Кіріспе

Химиялық заттардың заңсыз дайындалуы

Жасырын химия – химияның құпия түрде, әсіресе заңсыз есірткі зертханаларында жүргізілуі. Ірі зертханалар көбінесе қара нарықта сату мақсатында өнім шығаратын топтар немесе ұйымдасқан қылмыскерлермен басқарылады. Шағын зертханаларды жеке химиктер құпия түрде жүргізіп, бақыланатын заттардың аз мөлшерін синтездеуі мүмкін, немесе химияға деген хоббилік қызығушылықтан, көбінесе қара нарықтан алынған басқа заңсыз синтезделген есірткінің тазалығын анықтау қиын болғандықтан осылай істейді. "Жасырын зертхана" термині заңсыз қосылыстарды өндіруге қатысты кез келген жағдайда қолданылады, ал пайдаланылатын жабдықтар нағыз зертхана болып санала ма, саналмай ма, маңызды емес.

Тарих

Көне заманғы жасырын химия түрлері жарылғыш заттар жасауды қамтыды. Тағы бір көне жасырын химия түрі – алкогольді заңсыз қайнату және дистилляциялау. Бұл көбінесе спирттік ішімдіктерге салық төлеуден жалтарту үшін жасалады. 1919 жылдан 1933 жылға дейін АҚШ алкогольді ішімдіктерді сатуға, өндіруге немесе тасымалдауға тыйым салды. Бұл қайнатқыштарға өз қалаларын алкогольмен қамтамасыз етуге есік ашты. Қазіргі заманғы есірткі зертханалары сияқты, дистилляциялау заводтары да елді мекендерден тыс жерлерде орналастырылды. "Ай шайы" термині көбінесе "жүгері вискиі" дегенді білдіреді, яғни жүгеріден жасалған вискиге ұқсас спирттік ішімдік. Бүгінде американдық жүгері вискиі осы атаумен немесе өндіріс процесінің егжей-тегжейіне байланысты Бурбон немесе Теннесси вискиі деп белгіленуі немесе сатылуы мүмкін.

Химиялық прекурсорлар

Дайындалған заттар (мысалы, анапид пен псилоцибин саңырауқұлақтары сияқты табиғи түрде қолданылатын заттардан өзгеше) реагенттерді қажет етеді. Кокаин мен морфин сияқты кейбір дәрі-дәрмектер өсімдіктерден алынып, химиялық заттардың көмегімен тазартылады. Героин сияқты жартылай синтетикалық есірткілер өсімдіктерден алынған алкалоидтардан жасалады, олар одан әрі синтездеу үшін алғышарттар болып табылады. Героин жағдайында, апиын мақыннан (Papaver somniferum) алкалоидтар қоспасы алынады, оның тұқымдық қапшығын кесу арқылы, содан кейін кесілген жерлерден сүтті сұйықтық (апиын "латексі") шығып, оны кептіріп, қауырсындардан сүртіп алып, шикі апиынға айналдырады. Опиумдағы алкалоидтардың бірі – морфин, қышқылдық-негіздік экстракция арқылы опиумнан бөлініп, сірке қышқылы ангидридімен әрекеттесу арқылы героинге айналады. Басқа есірткілер (мысалы, метамфетамин және МДМА) көбінесе коммерциялық химиялық заттардан жасалады, бірақ олардың екеуі де табиғи прекурсорлардан дайындалуы мүмкін. Метамфетамин эфедриннен де жасалуы мүмкін, ол эфедраның (Ephedra sinica) табиғи алкалоидтарының бірі. МДМА сафролдан жасалуы мүмкін, ол сассафрас сияқты эфир майларының негізгі құрауышы. Үкіметтер есірткіге қарсы күрес және оны қолдану жоспарларының бір бөлігі ретінде химиялық бақылау стратегиясын қабылдады. Химиялық бақылау заңсыз есірткі өндірісіне қарсы күресу және олар нарыққа түспей тұрып, процесті тоқтату құралын ұсынады. Көптеген заңды өнеркәсіптік химиялық заттар, мысалы, сусыз аммиак және йод, көптеген заңсыз өндірілген есірткілерді өңдеу және синтездеу үшін қажет болғандықтан, осы химиялық заттардың заңды саудадан заңсыз есірткі өндірісіне бұрылуын болдырмау қиын мәселе. Үкіметтер көбінесе заңсыз есірткі өндірісінде қолданылатын химиялық заттарды ірі көлемде сатып алуға шектеулер қояды, әдетте сатып алушының оларға заңды қажеттілігі бар екенін қамтамасыз ету үшін лицензиялар немесе рұқсаттар талап етеді.

Прекурсорлық химиялық заттар жеткізушілері

Кокаин, героин және синтетикалық есірткілерді өндіруге қажетті химиялық заттар әлемнің көптеген елдерінде шығарылады. Еуропа, Қытай, Үндістан, АҚШ және тағы да көптеген елдерде көптеген өндірушілер мен жеткізушілер бар. Дәстүрлі түрде, есірткінің синтезі немесе өндірісі үшін қажетті химиялық заттар химиялық импорттаушы немесе тасымалдаушы ретінде бизнес жүргізуге тіркелген және лицензиясы бар компаниялар арқылы заңды түрде сатып алынып, түрлі орындарға енгізіледі. Елге немесе штатқа келгеннен кейін, химиялық заттар заңсыз импорттаушылар немесе химиялық компаниялар, қылмыстық ұйымдар және жеке тұлғалар тарапынан басқа мақсатқа жұмсалады немесе есірткі сатушылардың мәжбүрлеуі және/немесе ұрлауы салдарынан қолға түседі. Халықаралық бақылаудың күшейтілуіне байланысты, есірткі сатушылар контейнерлерді қате белгілеу, құжаттарды жалғандау, фирмалық компаниялар құру, күрделі маршруттарды пайдалану, жүктерді тонау, шенеуніктерге пара беру немесе өнімдерді халықаралық шекара арқылы контрабандалық жолмен тасымалдау арқылы химиялық заттарды басқа бағытқа бұруға мәжбүр болып отыр.

Жалпы

Химиялық заттар туралы көпжақты есеп беру бастамасы үкіметтерді халықаралық химиялық заттардың тасымалын қадағалау мақсатында ерікті түрде ақпарат алмасуға ынталандырады. Соңғы он жылда Есірткіге қарсы комиссия және БҰҰ Бас Ассамблеясының арнайы сессиясы (UNGASS) сияқты маңызды халықаралық ұйымдар АҚШ-тың күш-жігерімен бірге химиялық заттардың заңсыз жолға түсуі мәселесін қарастырды. Прекурсорлық химиялық заттар туралы халықаралық ақпарат ағынын жеңілдету үшін АҚШ Америкааралық есірткіге қарсы күрес және оның теріс пайдаланылуын бақылау жөніндегі комиссиясымен (CICAD) байланыс арқылы прекурсорлық химиялық заттардың қолданылуын бағалауды жалғастырып, елдерге бақылауды күшейтуге көмектеседі. 2001 жылдың шілдесінен бастап Халықаралық есірткі бақылау кеңесі (INCB) МДМА прекурсорларының трафигіне қарсы нақты іс-қимыл жоспарын жасау мақсатымен халықаралық конференция өткізуді ұйғарды. Олар амфетамин тәрізді стимуляторлардың (ATS) өндірісінде қолданылатын, соның ішінде МДМА (экстази) және метамфетамин химиялық заттарының заңсыз жолға түсуін болдырмақшы. 1970 жылдың 27 қазанындағы АҚШ Кодексінің 21-тарауына сәйкес амфетаминдер АҚШ-та бақыланатын заттарға жатқызылды. Бұған дейін амфетамин сульфаты алғаш рет 1933 жылы рецептсіз (OTC) мұрынның қабынуын басатын ингалятор ретінде кеңінен қолданыс тапты, оны SKF компаниясы Benzedrine тауарлық атауымен сатты. Одан кейін дәрігерлер амфетаминнің жалпы ынталандыру қасиеттерін және нарколепсияны емдеу мүмкіндігін анықтады, бұл SKF компаниясын 1938 жылы амфетамин сульфатын таблеткалар түрінде де өндіруге итермеледі. Бастапқыда амфетамин қолданылу жиілігі мардымсыз болды; алайда 1959 жылға қарай емдік зат ретінде және сонымен қатар заңсыз есірткі ретінде оның танымалдығы бүкіл елде күрт өсті, бұл Федералды есірткі бюросын (FBN) амфетаминді OTC тізімінен рецепт бойынша ғана алуға қайта жіктеуге мәжбүр етті.

Метамфетамин

1990 жылдардың басында метамфетамин қолдану Калифорния және көрші штаттардағы жас ақ нәсілді ер адамдар арасында жиі кездесетін. Содан бері оның қолданылуы демографиялық және географиялық тұрғыдан кеңейді. Метамфетамин түрлі топтардың арасында, соның ішінде мотоциклшілердің арасында танымал болды, және ол "клубтық есірткі" ретінде белгілі. Ұлттық Есірткіге Қарсы Институты он екі жастағы балалардың арасындағы қолданылуын қадағалайды, ал пайдаланушылардың саны жасқа қарай артады. 1980 және 1990 жылдары АҚШ-тағы метамфетаминнің көп бөлігі шағын, тәуелсіз зертханаларда өндірілді. Жер асты химияшылары метамфетамин өндірудің балама әдістерін іздеді. Екі басты әдіс эфедрин немесе псевдоэфедриннің метамфетаминге дейін тотығуын қамтиды. Ол кезде ешқайсысы бақыланатын химиялық заттар тізіміне енбегендіктен, осы заттарды қамтитын таблеткаларды күдік туғызбай мыңдаған дана сатып алуға болады. Бұл жер асты химияшылары үшін метамфетамин өндіруді біршама қиындатты. 1995 жылдың мамыр айында DEA АҚШ-тағы прекурсорлардың екі ірі жеткізушісін жапты, Клифтон Фармацевтикадан 25 тонна эфедрин және псевдоэфедрин, ал X Pressive Looks, Inc. (XLI) компаниясынан псевдоэфедриннің 500 қапшығын тәркіледі. Нарықтағы дереу әсер олардың метамфетамин өндіру үшін қажетті прекурсорлардың 50 пайыздан астамын ұлттық деңгейде қамтамасыз еткенін көрсетті. Алайда, нарық тез жаңарып кетті. Соңғы есептер Мексикадан заңсыз тасымалдаудың жалғасып жатқанын көрсетеді.

Қара қайың героин

Қара қайың героин – қайың сияқты жабысқақ немесе көмір сияқты қатты болатын героиннің еркін негізді түрі. Оның қара түсі, тазалау процесінің дұрыс болмауынан және қоспалардың қалуынан туындайды. Қара қайың героиннің құрамында морфин туындыларының мөлшері әртүрлі болады, көбінесе 6 МАМ (6 моноацетилморфин) басым, бұл да шикі ацетилдеудің салдары. Ацетилдеу кезінде тиісті қайта қайнату (рефлюкс) жүргізілмесе, ацетилдеуші заттағы, мұздай сірке қышқылындағы ылғал толық алынып тасталмайды.

Қара кокаин

Қара кокаин (langes) – кокаин негізінің немесе кокаин гидрохлоридінің түрлі басқа заттармен қосылған қоспасы.

Кокаин пастасы

Кока пастасы (пако, басуко, окси) – кока жапырағынан алынған шикі экстракт, құрамында 40%-дан 91%-ға дейін кокаиннің еркін базасы, сондай-ақ кока алкалоидтары мен әртүрлі мөлшердегі бензой қышқылы, метанол және керосин болады.

МППП

MPTP MPPP өндірісі барысында кездейсоқ түзілуі мүмкін. MPTP метаболиті, метил-4-фенилпиридиний (MPP+), Паркинсон ауруына ұқсас, жылдам дамитын және қайтымсыз симптомдарға себеп болады.

PCP

ПЦП өндірісінің қосалқы өнімі ретінде балмұздау сұйықтығы табылған. Марихуанадан жасалған темекілер, олардың үстіне балмұздау сұйықтығы жағылып, кейде ПЦП-мен де араластырылатын, "фрай" немесе "фрай таяқшалары" деп аталады.

Жарылғыш заттар

Құпия химия тек есірткіге ғана шектелмейді, ол жарылғыш заттар мен басқа да заңсыз химиялық заттармен де байланысты. Заңсыз жасалған жарылғыш заттардың ішінде нитроглицерин мен ацетон пероксидін жасау оңай, себебі олардың алдындағы заттарды алу өте жеңіл. Фестер аға – жасырын химияның әртүрлі жақтары туралы жиі жазатын жазушы. «Метамфетамин жасаудың құпиялары» – оның ең танымал кітаптарының бірі және DEA агенттері үшін міндетті оқу саналады. Оның көптеген кітаптары жасырын химияның басқа да салаларын, соның ішінде жарылғыш заттар мен уларды қамтиды. Алайда, көптеген адамдар Фестерді химиялық заттарды жасырын өндіру туралы ақпараттың сенімсіз және қате көзі деп есептейді.