Кіріспе
Жұқа жарылғыш түтік
Детонациялық шнур (сондай-ақ детонациялық сым, детакорд, декорд немесе праймер шнуры деп те аталады) – әдетте пентаэритрит тетранитратымен (ПЭТН, пентрит) толтырылған жұқа, иілгіш пластик түтік. ПЭТН шамамен 6900 м/с жылдамдықпен жарылғанда, кез келген ұзындығы бар детонациялық шнур дерлік бірден жарылып кетеді. Бұл – жанбай, жарылатын жоғары жылдамдықтык салдақ, және ол жоғары қуатты жарылғыш заттарды іске қосуға жарамды. Жарылыс жылдамдығы бірнеше зарядтарды дерлік бір уақытта жарылуы үшін жеткілікті, тіпті зарядтар бастау нүктесінен әртүрлі қашықтықта орналасқан болса да. Ол бірнеше жарылғыш зарядтарды сенімді және арзан бағада тізбектеп қосу үшін қолданылады. Көбінесе тау-кен өндірісінде, бұрғылауда, жарылыстарда және соғыста қолданылады. "Cordtex" және "Primacord" – бұл материалды жалпы атау ретінде қолданыла бастаған көптеген тауарлық белгілердің екеуі.
Әсерлер
Ол тарату құралы ретінде бастауыштан (әдетте, триггерден) жарылыс аймағына дейін төменгі желі ретінде, ал бірнеше түрлі жарылғыш зарядтарды байланыстыратын магистральдық желі ретінде әрекет ете алады. Уақыт механизмі ретінде детонациялық шнур өте сенімді жылдамдықпен (шамамен 6000–7000 м/с) жарылады, бұл инженерлерге зарядтардың жарылу ретін басқаруға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе ғимараттың құлауын бақылау үшін құрылымдық элементтерді белгілі бір ретпен жою қажет болған кезде, жарылыс жұмыстары кезінде өте пайдалы. Ол нейлон шнурға ұқсаса да, ішкі өзегі қысылған ұнтақ жарылғыш заттан, әдетте ПЕТН (пентриттен) тұрады және жарылыс қаптамасы арқылы іске қосылады. Детонациялық шнур көптеген коммерциялық жарылғыш заттарды (динамит, гелигнит, сезімталданған гельдер және т.б.) іске қоса алады, бірақ ANFO сияқты аз сезімтал жарылыс заттарын өздігінен іске қоса алмайды. 25-50 грамм/фут (5.3-10.6 г/м) детонациялық шнурдың бүкіл ұзындығы бойынша әр 2-4 дюйм (5-10 см) сайын No8 жарылыс қаптамасымен шамалас бастау қуатына ие. ANFO немесе сулы гельдер сияқты сезімтал емес жарылыс заттарының зарядымен шнурдың арасында байланыс жасау үшін PETN, TNT немесе басқа жарылғыш күшейткіштің кішкентай заряды қажет.
Бағалау
Жарылғыш сымның қуаты бірлік ұзындықтағы жарылғыш заттың массасымен өлшенеді. Бұл АҚШ-та бір футқа шаққандағы грамммен, ал басқа елдерде бір метрге шаққандағы грамммен көрсетіледі. "Грамм/метр" көрсеткіші "фут/грамм" көрсеткішінен шамамен бес есе аз болады. Мысалы, "50 граммдық детектор. сым" дегеніміз, бір фут ұзындығында 50 грамм жарылғыш зат бар сымды, немесе шамамен 10 г/м сымды білдіреді. Бұл жарылыс жұмыстары үшін зарядтарды қосуға арналған стандартты көрсеткіш. "Төмен шулы жарылыс" және кинодағы арнайы эффекттер үшін жеңіл жарылғыш сымдар қолданылуы мүмкін, ал сымның тікелей жарылғыш әсері қажет болған жерлерде, мысалы, дәлдікпен тас кескенде, 50-ден 250 грамм/футқа (10-дан 50 г/м) дейін жарылғыш сым қолданылуы мүмкін.
Тікелей жұмыспен қамту
Төмен өнімділіктегі детонациялық сымды кабельдерді, құбырларды, сымдарды, оптикалық талшықтарды және басқа да пайдалы жиынтықтарды нысанаға бір немесе бірнеше толық айналдырып орау арқылы, дәл кесу заряды ретінде қолдануға болады. Жарылғыш сым коммерциялық қазандықтарда құбыр конструкцияларына жабысқан клинкерлерді (қатты көмір шаңын) бұзу үшін пайдаланылады. Сондай-ақ, бұрғыланған құдықтың суына вертикальды түсірілген детонациялық сым су ағынын кедергілейтін кез келген бітелуді жоюға мүмкіндік береді. Шағын ағаштарды кесу үшін жоғары өнімділіктегі детонациялық сымды қолдануға болады, бірақ бұл процесс көлемді жарылғыш заттарды немесе тіпті тізбекті араны пайдаланумен салыстырғанда өте тиімсіз. Суға батып кіретіндер қолданған жоғары өнімділіктегі детонациялық сым ескі док тіректері мен басқа да су асты кедергілерін жою үшін қолданылды. Детонациялық сымнан жасалған тұғырлы түйін дала жағдайында жылдам қолданылатын құрылғыны жасауға мүмкіндік береді, оның көмегімен есіктің құлыпталған тұтқасын кесіп тастауға болады. Детонациялық сымды әскери адам өлшеміндегі нысананың контурына бірнеше шеңберлеп жабыстырып, жарылыс жасау арқылы ағаш есіктерге немесе жеңіл ішкі қабырғаларға адам кіре алатын тесік жасауға болады. Жарылғыш сым сондай-ақ ғимараттарды бұзу кезінде тікелей қолданылады, онда жұқа бетон плиталарды бетіне параллель бұрғыланған арналар арқылы бұзу қажет, бұл динамитке қарағанда тиімді, себебі жарылғыш күштің ең төменгі деңгейі жеткілікті және жарылғыш затты сақтау үшін кішкентай диаметрлі тесіктер жарады. Осыдан гөрі ауыр жұмыстар үшін қосымша жарылғыш заттар қажет.
Тілдік сөздер
Филиппин тілінде сәйкес келетін "мицца" сөзі "мицца нг баян" тіркесінде қолданыла бастады, ол "[өмірдің] жарылыс сымы" деп аударылады, бұл тікелей қауіп тудырып, өлімге әкелуі мүмкін нәрсеге (мысалы, экстремалды спорт, темекі шегу сияқты) метафора болып табылады.
Медиада
Жарылыс сымы 2009 жылғы "Тамаша қашқындау" фильмінде Тимоти Олифанттың кейіпкері оны "қолайлы құрал" деп атады. 2009 жылғы "Терминатор: Құтқару" фильмінде миналау аймағынан өту үшін жарылыс сымының бір бөлігі қолданылды. 2002 жылғы "Біз сарбаздыққа кеттік" фильмінде АҚШ кавалериясы тікұшақ алаңынан ағаштарды жою үшін детонациялық арқанды пайдаланды. "M*A*S*H" телесериалының (9 маусым, 12 бөлім, "Көңіл көншітпейтін жаңалықтар") кейіпкері Хоуки, Алан Алда тіл тістегіштерден жасалған Вашингтон монументінің жаңадан салынған көшірмесін қирату үшін бастауыш сымының катушкасын қолданды. "Burn Notice" телешоуындағы Фиона Гленен жау ғимараттарына жол ашу үшін жиі жарылыс сымын қолданады. NCIS агенті Гиббс мафиялық отбасын бағындыру үшін детонатор және өлі адамның қосқышын пайдаланады.