerle (son of the Duke of York), cousin of both Richard and Bolingbroke. When Richard leaves England to attend to the war in Ireland, Bolingbroke seizes the opportunity to assemble an army and invades the north coast of England. Executing both Bushy and Green, Bolingbroke wins over the Duke of York, whom Richard has left in charge of his government in his absence. Upon Richard's return, Bolingbroke not only reclaims his lands but lays claim to the throne. After a dramatic, public ceremony where he has the captive king publicly renounce his crown, he crowns himself King Henry IV, and has Richard taken prisoner in the castle of Pomfret. Aumerle and others plan a rebellion against the new king, but York discovers his son's treachery and reveals it to Henry. The King executes every conspirator except Aumerle, who is spared after the Duchess of York intervenes on his behalf. After interpreting King Henry's "living fear" as a reference to the still living Richard, an ambitious nobleman, Exton, goes to the prison and murders him. King Henry is appalled by the murder and vows to journey to Jerusalem to cleanse himself of his part in Richard's death. In his final lines, Henry completes the tragic structure of the play by mourning over Richard's coffin and affording the deposed king forgiveness.

Күн және мәтін

Ричард II-нің ең алғашқы тіркелген қойылымы 9 желтоқсан 1595 жылы Эдвард Хобидің үйінде, Канон Роуда жеке өтті. Пьеса 29 тамыз 1597 жылы кітап сатушы Эндрю Уайзбен Stationers Company компаниясының тізіліміне енгізілді; ол сол жылы Валентин Симмес баспасында алғашқы квартоны жариялады. Екінші және үшінші кварто 1598 жылы жарық көрді – Шекспирдің пьесасы екі жылдың ішінде үш басылымда шыққан жалғыз жағдай. 1608 жылы Q4, ал 1615 жылы Q5 басылды. Пьеса кейін 1623 жылы First Folio жинағында жарияланды. Ричард II бірнеше нұсқада сақталған. Квартолардың мазмұны әлдебір деңгейде өзгеше, ал фолиода одан да көп айырмашылықтар бар. Алғашқы үш кварто (1597 және 1598 жылдары басылған, Шекспирдің қолжазбасынан дайындалған деп есептеледі) құлату сахнасын қамтымайды. 1608 жылы жарық көрген төртінші нұсқада осы сахнаның кейінірек басылған нұсқасынан қысқартылған түрі бар, бұл бірінші фолиодағы режиссерлік кітаптан алынған болуы мүмкін. Осы айырмашылықтарды түсіндіруге жететін нақты дәлелдер жеткіліксіз. Дәстүр бойынша, квартолардағы құлату сахнасының болмауы цензураға байланысты деп есептеледі, оны театр немесе Эдмунд Тайлни жүзеге асырған, ал фолио нұсқасы Шекспирдің бастапқы ойларын дұрыс көрсетеді. Бірақ бұл гипотезаны растайтын сыртқы деректер жоқ, ал 1608 жылғы квартоның бетінде "жақында сахналаған" құлату сахнасы туралы айтылады (бірақ бұл бұрынғы цензураның нәтижесі болуы мүмкін, кейін ол жеңілдетілген).

Құрылымы мен тілі

Пьеса бес актіге бөлінген, оның құрылымы тіліндей формалды. Бұл Ричард II-нің құлдырауы мен Болингброктың, кейіннен Генрих IV ретінде белгілі болған өсуін сипаттайтын қос толықтыратын сюжет. Сыншы Джон Р. Эллиотт-младший бұл пьесаны басқа тарихи пьесалардан ажыратуға болады, өйткені оның жасырын саяси мақсаты бар. Шекспир трагедиясының қалыпты құрылымы орталық саяси тақырыпты бейнелеу үшін өзгертіледі: Болингброктың таққа көтерілуі және Ричард пен Болингброк арасындағы патшалық үшін күрес. IV және V актілерде Шекспир Ричард II–Генрих V тетралогиясының келесі пьесаларында шешілетін Ричардтың тағдырына қатысы жоқ оқиғаларды қосады. Әдебиет сыншысы Хью М. Ричмонд Ричардтың патшалардың құдайдан келген құқығына сенімі ортағасырлық таққа деген көзқарасқа көбірек сәйкес келетінін атап өтеді. Болингброк, керісінше, таққа қатысты заманауи көзқарас ұстанады, оның пікірінше, жақсы патшаны құру үшін тек қандық байланыс ғана емес, интеллект пен саяси шеберлік те қажет. Ричард патша ретінде Құдайдың өзі таңдап, бағыт-бағдар беріп отыр деп сенеді. Сондықтан ол адамның әлсіздігіне ұшырамайды және өзінің қол астындағыларға толық билік жүргізе алады. Эллиотттың пікірінше, Ричардтың патша ретіндегі рөлі туралы қате түсінік оның сәтсіздігіне әкелді, Болингброктың орта және төменгі таптармен қарым-қатынас жасау және сөйлесу қабілеті оған тақты алуға мүмкіндік берді. Бұл пьесаның тарихи жағынан дұрыс болғанымен, Ричард II – трагедия. Шекспирдің көптеген трагедиялары ұқсас сюжетке ие: апаттар тізбегі өлімге алып келеді, ол кешіріммен аяқталады. Ричард II осы үлгіні қалайды. Ричардтың өзінің көптеген қателіктері оның тұтқындалуына және өлтірілуіне әкеледі. Бірақ оның денесі Генрих IV-ке ұсынылғанда, қазіргі патша: "Мен оның өлімін тіледім, бірақ өлтірушіні жек көремін, өлтірілгенді жақсы көремін" дейді. Бұл сөз Ричардқа күнәсін кешіруді сыйлайды және бұл пьесаны Шекспирдің трагедиялары қатарына қояды. Шекспир үшін ерекшелігі, Ричард II толыққанды өлеңмен жазылған, оның пьесаларының төртеуінің бірі, қалғандары – «Король Джон» және «Генрих VI» пьесаларының бірінші және үшінші бөлімдері. Сондықтан онда проза жоқ. Кейіпкерлердің тіл қолдануында да үлкен айырмашылықтар бар. Дәстүр бойынша, Шекспир әлеуметтік топтарды ажырату үшін прозаны қолданады: жоғарғы топтар көбінесе поэзияда сөйлейді, ал төменгі топтар прозада сөйлейді. Ричард II-де проза жоқ, бірақ Ричард сөйлеулерінде гүлді, метафоралық тілді қолданады, ал Болингброк, сондай-ақ ақсүйектердің бірі, қарапайым және тікелей тілді қолданады. Ричард II-де әдеттегі бос өлеңнен (рифмасыз пентаметрлер) басқа, қаһармандық жұптардың (рифмалы пентаметрлердің жұптары) ұзақ бөлімдері бар. Пьесада көптеген есте қаларлық метафоралар бар, соның ішінде III акт, IV сахнада Англияны бақпен, ал оның билік басындағы патшасын Арыстанмен немесе IV акттегі Күнмен салыстыру. Ричард II-нің тілі ертедегі тарихи пьесаларға қарағанда көркем, және пьесаның тоны мен тақырыптарын анықтауға көмектеседі. Шекспир Ричардтың кейіпкерін жағдайды талдауды ұнататын адам ретінде көрсету үшін ұзақ өлеңдерді, метафораларды, ұқсастықтар мен монологтарды қолданады. Ол әрқашан патшалық мәртебесін бейнелейтін күн сияқты аналогияларды қолдана отырып, троптар арқылы сөйлейді. Ричард өзінің мінез-құлқын басқаратын символдарға үлкен мән береді. Оның тәжі оның патшалық билігінен гөрі, патшалық құрметіне ие болуы үшін маңызды. Хейвард өзінің нұсқасын Роберт Деверэ, Эссекс графының екіншісіне арнады, ал 1601 жылдың ақпан айында Эссекс бүлік үшін тұтқындалғанда, Хейвард графқа қарсы «патшаны құлатуға итермелеу» ісін күшейту үшін тұтқындалған болатын. Хейвардтың бағыштауы Шекспир үшін сәтті болды; әйтпесе ол да осы оқиғадан бостандықтан айырылып қалуы мүмкін еді. Шекспирдің пьесасы Эссекстің құлдырауына байланысты оқиғаларда кішігірім рөл атқарған сияқты. 1601 жылдың 7 ақпанында, көтерілістен бұрын, Эссекс графының қолдаушылары, олардың ішінде Чарльз және Джоселин Перси (Нортумберленд графының кіші ағалары) қарулы көтерілістің қарсаңында Глоб театрында спектакльге ақы төледі. Осы келісім бойынша, Эссекс сотында «Чемберленнің еркектері» актері Августин Филлипс мәлімдегендей, қастандықшылар компанияға «әдеттегіден жоғары» қырық шиллинг төледі (яғни, олардың әдеттегі мөлшерінен жоғары) ойынды сахнаға қою үшін, ойыншылар бұл пьесаның ескі және «қолданыстан шығып қалған» пьеса екенін, сондықтан көп көрерменді тартпайтынын айтты. Көптеген сыншылар Ричард II-де патшаның екі денесінің орталық тақырыбы үш негізгі сахнада ашылатынымен келіседі: Уэльс жағалауындағы, Флинт қамалындағы және Вестминстердегі сахналар. Уэльс жағалауында Ричард Ирландиядан келгеннен кейін Англия топырағын сүйіп, өзінің патшалық құрметін білдіреді. Бұл патшалық бейнесі Болингброктың көтерілісі жалғасқанда біртіндеп жоғалады. Ричард көтеріліс ойымен айналысқанда патшалық табиғатын ұмыта бастайды. Бұл өзгеріс Флинт қамалындағы сахнада көрсетіледі, онда екі дененің біртүтастығы жойылады және патша көбірек поэтикалық және символдық тілді қолдана бастайды. Ричардтың саяси денесі оның жақтастары Болингброктың армиясына қосылғандықтан, оның әскери қуаты төмендегендіктен, діңгеген. Ол зердегерлік тастардан айырылып, патшалық сыртқы түрін жоғалтады. Ол Болингброкқа ашуланып, кейін өзінің құдайлық жағын еске түсіріп, тынышталады. Флинт қамалында Ричард патшалық атағы оның сыртқы түріне сай болмаса да, оған жабысуға бейім. Алайда Вестминстерде құдайлық патшалық бейнесі Ричард емес, Карлайл епископы қолдайды, ол бұл кезде билігі жойылып бара жатқандықтан психикалық тұрақсыздыққа ұшырайды. Патшаны құлайтын Христиандыққа теңеу үшін Библиялық сілтемелер қолданылады. Иуда мен Пилаттың есімдері осы салыстыруды одан әрі кеңейту үшін қолданылады. Ричард өліміне жіберілмес бұрын, тәжін, скипетрін және патшаны майлау үшін қолданылатын балды таққа сыйлап, «патшалығын жояды». Айна сахнасы екі тұлғаның соңғы аяғы. Сыртқы түріне қарап, Ричард айнаны жерге тастайды, осылайша өзінің өткен және қазіргі патшалық мәртебесінен бас тартады. Бұрынғы даңқынан айырылған Ричард, соңғысынан айырылып, өзінің саяси денесін босатып, ішкі ойлары мен қайғысына кетеді.

The play is divided into five acts and its structure is as formal as its language. It has a double complementary plot describing Richard II's fall and the rise of Bolingbroke, later known as Henry IV. Critic John R. Elliott Jr. notes that this play can be distinguished from the other history plays because it has an ulterior political purpose. Shakespearean tragedy's normal structure is modified to portray a central political theme: the rise of Bolingbroke to the throne and the conflict between Richard and Bolingbroke over the kingship. In Acts IV and V, Shakespeare includes incidents irrelevant to Richard's fate that are resolved in the future plays of the Richard II–Henry V tetralogy. The literary critic Hugh M. Richmond notes that Richard's beliefs about the divine right of kings tend to fall more in line with the medieval view of the throne. Bolingbroke, on the other hand, represents a more modern view of the throne, arguing that not only bloodline but also intellect and political savvy contribute to the makings of a good king. Richard believes that as king he is chosen and guided by God. Therefore, in his eyes, he is not subject to human frailty and may exert total control over his subjects. Elliott argues that mistaken notion of his role as king is what ultimately leads to Richard's failure, adding that Bolingbroke's ability to relate and speak with those of the middle and lower classes allows him to take the throne. Although it is largely historically accurate, Richard II is a tragedy. Most of Shakespeare's tragedies follow a similar arc: a series of catastrophes lead to a death, which resolves in forgiveness. Richard II follows this pattern. A long line of mistakes, mostly on the part of Richard himself, lead to his incarceration and murder. But when his body is presented to Henry IV, the now king declares, "although I did wish him dead, I hate the murderer, love the murderèd." This line affords Richard absolution and cements this play's place among Shakespeare's tragedies. Unusually for Shakespeare, Richard II is written entirely in verse, one of only four of his plays that are, the others being King John and the first and third parts of Henry VI. It thus contains no prose. There are also great differences in the characters' use of language. Traditionally, Shakespeare uses prose to distinguish social classes: the upper classes generally speak in poetry while the lower classes speak in prose. In Richard II, there is no prose, but Richard uses flowery, metaphorical language in his speeches, whereas Bolingbroke, also of the noble class, uses a more plain and direct language. In Richard II, besides the usual blank verse (unrhymed pentameters), there are long stretches of heroic couplets (pairs of rhymed pentameters). The play contains a number of memorable metaphors, including the extended comparison of England with a garden in Act III, Scene iv and of its reigning king to a lion or to the sun in Act IV. The language of Richard II is more eloquent than that of the earlier history plays, and serves to set the tone and themes of the play. Shakespeare uses lengthy verses, metaphors, similes and soliloquies to reflect Richard's character as a man who likes to analyse situations rather than act upon them. He always speaks in tropes, using analogies such as the sun as a symbol of his kingly status. Richard places great emphasis on symbols that govern his behaviour. His crown serves as a symbol of his royal power and is of more concern to him than his actual kingly duties. Hayward dedicated his version to Robert Devereux, 2nd Earl of Essex, and when Essex was arrested for rebellion in February 1601 Hayward had already been imprisoned, to strengthen the case against the earl for "incitement to the deposing of the Queen". That Hayward had made his dedication was fortunate for Shakespeare; otherwise he too might have lost his liberty over the affair. Shakespeare's play appears to have played a minor role in the events surrounding the final downfall of Essex. On 7 February 1601, just before the uprising, supporters of the Earl of Essex, among them Charles and Joscelyn Percy (younger brothers of the Earl of Northumberland), paid for a performance at the Globe Theatre on the eve of their armed rebellion. By this agreement, reported at the trial of Essex by the Chamberlain's Men actor Augustine Phillips, the conspirators paid the company forty shillings "above the ordinary" (i. e., above their usual rate) to stage this play, which the players felt was too old and "out of use" to attract a large audience. Many critics agree that in Richard II, this central theme of the king's two bodies unfolds in three main scenes: the scenes at the Coast of Wales, at Flint Castle, and at Westminster. At the coast of Wales, Richard has just returned from a trip to Ireland and kisses the soil of England, demonstrating his kingly attachment to his kingdom. This image of kingship gradually fades as Bolingbroke's rebellion continues. Richard starts to forget his kingly nature as his mind becomes occupied by the rebellion. This change is portrayed in the scene at Flint Castle during which the unity of the two bodies disintegrates and the king starts to use more poetic and symbolic language. Richard's body politic has been shaken as his followers have joined Bolingbroke's army, diminishing Richard's military capacity. He has been forced to give up his jewels, losing his kingly appearance. He loses his temper at Bolingbroke, but then regains his composure as he starts to remember his divine side. At Flint Castle, Richard is determined to hang onto his kingship even though the title no longer fits his appearance. However, at Westminster the image of the divine kingship is supported by the Bishop of Carlisle rather than Richard, who at this point is becoming mentally unstable as his authority slips away. Biblical references are used to liken the humbled king to the humbled Christ. The names of Judas and Pilate are used to further extend this comparison. Before Richard is sent to his death, he "un kings" himself by giving away his crown, sceptre, and the balm that is used to anoint a king to the throne. The mirror scene is the final end to the dual personality. After examining his plain physical appearance, Richard shatters the mirror on the ground and thus relinquishes his past and present as king. Stripped of his former glory, Richard finally releases his body politic and retires to his body natural and his own inner thoughts and griefs.

Макиавеллилік патшаның көтерілуі

Пьеса Болингбруктың таққа отыруымен аяқталады, бұл Англияда жаңа дәуірдің басталуын көрсетеді. Тарихи зерттеулерге сәйкес, Макиавеллидің «Принц» шығармасының ағылшын тіліне аудармасы 1585 жылға дейін болған болуы мүмкін, бұл Англия патшаларының билігіне әсер еткен. Сынаушы Ирвинг Рибнер Болингброкта Макиавелли философиясының көрінісі болуы мүмкін екенін атап өтеді. Макиавелли «Принц» еңбегін Италиядағы саяси дағдарыс кезінде жазды және ел басшысын хаостан шығарып, гүлденуге жеткізетін формуланы жасады. Болингброк Англияның дағдарыста болған кезінде билікке келген көшбасшы болып көрінеді және Макиавелли ұсынған формулаға тығыз жақындасады. «Ричард II» пьесасының басында Болингброк Моубрейді айыптайды, содан кейін Ричард патшаның үкіметіне шабуыл жасайды. Ол Нортумберлендті белгілі бір топтарды бақылау құралы ретінде өзінің жанында сақтайды. Болингброк билікке келгеннен бастап, Буши, Грин және Уилтшир графы сияқты Ричардтың адал қолдаушыларын жояды. Сонымен қатар, Болингброк патшалықта заңдылықты сақтауға ерекше мән береді, бұл Макиавелли философиясының маңызды принципі, сондықтан Ричардтан тағын және оның құрамдас бөліктерін алуын талап етеді, осылайша тақтың нағыз мұрагері туралы кез келген күмәнді жояды. Дегенмен, Ирвинг Рибнер Болингброктың Макиавелли философиясымен толық сәйкес келмейтін бірнеше жағдайларды атап өтеді, мысалы, Амерльді жоқ қылудан бас тартуы, бірақ осы жағдайлар пьесаның маңызды оқиғаларымен салыстырғанда мардымсыз. Тіпті Болингброктың соңғы сөзі де Макиавелли философиясына сәйкес келеді, өйткені ол Киелі жерге сапарға шығуға меңзеп айтады, себебі Макиавелли философиясы билеушілердің діндар көрінуі керек деп талап етеді. Сондықтан, осы пьесаны Англия тарихындағы шешуші момент деп қарастыруға болады, өйткені таққа Ричард II патшаға қарағанда беделді патша отырады.

Өнер тарихы

1595 жылдың 9 желтоқсанында сэр Роберт Сесил сэр Эдвард Хобидің үйінде "К. Ричардты" тамашалады. Бұл Шекспирдің "Ричард II" пьесасы болуы мүмкін, бірақ кейбіреулер оның басқа пьеса, сурет немесе тарихи құжат екеніне күдік келтірді. 1601 жылдың 7 ақпанында Глобус театрында басқа бір тапсырыс бойынша қойылым өтті. Бұл Эссекс графының жоспарланған көтерілісін қолдаушылар төлеген қойылым болды (жоғарыдағы тарихи контекстке қараңыз). 1607 жылдың 30 қыркүйегінде капитан Уильям Килингтің экипажы "Қызыл Аждаһа" британдық Шығыс Үндістан компаниясының кемесінде, Сьерра-Леоне жағалауында "Ричард II" пьесасын қойды, бірақ бұл жазбаның рас екені күмәнді. Пьеса 1631 жылдың 12 маусымында Глобус театрында қойылды. Пьеса өзінің саяси маңыздылығын Реставрация кезеңінде де сақтап қалды: 1680 жылы Нахум Тейттің Дрюри-Лейн театрындағы бейімделуі саяси себептермен тоқтатылды. Тейт өзінің "Сицилиялық узурпатор" деп аталатын нұсқасын шетелдік ортамен жасыруға тырысты; ол Стюарт сарайына сынды жұмсарту үшін Ричардтың асыл қасиеттерін көрсетуге және оның кемшіліктерін азайтуға тырысты. Тейттің алдысөздерінде жазылғандай, бұл әрекет пьесаның "үшінші күні тоқтатылуына" кедергі болмады. Льюис Теобальд 1719 жылы Линкольн Инн Филдс театрында сәтті және қиындықсыз бейімделуді сахналады; Шекспирдің түпнұсқа нұсқасы 1738 жылы Ковент-Гарденде қайта жаңғыртылды. Пьесаның ХХ ғасырдың басында танымалдылығы шектеулі болды, бірақ Джон Гилгуд 1929 жылы Олд Вик театрында Ричард рөлін ойнағаннан кейін әлемдік театр қауымдастығының назарына ілікті, 1937 және 1953 жылдары осы рөлге қайта оралды, бұл рөлдің ең толық нұсқасы деп есептелді. Тағы бір аңыз Ричард – Морис Эванс, ол 1934 жылы Олд Вик театрында алғаш рет ойнады, содан кейін 1937 жылы Бродвейдегі қойылымында сенсация тудырды, 1940 жылы Нью-Йоркте қайта жаңғыртты және 1954 жылы Холлмарк Даңқы залы үшін теледидарда мәңгілікке қалдырды. Англияда 1952 жылы Олд Вик театрында ойнаған Пол Скофилд қазіргі заманның ең үздік Ричарды деп есептелді. 1968-1970 жылдары Prospect Theatre Company театрында Иан МакКеллен Ричард рөлінде, Болингброк рөлінде Тимоти Уэстпен бірге өнер көрсетті. Ричард Коттреллдің режиссерлігімен қойылған спектакль Ұлыбритания мен Еуропаны аралап, 1969 жылы Эдинбург фестивалінде және 1970 жылы BBC телеарнасында көрсетілді. 1974 жылы Иан Ричардсон мен Ричард Паско Джон Бартонның Корольдік Шекспир театрындағы қойылымында Ричард пен Болингброк рөлдерін алмастырды: шамамен елу жыл өткен соң да бұл қойылымдардың сапасының өлшемі болып табылады. Ең қолжетімді нұсқалардың бірі – 1978 жылы BBC-дің "Шекспир пьесалары" (Шекспирдің барлық пьесаларын таспаға түсіру жобасы) аясында көрсетілген теледидарлық түсірілім. Бұл нұсқада Дерек Джейкоби Ричард рөлінде, ал Джон Гилгуд Джон Гант рөлінде ойнады. 1997 жылы Фиона Шоу ер адам рөлін ойнады. Соңғы кезде пьеса 2005 жылы Олд Вик театрында Кевин Спейсимен, ал 2011-2012 жылдары Донмар қоймасында Майкл Грандеджмен Эдди Редмейнмен қойылды. Сонымен қатар, рөлді 2003 жылы Глобус театрында Марк Райланс ойнады. Көптеген жағдайда назардан тыс қалған қойылымда басты актер кейіпкерді, The Guardian жазғандай, бұрын-соңды болмаған ең осал жағдайда бейнелейді. Пьеса 2015 жылы Чарльз Эдвардспен атаулық рөлде Глобқа оралды. 2012 жылдың жазында BBC Two телеарнасы "The Hollow Crown" сериясы бойынша "Генриада" драмасының басқа пьесаларымен бірге фильм түсіріп, оны Бен Уишо Ричард II рөлінде көрсетті. Кинотеатрларда көрсету үшін ешқандай фильм түсірілмеген; алайда 1949 жылғы "Оқиғалар пойызы" фильмінде Ричард II-нің соңғы көріністерін орындайтын әуесқой театр ұйымының эпизоды бар. Роял Шекспир компаниясы 2013 жылы Дэвид Теннантты басты рөлде сомдады. Ол Cineplex Odeon арнайы дүниежүзілік кино оқиғасы ретінде көрсетілді. Теннант 2016 жылдың сәуірінде BAM-да АҚШ-тағы сахналық дебюті үшін рөлді қайталады. Алмейда театры, Ислингтон, Лондон, 2019 жылы басты рөлде Саймон Расселл Билмен бірге спектакль қойды.

On 9 December 1595, Sir Robert Cecil enjoyed "K. Richard" at Sir Edward Hoby's house in Canon Row, and it might have been Shakespeare's Richard II, although some suspected that it was a different play, a painting, or a historical document. Another commissioned performance of a different type occurred at the Globe Theatre on 7 Feb. 1601. This was the performance paid for by supporters of the Earl of Essex's planned revolt (see Historical Context above). It is said that on 30 September 1607, the crew of Capt. William Keeling acted Richard II aboard the British East India Company ship The Red Dragon, off Sierra Leone, but the authenticity of this record is doubted. The play was performed at the Globe on 12 June 1631. The play retained its political charge in the Restoration: a 1680 adaptation at Drury Lane by Nahum Tate was suppressed for its perceived political implications. Tate attempted to mask his version, called The Sicilian Usurper, with a foreign setting; he attempted to blunt his criticism of the Stuart court by highlighting Richard's noble qualities and downplaying his weaknesses. Neither expedient prevented the play from being "silenc'd on the third day," as Tate wrote in his preface. Lewis Theobald staged a successful and less troubled adaptation in 1719 at Lincoln's Inn Fields; Shakespeare's original version was revived at Covent Garden in 1738. The play had limited popularity in the early twentieth century, but John Gielgud exploded onto the world's theatrical consciousness, through his performance as Richard at the Old Vic Theatre in 1929, returning to the character in 1937 and 1953 in what ultimately was considered as the definitive performance of the role. Another legendary Richard was Maurice Evans, who first played the role at the Old Vic in 1934 and then created a sensation in his 1937 Broadway performance, revived it in New York in 1940 and then immortalised it on television for the Hallmark Hall of Fame in 1954. In England, Paul Scofield, who played it at the Old Vic in 1952, was considered the definitive Richard of more modern times. In the 1968–1970 seasons of the Prospect Theatre Company, Ian McKellen made a breakthrough performance as Richard, opposite Timothy West as Bolingbroke. The production, directed by Richard Cottrell, toured Britain and Europe, featuring in the Edinburgh Festival in 1969 and on BBC TV in 1970. In 1974, Ian Richardson and Richard Pasco alternated the roles of Richard and Bolingbroke in a production from John Barton at the Royal Shakespeare Theatre: nearly fifty years later this was still a standard by which performances were being judged. One of the most accessible versions was the 1978 television production by the BBC of the play, shown as part of "The Shakespeare Plays" (a several years long project to put all of Shakespeare's plays on tape). This version, still available on DVD, starred Derek Jacobi as Richard, with John Gielgud making an appearance as John of Gaunt. In 1997, Fiona Shaw played the role as a man. More recently, the play was staged by Trevor Nunn in modern costume at the Old Vic in 2005, with Kevin Spacey in the title role, and by Michael Grandage at the Donmar Warehouse in 2011–12 with Eddie Redmayne in the title role. Additionally the role was played by Mark Rylance at the Globe Theatre in 2003. An often overlooked production, the lead actor handles the character in, as The Guardian noted, perhaps the most vulnerable way ever seen. The play returned to the Globe in 2015 with Charles Edwards in the title role. In summer 2012, BBC Two broadcast a filmed adaptation together with other plays in the Henriad under the series title The Hollow Crown with Ben Whishaw as Richard II. No film version for cinema release has ever been made; however, the 1949 film Train of Events includes a sub plot featuring an amateur dramatics society performing the last scenes of Richard II. The Royal Shakespeare Company produced the play with David Tennant in the lead role in 2013. It has been released as a Cineplex Odeon special worldwide movie event. Tennant reprised the role for his U. S. stage debut, at BAM, in April 2016. The Almeida Theatre, Islington, London, produced the play with Simon Russell Beale in the lead role in 2019.

Ричард II басылымдары

Бэйт, Джонатан және Расмуссен, Эрик (ред.), «Ричард II» (РСК Шекспир; Лондон: Макмиллан, 2010)
Блэк, Мэтью В. (ред.) «Екінші Ричард патшаның трагедиясы» (Шекспирдің пеликаны; Лондон, Пингвин, 1957; қайта қаралған басылым, 1970)
Доусон, Энтони Б. және Яхнин, Пол (ред.) «Ричард II» (Оксфорд Шекспирі; Оксфорд: Оксфорд Университет Пресс, 2012)
Долан, Франсис Е. (ред.) «Ричард II» (Шекспирдің Пеликан, 2-ші басылым; Лондон, Пингвин, 2000)
Довер Уилсон, Джон (ред.) «Ричард II» (Жаңа Шекспир; Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1939; 2-ші басылым, 1951)
Эдмондсон, Пол (ред.) «Ричард II» (The New Penguin Shakespeare, 2-ші басылым; Лондон: Penguin, 2008)
Эванс, Г. Блейкмор (ред.) «Риверсайд Шекспирі» (Бостон: Хоутон Миффлин, 1974; 2-ші басылым, 1997)
Гринблат, Стивен; Коэн, Уолтер; Говард, Жан Е. және Маус, Кэтрин Айсман (ред.) «Нортон Шекспирі: Оксфорд Шекспирінің негізінде» (Лондон: Нортон, 1997)
Гурр, Эндрю (ред.) «Король Ричард II» (Кембридж Шекспирі; Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1984; 2003 жылғы 2-ші басылым)
Мьюр, Кеннет (ред.) «Ричард II» (Сигнет Классикалық Шекспир; Нью-Йорк: Сигнет, 1963; қайта қаралған басылым, 1988; 2-ші қайта қаралған басылым, 1999)
Пауэлл, Айвор Б. (ред.) «Король Ричард II» (Арден Шекспир, 1-ші серия; Лондон: Арден, 1912)
Уре, Питер (ред.) «Король Ричард II» (Арден Шекспир, 2-ші серия; Лондон: Арден, 1956)
Уэллс, Стэнли (ред.) «Ричард II» (The New Penguin Shakespeare; Лондон: Penguin, 1969; қайта қаралған басылым, 1997)
Уэллс, Стэнли; Тейлор, Гэри; Джоуетт, Джон және Монтгомери, Уильям (ред.) «Оксфорд Шекспирі: толық шығармалар» (Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1986; 2-ші басылым, 2005)
Верстин, Пол және Моват, Барбара А. (ред.) «Ричард II» (Фолгер Шекспир кітапханасы; Вашингтон: Саймон & Шустер, 1996)

Екіншілік көздер

Барролл, Лидс. "Шекспир және оның заманының жаңа тарихы". Shakespeare Quarterly 39 (1988), 441–444. Бержерон, Дэвид. "Ричард II пьесасындағы тақтан түсіру көрінісі". Renaissance Papers 1974, 31–37. Буллоу, Джеффри. "Шекспирдің повестьтік және драмалық көздері". Ерте ағылшын тарихының пьесалары: Генрих VI, Ричард III, Ричард II, 3-том, Routledge: Лондон, Нью-Йорк, 1960. Хьюк, Иван және Перкинс, Дерек. Ричард II: Әдебиетті қайта қарауға арналған жазбалар мен мысалдар. Celtic Revision Aids, 1981. Чемберс, Э. К. Уильям Шекспир: Фактілер мен мәселелерді зерттеу. 2 томдық. Оксфорд: Clarendon Press, 1930. Роза, Александр. Солтүстіктің патшалары – Британ тарихындағы Перси үйі. Phoenix/Orion Books Ltd, 2002. Смитд, Кристиан. Шекспирдің тарихи пьесаларындағы үйлесімсіздіктер. St. Martin's Press: Нью-Йорк, 1993. Тиллиард, Э. М. В. Шекспирдің тарихи пьесалары. Chatto & Windus: Лондон, 1944.