Ирланд тілінің фонетикасы: Диалектілік ерекшеліктер мен дауыстық-деңгелек айырмашылықтары

Ирланд тілінің фонетикасы: диалектілерге қарай өзгешеліктері, жалпы ережелер мен лингвистикалық зерттеулер. Ирланд гаэль тілінің дыбысталуы туралы толық ақпарат.

21 мин оқу

100%

Дереккөз: Irish phonology — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ирланд тілінің фонологиясы – ирланд гаэл тілінің фонологиясы.

Ирланд тілінің фонологиясы диалектіге қарай өзгереді; ирланд тілінің стандартты айтылуы жоқ. Сондықтан, бұл мақалада көптеген немесе барлық диалекттерге ортақ құбылыстарға және диалектілер арасындағы негізгі айырмашылықтарға назар аударылады. Диалекттер туралы егжей-тегжейлі ақпаратты «Ольстер ирланд тілі», «Коннахт ирланд тілі» және «Мунстер ирланд тілі» атты жеке мақалаларда таба аласыз. Ирланд фонологиясы 19 ғасырдың соңынан бері ғылым ретінде зерттеледі, көптеген зерттеушілер тілдің барлық аймақтарындағы диалекттердің сипаттамалық есептерін жариялады. Соңғы кезде теориялық тіл білімі мамандары ирланд фонологиясына қызығушылық танытуда. Ирланд фонологиясының ең маңызды ерекшеліктерінің бірі – барлық дерлік дауыссыз дыбыстардың (ағылшын тілінде) жұп түрінде келуі, яғни «кең» және «жіңішке» айтылуы. Кең дауыссыз дыбыстар велярланады (◌ˠ; артикуляция кезінде тілдің артқы бөлігі жұмсақ таңдайға қарай тартылып, сәл көтеріледі) немесе жай ғана велярлы болады (мысалы, ). Жіңішке дауыссыз дыбыстар қапшаңдалады (◌ʲ; артикуляция кезінде тіл қатты таңдайға қарай көтеріледі). Ирланд тілінде кең және жіңішке дауыссыз дыбыстардың арасындағы айырмашылық өте маңызды, себебі кең дауыссыз дыбысты жіңішке дауыссыз дыбыспен немесе керісінше алмастыру сөздің мағынасын өзгертеді. Мысалы, «bó» («сиыр») және «beo» («жанды») сөздерінің айтылуындағы жалғыз айырмашылық – «bó» кең , ал «beo» жіңішке айтылады. Кең және жіңішке дауыссыз дыбыстардың арасындағы айырмашылық жеке дауыссыз дыбыстарды ажырату ғана емес, сонымен қатар айналасындағы дауысты дыбыстардың айтылуында, қандай дауыссыз дыбыстардың бірімен-бірі қатар тұратынын анықтауда және дауысты дыбыспен басталатын сөздердің мінез-құлқында маңызды рөл атқарады. Бұл кең/жіңішке айырмашылық орыс тілі сияқты бірнеше славян тілдерінің қатты/жұмсақ айырмашылығына ұқсас. Ирланд тілі шотланд гаэл тілі және мэнктің тілі сияқты ең жақын туыс тілдерімен, сондай-ақ қазіргі уақытта ең көп тілдік байланыста болатын ирланд ағылшын тілімен бірқатар фонологиялық ерекшеліктерді бөліседі.

Irish phonology varies from dialect to dialect; there is no standard pronunciation of Irish. Therefore, this article focuses on phenomena shared by most or all dialects, and on the major differences among the dialects. Detailed discussion of the dialects can be found in the specific articles: Ulster Irish, Connacht Irish, and Munster Irish. Irish phonology has been studied as a discipline since the late 19th century, with numerous researchers publishing descriptive accounts of dialects from all regions where the language is spoken. More recently, Irish phonology has been the focus of theoretical linguists. One of the most important aspects of Irish phonology is that almost all consonants (except ) come in pairs, a "broad" and a "slender" pronunciation. Broad consonants are either velarized (◌ˠ; back of tongue is pulled back and slightly up in the direction of the soft palate during articulation) or simply velar (for example, ). Slender consonants are palatalized (◌ʲ; tongue pushed up towards the hard palate during articulation). The contrast between broad and slender consonants is crucial in Irish, because the meaning of a word can change if a broad consonant is substituted for a slender consonant or vice versa. For example, the only difference in pronunciation between the words bó ('cow') and beo ('alive') is that bó is pronounced with broad , while beo is pronounced with slender The contrast between broad and slender consonants plays a critical role not only in distinguishing the individual consonants themselves, but also in the pronunciation of the surrounding vowels, in the determination of which consonants can stand next to each other, and in the behaviour of words that begin with a vowel. This broad/slender distinction is similar to the hard/soft one of several Slavic languages, like Russian. Irish shares a number of phonological characteristics with its nearest linguistic relatives, Scottish Gaelic and Manx, as well as with Hiberno English, which it currently has the most language contact with.

Пәннің тарихы

XIX ғасырдың соңына дейін ирланд тілінің тілдік талқылауы дәстүрлі грамматикаға (мысалы, есімдердің, етістіктердің және сын есімдердің жіктелуі сияқты мәселелер) немесе прото-индоевропалықтан прото-кельт тілі арқылы ескі ирланд тіліне дейінгі дыбыстардың тарихи дамуына қатысты болды. Ирланд диалектілерінің фонологиясын сипаттаудың алғашқы талдауы – автордың Аран аралдарындағы далалық зерттеулеріне негізделген . Одан кейін , Донегал графтығының Глентиске жақын Минаванния диалектісінің фонетикалық сипаттамасы жарық көрді. негізінен тарихи еңбек, бірақ қазіргі диалекттердің де сипаттамаларын қамтиды. Альф Сомерфелт Ольстер диалектілерінің алғашқы сипаттамаларын жариялады (және Гведоредегі Торр ауылы үшін, және қазір жойылған Оңтүстік Арма диалектісі үшін). Мунстердегі Дингл түбегіндегі Дункин диалектісін сипатқан. 1944 жылдан 1968 жылға дейін Дублин жоғары оқу институты жергілікті диалекттердің фонологиясын сипаттайтын бірнеше монографиялар жариялады: Корк графтығындағы Батыс Мускэри үшін (Балливурни, Кулеа және айналасы), (алғаш рет 1945 жылы жарияланған), Галвей графтығындағы Коис Файррге үшін (Барна, Спиддал, Инверрин және айналасы), Уотерфорд графтығындағы Ан Рин үшін, Мейо графтығындағы Турмекеди үшін, Донегал графтығындағы Телин үшін, Мейо графтығындағы Эрис үшін. Жақындағы сипаттамалық фонология Росгилл үшін (солтүстік Донегал), Тангавейн және Комен (сонымен қатар Глентиске жақын), Коннемарадағы Иоррас Айтнех (Килкиран және айналасы) және Керри графтығындағы Дингл түбегі үшін жарияланды. Ирланд тілінің теориялық фонологиясын зерттеу Хомский мен Халлдың «Англия тілінің дыбыс үлгісі» атты еңбегінің принциптері мен тәжірибесіне сүйенген , оптималдық теорияда және мемлекеттік фонологиядағы зерттеулермен жалғасты. Теориялық тұрғыдан ирланд фонологиясын зерттейтін диссертациялардағы фонология бөлімдерінің негізін құрады.

Жүгіру және жүгіру

Кең (велярлық немесе веларизацияланған) дауыстардың алдында байқалатын велярлық офглид (; өте қысқа дауыстыға ұқсас дыбыс) болады, ол ағылшын тіліндегідей естіледі, бірақ дөңгелектенбейді. Сондықтан naoi («тоғыз») және caoi («жол, әдіс») сөздері тиісінше және деп айтылады. Бұл велярлық офглид езу дауыстарынан кейін лабиализацияланады ( [w] деп айтылады), сондықтан buí («сары») сөзі деп айтылады. Сол сияқты, жұқа (палатальды немесе палатализацияланған) дауыстардың алдында артқы дауыстарға қатысты лапаталдық офглид (; ағылшын тіліндегідей) болады, мысалы, tiubh («қалың») сөзі деп айтылады. Кең дауыс алдыңғы дауыстан кейін, өте қысқа дауысты дыбыс (онглид деп аталады) пайда болады, мысалы, díol («сату») сөзі деп айтылады. Сол сияқты, жұқа дауыс артқы дауыстан кейін, дауыстан бұрын онглид болады, мысалы, áit («жер») сөзі деп айтылады, óil («ішу» жайындағы жатпай сөз) сөзі деп айтылады, meabhair («түсіну») сөзі деп айтылады, ал dúinn («бізге») сөзі деп айтылады. Бұл сондай-ақ орыс немесе поляк сияқты белгілі бір славян тілдеріне және литва тіліне тән ерекшелік.

Аллофондар

(,) екі негізгі аллофонды білдіреді: лабиовелярлық аппроксимант және веларизацияланған лабиодентальді фрикатив. Бұл аллофондардың таралуы диалектіге қарай өзгереді. Мюнстерде, әдетте, тек қана кездеседі, ал Ольстерде әдетте ғана кездеседі. Коннахтта, сөз басында дауыстылар алдында (мысалы, *bhfuil* 'бар') және басқа орындарда (мысалы, *naomh* 'қасиетті', *fómhar* 'күз', және *bhrostaigh* 'асығысты') кездеседі. Қалған лабиалдық фрикативтер әдетте лабиодентальді, бірақ олар, сондай-ақ фрикативтік аллофон , көптеген диалекттерде билабиалдық аллофондарға ие; таралу ішінара ортаға байланысты (билабиалдар дөңгеленген дауыстыларға іргелес болуы мүмкін) және ішінара жеке сөйлеушіге байланысты. Көптеген короналдар альвеолярлы, кең тоқталымдар мен аппроксиманттар тістік болып табылады, ал жұқа фрикатив әдетте постсальвеолярлы, ол бірнеше диалекттерде, соның ішінде Турмакеди, Эрис және Тилинде альвеоло-латындық аффрикаттар ретінде жүзеге асырылуы мүмкін. шын палатодар немесе палатовелярлар болуы мүмкін. Көптеген диалекттерде үш аллофон бар: дауыстылар алдындағы (осыдан басқа) және сөз соңындағы палатолық аппроксимант (мысалы, *dheas* 'жақсы', *beidh* 'болады'); дауыстылардың алдындағы (пост)палатолық фрикатив (мысалы, *ghrian* 'күн'); және аралық дыбыс (ағылшыннан артық, бірақ азырақ фрикациямен) алдында (мысалы, *dhírigh* 'түзетілді'). көптеген нұсқаларында негізгі аллофонды иеленеді және әр түрлі жағдайларда ауысып тұрады. Мысалы, және сөздерінің жұмсаруында, және арқалық дауыстылардың алдында -мен алмастырылады, мысалы, *thabharfainn* ('Мен берер едім'), *sheoil* ('айдады'). Мюнстерде, дауыстыдан кейін болады, мысалы, *fiche* ('жиырма'). Ring диалектісінде, сөз соңғы бір буынды сөздерде болады, мысалы, *scáth* ('қорқыныш'). Кейбір Ольстер нұсқаларында, мысалы, Тори аралында, -і алмастырылуы мүмкін, мысалы, *cha* ('жоқ'), сөз соңында немесе алдында жойылуы мүмкін, мысалы, *santach* ('ашкөз') және *seacht* ('жеті'). Ағылшын тіліндегідей, дауыссыз тоқталымдар сөз басында аспирацияланады (ауаның күйдірілуімен айтылады), ал дауысты тоқталымдар толық емес дауысталуы мүмкін, бірақ ешқашан аспирацияланбайды. Дауыссыз тоқталымдардан кейін аспирацияланбайды және (мысалы, *scanradh* 'қорқыныш'); алайда, клитикадан кейін тоқталымдар аспирацияланады (мысалы, *is cam* 'қисық'). Бірнеше зерттеушілер (мысалы, , , , және) дауыссыз фрикативтерден кейін пайда болатын тоқталымдарды дауыссыз тоқталымдардың демсіз аллофондарынан гөрі дауысты тоқталымдардың үнсіз аллофондары деп санайтындығын көрсете отырып, , және т.б. сияқты транскрипцияларды қолданады, бірақ бұл азшылық көзқарас.

(written as ) has two basic allophones: the labiovelar approximant and the velarized voiced labiodental fricative The distribution of these allophones varies from dialect to dialect. In Munster, generally only is found, and in Ulster generally only is found. In Connacht, is found word initially before vowels (e. g. bhfuil 'is') and in other positions (e. g. naomh 'saint', fómhar 'autumn', and bhrostaigh 'hurried'). The remaining labial fricatives are typically labiodental , but they as well as the fricative allophone of have bilabial allophones in many dialects; the distribution depends partly on environment (bilabials are more likely to be found adjacent to rounded vowels) and partly on the individual speaker. Most coronals are alveolar, except broad stops and approximants which are typically dental , and the slender fricative is typically postalveolar may be realized as alveolo palatal affricates in a number of dialects, including Tourmakeady, Erris, and Teelin. may be true palatals or palatovelars
has three allophones in most dialects: a palatal approximant before vowels (except ) and syllable finally (e. g. dheas 'nice', beidh 'will be'); a voiced (post)palatal fricative before consonants (e. g. ghrian 'sun'); and an intermediate sound (with more frication than but less frication than ) before (e. g. dhírigh 'straightened'). has the primary allophone
In many varieties, and alternate with under a variety of circumstances. For example, as the lenition of and , is replaced by before back vowels, e. g. thabharfainn ('I would give'), sheoil ('drove'). In Munster, becomes after a vowel, e. g. fiche ('twenty'). In Ring, final becomes in monosyllabic words, e. g. scáth ('fear'). In some Ulster varieties, e. g. Tory Island, can be replaced by , e. g. cha ('not'), be deleted word finally or before , e. g. santach ('greedy') and seacht ('seven'). As in English, voiceless stops are aspirated (articulated with a puff of air immediately upon release) at the start of a word, while voiced stops may be incompletely voiced but are never aspirated. Voiceless stops are unaspirated after and (e. g. scanradh 'terror'); however, stops remain aspirated after the clitic is (e. g. is cam 'it's crooked'). Several researchers (e. g. , , , , and ) use transcriptions like , etc., indicating they consider the stops that occur after voiceless fricatives to be devoiced allophones of the voiced stops rather than unaspirated allophones of the voiceless stops, but this is a minority view.

Фортис және ленис соноранттары

Ежелгі ирланд тілінде соноранттар (осылай жазылатын) ғана емес, кең және жұқа типтерге, сонымен қатар фортис және ленис типтеріне де бөлінді. Бұл терминдердің нақты фонетикалық анықтамасы біршама екіұшты, бірақ короналды фортис дыбыстары (осылай жазылатын) ұзақтығы жағынан ұзақ болған және тіл мен ауыз жамылғасы арасындағы тігізгіштік ленис дыбыстарына қарағанда артық болуы мүмкін. Фортис, болжам бойынша, қалыпты дауыс болса, ленис – мұрындықталған жартылай дауысты, ал палатализацияланғанда мұрындықталған үскіргіш дыбысқа немесе жақындаған. Конвенция бойынша, фортис короналдары кіші немесе үлкен әріптермен, ал ленис – кіші әріптермен жазылады (кейбір авторлар, мысалы, фортис үшін латын әрпін, ал ленис үшін грек әрпін қолданады). Осылайша, Ежелгі ирланд тілінде төрт ротикалық фонема, төрт бүйірлік фонема және төрт короналды мұрындық фонема болды. Фортис және ленис соноранттары Ежелгі ирланд тілінде дауыстылар арасында және дауыстылардан кейін сөз соңында бір-бірімен қарама-қарсы келеді, мысалы: berraid ('ол қырқып кеседі') – beraid ('ол тасуы мүмкін'); coll ('жаңғақ') – col ('күнә'); sonn ('қазық') – son ('дыбыс'). Сөз басында тек фортис дыбыстары ғана кездесетін, бірақ морфосинтаксикалық жағдайда туындаған жұмсару орталарында олар лениске айналды: rún ('сыр') – a rún ('оның сыры'), lón ('жабдық') – a lón ('оның жабдығы'). Қазіргі тілде барлық диалекттерде төрт ротикалық дыбыс екіге дейін азайды, олар бірікті. Ал бүйірлік және мұрындық дыбыстарға келетін болсақ, кейбір диалекттерде төрт түрлі дыбыс сақталған, ал басқалары оларды үш немесе екі фонемаға дейін азайтқан, бұл келесі кестеде көрсетілген. Ежелгі ирланд Ulster Connacht Munster Rosguill Glenties Erris Connemara Aran Dingle Peninsula West Muskerry сөз басында басқа жерде Ескерту: және альвеоло-палаталық дыбыстар. Фортис және лениске келетін болсақ, уақыт өте келе ленис нұсқасы (мұрындықталған жартылай дауысты немесе ерін үскіргіші) алдыңғы дауыстының мұрындықталған түрімен бірге тұрақты жартылай дауысты немесе үскіргіш ретінде айтыла бастады. Кейінірек дауыстылар арасындағы жоғалу кейбір қазіргі диалекттерде фонемалық мұрындықталған дауыстылардың пайда болуына әкелді (төменде қараңыз), бірақ олар ешбір диалектте берік сақталмайды; басты тенденция – мұрындықталғанды толығымен жою. Дегенмен, бастапқы мұрындықталған жартылай дауысты әлі де жазуда көрсетіледі.

In Old Irish, the sonorants (those spelled ) were divided not only into broad and slender types, but also into fortis and lenis types. The precise phonetic definition of these terms is somewhat vague, but the coronal fortis sounds (spelled ) were probably longer in duration and may have had a larger area of contact between the tongue and the roof of the mouth than the lenis sounds. Fortis was probably a normal , while lenis was a nasalized semivowel , perhaps tending towards a nasalized fricative or when palatalized. By convention, the fortis coronals are transcribed with small capital letters or capital letters , the lenis with lower case (some authors, such as , instead use Latin for fortis and Greek for lenis). Thus Old Irish had four rhotic phonemes , four lateral phonemes , and four coronal nasal phonemes Fortis and lenis sonorants contrasted with each other between vowels and word finally after vowels in Old Irish, e. g. berraid ('he shears') vs. beraid ('he may carry'); coll ('hazel') vs. col ('sin'); sonn ('stake') vs. son ('sound'). Word initially, only the fortis sounds were found, but they became lenis in environments where morphosyntactically triggered lenition was found: rún ('mystery') vs. a rún ('his mystery'), lón ('provision') vs. a lón ('his provision'). In the modern language, the four rhotics have been reduced to two in all dialects, having merged as For the laterals and nasals, some dialects have kept all four distinct, while others have reduced them to three or two distinct phonemes, as summarized in the following table. Old Irish Ulster Connacht Munster Rosguill Glenties Erris Connemara Aran Dingle Peninsula West Muskerry word initially elsewhere Note: and are alveolo palatal consonants. As for fortis and lenis , in time the lenis version (nasalized semivowel or labial fricative) came to be pronounced as a regular semivowel or fricative along with nasalization of the preceding vowel. The later loss of between vowels has resulted in phonemically nasalized vowels in some modern dialects (see below), but these are not robustly maintained in any dialect; the strong tendency is to eliminate the nasalization entirely. The original nasalized semivowel is still reflected as in the spelling, however.

Әуелі дауыстылар

Дауысты дыбыстар диалектіге қарай өзгешеленіп отырады, бірақ жалпы алғанда Коннахт және Мюнстер аймақтарында кемінде , , , , , , , , , , монофондылары мен тек әсерсіз буындарда кездесетін шва дауыстыларына келісім бар; сондай-ақ , , және дифтонгтары да ортақ. Ольстер ирланд тілінің дауыстылары көбірек айырмашылықтарға ие және бұл мақалада талқыланбайды.

Өлеңнің артқа оралатыны

Дауыстылардың артқа қарай жылжуы (яғни тілдің ең жоғары нүктесінің көлденең орналасуы) көршілес дауыссыз дыбыстардың сапасына (кең немесе тар) үлкен дәрежеде байланысты. Кейбір зерттеушілер (мысалы, , ,) және дыбыстарының, тік дауыстылар жүйесіндегі сияқты, бір фонеманың аллофондары екенін айтқан. Осы көзқарас бойынша, бұл фонемалар абстрактілі деңгейде алдыңғы немесе артқы дауыстылар ретінде белгіленбейді. Керісінше, олар айналасындағы дауыссыз дыбыстардан алдыңғы немесе артқы екендігін анықтайды. Бірақ, осы мақалада төрт түрлі фонема бар деген дәстүрлі ұғымды қабылдаймыз. Бұл бөлімдегі аллофондардың сипаттамалары ; сондықтан айтылу Диңкель түбегіндегі Мунстер акцентіне сәйкес келеді. Дегенмен, егер басқаша көрсетілмесе, олар басқа Мунстер және Коннахт акценттері үшін де жарамды.

Жақын дауыстылар

Ирланд тіліндегі төрт жақын дауысты фонема – толық жақын және , және жақын жақын және . Олардың нақты айтылуы қоршаған дауыссыздардың сапасына байланысты. екі жұқа дауыстының арасында (мысалы, tír ‘ел’) алдыңғы ретінде айтылады. Жіңішке және кең дауыссыздардың арасында тіл осы позициядан сәл кері тартылады (оның IPA символы – ), мысалы, díol (‘сату’), caoire (‘жиде’ туысы). Екі кең дауыстының арасында тіл одан әрі кері тартылады, тіпті орталық дауыстыға жақындайды (IPA, ): caora (‘қой’). кең дауыстылардың арасында (мысалы, dún ‘бекініс’) толық артқы ретінде айтылады, бірақ кең және жұқа дауыстылардың арасында тіл біршама алға жылжиды (IPA ), мысалы, triúr (‘үш адам’), súil (‘көз’). Екі жұқа дауыстының арасында ол одан әрі жылжиды, орталық дауыстыға жақындайды (IPA ): ciúin (‘тыныш’). Жақын және жақын дауыстылар да ұқсас үлгіні көрсетеді. жұқа дауыстылардың арасында алдыңғы ретінде айтылады, мысалы, tigh (‘үй’ дұрыс жайы). Жіңішке дауыстыдан кейін және кең дауыстыдан бұрын, ол жақын алдыңғы ретінде айтылады, мысалы, giota (‘кесек’). Кең дауыстыдан кейін және жұқа дауыстыдан бұрын, ол көбірек кері тартылады, мысалы, tuigeann (‘түсінеді’). Ақырында, екі кең дауыстының арасында орталық дауысты болады, мысалы, goirt (‘тұзды’). жақын артқы ретінде айтылады, егер барлық жақын дауыссыздар кең болса, мысалы, dubh (‘қара’), ал жұқа дауыстыдан кейін орталықтандырылған ретінде айтылады, мысалы, giobal (‘мақта’).

Ортаңғы дауыстылар

Ұзын және жақын ортаңғы дауыстылардың айтылуы төңіректегі дауыссыз дыбыстардың сапасына байланысты өзгереді. екі жіңішке дауыссыздың арасында алдыңғы (мысалы, béic 'айқай'), кең және жіңішке дауыссыздың арасында орталықтандырылған (мысалы, glaoigh 'шақыру'), ал екі кең дауыссыздың арасында ашық орталықтандырылған (мысалы, baol 'қауіп'). диапазоны екі кең дауыссыздың арасында артқы (мысалы, fód 'торф') басталып, кең және жіңішке дауыссыздың арасында алға жылжыған (мысалы, fóid 'торф' [жағдайы]), екі жіңішке дауыссыздың арасында орталықтандырылған (мысалы, ceoil 'музыка' [жағдайы]) дейін жетеді. Қысқа ашық ортаңғы дауыстылар да олардың айтылу ортасына байланысты өзгереді. Қысқа диапазоны жіңішке дауыссыздың арасында алдыңғы (мысалы, beidh 'болады') кең және жіңішке дауыссыздың арасында кері тартылған (мысалы, bead 'болам', raibh 'болды') жалғыз іргелес дауыссыз кең болса орталыққа дейін (мысалы, croich 'құбылыс' [дөңгелек]). Екі кең дауыссыздың арасындағы қысқа дауысты әдетте артқы болады, мысалы, cloch ('тас'), бірақ ол мұрындық және ерін дауыссыздарына жақын орталықтандырылған, мысалы, ansan ('сонда') және bog ('жұмсақ'). Кең және жіңішке дауыссыздың арасында ол ашық: scoil ('мектеп'), deoch ('ішімдік').

Шва

Көңілсіз дауыс, тіл алды дауыссызға іргелес келгенде, жақын жақын, алдыңғы жақын болып айтылады, мысалы, píce ('pike'). Басқа жұқа дауыссыздардың қасында ол орталықтандырылған орта дауысқа айналады, мысалы, sáile ('тұзды су'). Кең дауыссыздарға іргелес келгенде, әдетте орталық орта дауыс болады, мысалы, eolas ('ақпарат'), бірақ алдыңғы буында тығыз артқы дауыстылардың бірі болса, ол орталықтандырылған артқы дауысқа айналады, мысалы, dúnadh ('жабу'), muca ('шошқалар').

Ашық дауыстылар

Ашық дауыстылардың айтылуы төңіректегі дыбыстардың сапасына қарай өзгереді; Мунстер және Коннахт диалектілері арасында да маңызды айырмашылықтар бар. Мунстерде ұзын және қысқа дауыстылардың айтылу диапазоны шамамен бірдей: екі дауысты да кең дыбыстармен бірге салыстырмалы түрде артқа, ал жіңішке дыбыстармен бірге салыстырмалы түрде алға жылжиды. Атап айтқанда, сөз басындағы және кең дыбыстардан кейінгі ұзын дауысы артқы болып келеді, мысалы, áit ('орналасқан жер'), trá ('жағажай'). Жіңішке және кең дыбыстардың арасында ол артқа тартылған дауысты, мысалы, gearrfaidh ('кеседі'), ал екі жіңішке дыбыстың арасында толық алдыңғы дауысты, мысалы, a Sheáin ('Жон' деген сөз). Динглде артқы аллофон кең ерін дауыстыларынан кейін дөңгеленеді, мысалы, bán ('ақ'), ал Уотерфорд округіндегі Рингте дөңгеленген дауыс – жіңішке дыбыстар арасында болмаса, барлық жағдайлардағы айтылуының қалыпты түрі, онда ол орталықтандырылған қысқа дауысты болып келеді. Екі жіңішке дыбыс арасында қысқа дауысты алдыңғы болып келеді, мысалы, gairid ('қысқа'). Кең және жіңішке дыбыстардың арасында көбінесе артқа тартылған, мысалы, fear ('адам') және caite ('тозған'), бірақ кең ерін дауыстыларынан кейін және ол орталықтандырылған алдыңғы дауысты, мысалы, baile ('қала'), loit ('жарақат'). Тек кең дыбыстармен қатар тұрған кезде ол орталықтандырылған артқы дауысты, мысалы, mac ('ұл'), abair ('айт'). Коннахт диалектілерінде қысқа дауыстының аллофондары ұзын дауыстының аллофондарына қарағанда әлдеқайда алдында болады. Мысалы, Эрристе қысқа дауысты жіңішке дыбыстардың алдында дерлік ашық алдыңғы дауыстыдан (мысалы, sail 'құлақ кірі') жіңішке дыбыстардан кейін ашық дауыстыға (мысалы, geal 'жарық') дейін, кең дыбыстар арасында орталықтандырылған артқы дауыстыға (мысалы, capall 'ат') дейін өзгереді. Ал ұзын дауысты кең дыбыстар арасында (мысалы, bád 'қайық') артқы, жіңішке дыбыстардың алдында (мысалы, fáil 'алу') алға жылжыған артқы, жіңішке дыбыстардан кейін орталықтандырылған артқы дауысты болып келеді (мысалы, breá 'жақсы'). Тұрмакейде артқы аллофон кең ерін дауыстыларынан кейін дөңгеленеді, мысалы, bán ('ақ'). Коннемарада дауыстылардың аллофондары ұзақтығы бойынша ұзартылады, сондықтан тек дауысты сапасы ғана аллофондарын аллофондарынан ажыратады.

The realization of the open vowels varies according to the quality of the surrounding consonants; there is a significant difference between Munster dialects and Connacht dialects as well. In Munster, long and short have approximately the same range of realization: both vowels are relatively back in contact with broad consonants and relatively front in contact with slender consonants. Specifically, long in word initial position and after broad consonants is a back , e. g. áit ('place'), trá ('beach'). Between a slender and a broad consonant, it is a retracted front , e. g. gearrfaidh ('will cut'), while between two slender consonants it is a fully front , e. g. a Sheáin ('John' voc.). In Dingle, the back allophone is rounded to after broad labials, e. g. bán ('white'), while in Ring, County Waterford, rounded is the usual realization of in all contexts except between slender consonants, where it is a centralized Short between two slender consonants is a front , as in gairid ('short'). Between a broad and a slender consonant, it is in most cases a retracted , e. g. fear ('man'), and caite ('worn'), but after broad labials and it is a centralized front , e. g. baile ('town'), loit ('injure'). When it is adjacent only to broad consonants, it is a centralized back , e. g. mac ('son'), abair ('say'). In Connacht varieties, the allophones of short are consistently further front than the allophones of long In Erris, for example, short ranges from a near open front vowel before slender consonants (e. g. sail 'earwax') to an open after slender consonants (e. g. geal 'bright') to a centralized back between broad consonants (e. g. capall 'horse'). Long , on the other hand, ranges from a back between broad consonants (e. g. bád 'boat') to an advanced back before slender consonants (e. g. fáil 'to get') to a centralized back after slender consonants (e. g. breá 'fine'). In Toormakeady, the back allophone is rounded to after broad labials, e. g. bán ('white'). In Connemara, the allophones of are lengthened in duration, so that only vowel quality distinguishes the allophones of from those of .

Дифтонгтар

Басталу нүктесі кең дауыссыздардан кейін дерлік ашық ортадан, кең дауыссыздардан кейін орталықтандырылған алдыңғы жаққа дейін өзгереді, ал соңғы нүктесі жұқа дауыссыздардың алдында дерлік жақын алдыңғы жақтан, кең дауыссыздардың алдында орталықтандырылғанға дейін өзгереді. Мысалы, cladhaire («қарақшы»), gadhar («ит»), cill («шіркеу») және leigheas («емдеу»). Басталу нүктесі кең дауыссыздардан кейін дерлік ашық ортадан, жұқа дауыссыздардан кейін ашық ортаға қарай жылжыған орталыққа дейін өзгереді, ал соңғы нүктесі кең дауыссыздардың алдында дерлік жақын артқы жақтан, жұқа дауыссыздардың алдында орталықтандырылғанға дейін өзгереді. Мысалы, bodhar («саңырау»), feabhas («жақсарту»), labhairt («сөйлеу») және meabhair («жад»). Алайда, Батыс Маскерри және Дингл түбегінде «of» дыбысының басталу нүктесі кең дауыссыздардан кейін дөңгеленеді және артқа жылжиды, мысалы, gabhar («ешкі»). Басталу нүктесі жұқа дауыссыздардан кейін жақын алдыңғы жақтан, ал сөз басындағы кең дауыссыздардан кейін кері тартылғанға дейін өзгереді (бұл кең дауыссыздардан кейін пайда болатын жалғыз жағдай). Соңғы нүктесі кең дауыссыздардың алдында орталық ортадан, жұқа дауыссыздардың алдында орталықтандырылған алдыңғы ортаға дейін өзгереді. Мысалы, ciall («мағына»), riamh («ешқашан») және diabhail («шайтан»). Басталу нүктесі үнемі жақын артқы жақ, ал соңғы нүктесі: thuas («жоғары»), uan («қошқар»), buail («соғу»).

Фонотактика

Ирланд тілінің дыбысталу ережелерінің ең маңызды ерекшеліктері – дауыссыз дыбыстардың топтамаларының қалай өзгеретініне байланысты. Мұнда сөздердің басында кездесетін топтамалар мен дауыстылардан кейін кездесетін топтамаларды ажырату маңызды, бірақ екі топтың арасында да ортақ белгілер бар.

Сөздің бастапқы ырғақтары

Ирланд тіліндегі сөздер екі немесе үш дауыссыз әріптен басталуы мүмкін. Жалпы, кластердегі барлық дауыссыз әріптер сапасы бойынша үйлеседі, яғни, барлығы кең немесе барлығы тар болады. Екі дауыссыз әріпті кластерлер кедергілі дауыссыз әріптен басталып, содан кейін сұйық немесе мұрындық дауыссыз әріппен жалғасады (дегенмен, ерін дауыссыз әріптері мұрындықпен жалғаспайды); мысалдарға (материалдан) bleán ('сүт сауу'), breá ('әдемі'), cnaipe ('түйме'), dlí ('заң'), gnáth ('әдеттегі'), pleidhce ('ессіз'), slios ('кесім'), sneachta ('қар'), tlúth ('покер') және tnúth ('күту') жатады. Сонымен қатар, және дауыссыз тоқталыспен жалғасуы мүмкін, мысалы, sparán ('қалта') және scéal ('әңгіме'). Әйелдер сөзінде де, оған байланысты бірнеше түрінде де осы кластер кездеседі. Үш дауыссыз әріпті кластерлер кедергілі дауыссыз тоқталыс пен сұйықтан тұрады. Мысалдар: scliúchas ('бөлім'), scread ('қайғы'), splanc ('шағылысу'), spraoi ('қызық'), және stríoc ('жолақ'). Сапаның үйлесімділігінен бір ерекшелік – кең дауыссыз әріптер тар ерін дауыссыз әріптерінен бұрын келеді (сондай-ақ Коннемара және Динглдегі кейбір сөйлеушілер үшін – бұрын да келеді). Мысалдар: sméara ('жиде'), speal ('орақ'), spleách ('тәуелді'), spreag ('шабыттандыру'), және scéal ('әңгіме'). Бастапқы дауыссыз әріптің өзгеруі кезінде басталу кластерлерінің көптеген түрлері мүмкін; мысалы, жұмсарту ортасында келесілер кездеседі: bhlas ('татып көрді'), bhris ('бұзды'), chleacht ('жаттықты'), chrom ('иді'), ghreamaigh ('жабысты'), ghníomhaigh ('әрекет етті'), shleamhnaigh ('сығалап түсті'), shnámh ('жүзу'), shroich ('жетті'). Eclipsis ортасында келесілер кездеседі: mbláth ('гүл'), mbliana ('жылдар'), mbrisfeá ('бұзар едің'), ndlúth ('қиылыс'), ndroichead ('көпір'), ndréimire ('баспалдақ'), ngléasfá ('киінер едің'), ngreadfá ('кетер едің'), ngníomhófá ('әрекет етер едің'). Донегал, Майо және Коннемара диалектілерінде (бірақ әдетте Аран аралдарында емес) тіл ұшы мұрындықтары сөздің басындағы кластерде ғана сәйкес келе алады. Басқа дауыссыз әріптерден кейін олар: cnoc ('төбе'), mná ('әйелдер'), gnaoi ('ұнату'), tnúth ('күту'). Жұмсарту кезінде осы диалекттерде күтілетіндей болады, бірақ анықталған мағыналы an артында олар: sneachta ('қар'), shneachta ('қар' [жұмсалған формасы]), an tsneachta ('қар' меншік жалғауы).

Irish words can begin with clusters of two or three consonants. In general, all the consonants in a cluster agree in their quality, i. e. either all are broad or all are slender. Two consonant clusters consist of an obstruent consonant followed by a liquid or nasal consonant (however, labial obstruents may not be followed by a nasal); examples (from ) include bleán ('milking'), breá ('fine'), cnaipe ('button'), dlí ('law'), gnáth ('usual'), pleidhce ('idiot'), slios ('slice'), sneachta ('snow'), tlúth ('poker'), and tnúth ('long for'). In addition, and may be followed by a voiceless stop, as in sparán ('purse') and scéal ('story'). Further, the cluster occurs in the word mná ('women') and a few forms related to it. Three consonant clusters consist of or plus a voiceless stop plus a liquid. Examples include scliúchas ('rumpus'), scread ('scream'), splanc ('flash'), spraoi ('fun'), and stríoc ('streak'). One exception to quality agreement is that broad is found before slender labials (and for some speakers in Connemara and Dingle before as well). Examples include: sméara ('berries'), speal ('scythe'), spleách ('dependent'), spreag ('inspire'), and scéal ('story'). In the environment of an initial consonant mutation, there is a much wider range of possible onset clusters; for example, in a lenition environment the following occur: bhlas ('tasted'), bhris ('broke'), chleacht ('practiced'), chrom ('bent'), ghreamaigh ('stuck'), ghníomhaigh ('acted'), shleamhnaigh ('slipped'), shnámh ('swam'), shroich ('reached'). In an eclipsis environment, the following are found: mbláth ('flower'), mbliana ('years'), mbrisfeá ('you would break'), ndlúth ('warp'), ndroichead ('bridge'), ndréimire ('ladder'), ngléasfá ('you would dress'), ngreadfá ('you would leave'), ngníomhófá ('you would act'). In Donegal, Mayo, and Connemara dialects (but not usually on the Aran Islands), the coronal nasals can follow only respectively in a word initial cluster. After other consonants, they are replaced by : cnoc ('hill'), mná ('women'), gnaoi ('liking'), tnúth ('long for'). Under lenition, become as expected in these dialects, but after the definite article an they become : sneachta ('snow'), shneachta ('snow' [lenited form]), an tsneachta ('the snow' gen.).

Вокальдан кейінгі ырғақтар кластерлері мен эпентезис

Сөздің басындағы дауыссыз дыбыстардың жиынтығы сияқты, дауыстыдан кейінгі дауыссыз дыбыстардың жиынтығы да көбінесе кең немесе тар сапаға сәйкес келеді. Мұндағы жалғыз ерекшелік – тар тілшелердің алдында кең, тар емес дыбыс пайда болады: beirt («екі адам»), ceird («сауда»), doirse («есіктер»), doirnín («қолсап»), comhairle («кеңес»). , , немесе одан кейін еріп келетін ерін немесе тіл арты дыбыстары (дауыссыз жабық дыбыстарды қоспағанда) эпентетикалық дауыстымен бөлінеді: borb («қатаң»), gorm («көк»), dearmad («қате»), dearfa («нақты»), seirbhís («қызмет»), fearg («ашу»), dorcha («қараңғы»), dalba («батыл»), colm («көгершін»), soilbhir («жағымды»), gealbhan («құс»), binb («у»), Banbha (Ирландияның аты), ainm («атау»), meanma («ақыл»), ainmhí («жануар»). Дегенмен, егер жиынтықтан бұрынғы дауысты ұзын немесе дифтонг болса, эпентез болмайды: fáirbre («жұмсалу»), téarma («мерзім»), léargas («көру»), dualgas («міндет»). Сондай-ақ, кем дегенде үш буыннан тұратын сөздерде эпентез болмайды: firmimint («аспан»), smiolgadán («жұтқыншақ»), caisearbhán («дала гүлі»), Cairmilíteach («Кармелит»).

Ауысты бастайтын сөздер

Ирланд тіліндегі дауыстымен басталатын сөздер лингвистерді олардың беткейде басталатын дауысты дыбысы сөздің көбірек абстрактілі деңгейіндегі алғашқы дыбыс емес деген тұжырымға әкелетін ерекше мінез-құлық көрсетеді. Атап айтқанда, дауыстымен басталатын сөздің алдында, соңғы дыбысы консонант болатын жалғау келгенде, осы жалғаудың консонант дыбысы сөздің өзіне қарай кең немесе жіңішке болып естіледі. Мысалы, анықталған артикльдің "an" ("the") сөзі "iontais" ("таңғажайып") сөзі алдында жіңішке, ал "aois" ("жас") сөзі алдында кең болады: "an iontais" ("таңғажайып" gen.) vs. "an aois" ("жас"). Осы фактілердің бір түсіндірмесі – дауыстымен басталатын сөздер абстрактілі деңгейде "бос" консонантпен басталады, ол тек "кең" немесе "жіңішке" ақпаратын ғана қамтиды. Тағы бір түсіндірме бойынша, дауыстымен басталатын сөздердің барлығы да абстрактілі деңгейде екі жартылай дауыстының бірімен басталады, біреуі алдыңғы консонантты жұмсартады, ал екіншісі оны қатайтады.

Фортис соноранттар алдында ұзарту

Ежелгі ирланд тіліндегі fortis sonorants рефлекстері буынның соңғы позициясында (кейбір жағдайларда, тек сөздің соңғы позициясында) пайда болған кезде, ирланд тілінің көптеген диалектілерінде алдыңғы дауыстының ұзаруына немесе дифтонгизациясына себеп болады. Бұл мәліметтер диалектілер бойынша әртүрлі болады. Донегал және Майода ұзару тек алдында, алдында (кейін дауысты келмесе), және бірнеше сөзде сөз соңында кездеседі, мысалы, barr ('жоғарғы'), ard ('ұзын'), orlach ('дюйм'), tuirne ('кеңірдек'), thall ('сонда'). Коннемара, Аран аралдары және Мюнстерде ұзару жоғарыда аталған орталарда ғана емес, сонымен қатар (кейін дауысты келмесе) және сөз соңында да кездеседі. Мысалы, poll ('тесік') сөзі осы аймақтардың барлығында деп айтылады, ал greim ('ұстау') Коннемара және Аранда деп, ал Мюнстерде деп айтылады. Көп жағдайларда кең соноранттардың алдындағы дауыстылар, тар соноранттардың алдындағыларынан өзгеше әрекет етеді және соноранттар кейін дауыстымен келгенде (аналогиялық жағдайларды қоспағанда) ұзару болмайды, сондықтан байланысты сөздердің әртүрлі формаларында дауыстылардың алмасуы байқалады. Мысалы, Динглде ceann ('бас') дифтонгпен айтылады, бірақ cinn (осы сөздің жаттық жалғауы) ұзақ дауыстымен, ал ceanna ('бастар', көпше түрі) қысқа дауыстымен айтылады. Бұл ұзару теориялық фонеология контекстінде түрлі түсіндірмелерге ие болды. Барлық есептерде fortis sonorant-тың кейбір қасиеті алдыңғы дауыстыға беріледі, бірақ бұл қасиеттің қандай екендігі туралы пікірлер зерттеушілер арасында әртүрлі. Фортис соноранттың кернеулі екендігін (фонетикалық тұрғыдан нақты анықталмаған термин) және бұл кернеу дауыстыға беріліп, дауысты ұзындығы және/немесе дифтонгизация түрінде фонетикалық реализацияланады деп дәлелдейді. осы процестің себебі – буынның салмағының бірлігі – мора, және бұл мора дауыстыға ауысып, ұзақ дауысты немесе дифтонгты құрайды деп санайды. Бұл талдауды кеңейте отырып, фортис соноранттардың тіл тамырының алға жылғанын (яғни, тілдің төменгі бөлігінің консонантты артикуляциялау кезінде жоғары итерілуін) және дифтонгизацияның осы тіл қозғалысының артикуляциялық салдары екенін көрсетеді.

Where reflexes of the Old Irish fortis sonorants appear in syllable final position (in some cases, only in word final position), they trigger a lengthening or diphthongization of the preceding vowel in most dialects of Irish. The details vary from dialect to dialect. In Donegal and Mayo, lengthening is found only before , before (except when a vowel follows), and in a few words also before word final , e. g. barr ('top'), ard ('tall'), orlach ('inch'), tuirne ('spinning wheel'), thall ('yonder'). In Connemara, the Aran Islands, and Munster, lengthening is found generally not only in the environments listed above, but also before (unless a vowel follows) and before word final For example, the word poll ('hole') is pronounced in all of these regions, while greim ('grip') is pronounced in Connemara and Aran and in Munster. Because vowels behave differently before broad sonorants than before slender ones in many cases, and because there is generally no lengthening (except by analogy) when the sonorants are followed by a vowel, there is a variety of vowel alternations between different related word forms. For example, in Dingle ceann ('head') is pronounced with a diphthong, but cinn (the genitive singular of the same word) is pronounced with a long vowel, while ceanna (the plural, meaning 'heads') is pronounced with a short vowel. This lengthening has received a number of different explanations within the context of theoretical phonology. All accounts agree that some property of the fortis sonorant is being transferred to the preceding vowel, but the details about what property that is vary from researcher to researcher. argue that the fortis sonorant is tense (a term only vaguely defined phonetically) and that this tenseness is transferred to the vowel, where it is realized phonetically as vowel length and/or diphthongization. argues that the triggering consonant is underlyingly associated with a unit of syllable weight called a mora; this mora then shifts to the vowel, creating a long vowel or a diphthong. expands on that analysis to argue that the fortis sonorants have an advanced tongue root (that is, the bottom of the tongue is pushed upward during articulation of the consonant) and that diphthongization is an articulatory effect of this tongue movement.

Құрбандық жасау

Егер дауысты кедергілі дыбыс немесе дыбыспен байланысқа келсе, дыбыс екінші дыбысқа сіңіріледі, ол дауыссыз болады (девизация жағдайында, девизацияға қатысты). Девоизация ең көп бірінші жіктегі етістіктердің болашақ шағында (қайда жазылады) және етістік сын есімдерінің жасалуында (қайда жазылады) кездеседі. Мысалы, "scuab" ("sweep") етістігі дауысты кедергілі дыбыспен аяқталады, бірақ оның болашақ шағы "scuabfaidh" ("sweep") және етістік сын есімі "scuabtha" ("swept") дауыссыз дыбыспен аяқталады.

Санди

Ирланд тілінде сөз шекараларында, әсіресе жылдам сөйлеуде болатын фонологиялық өзгерістер, яғни сыртқы санди эффектілері кездеседі. Ирланд тіліндегі сандидің ең көп таралған түрі – ассимиляция, ол дыбыстың жанындағы дыбысқа ұқсау үшін айтылуын өзгертуін білдіреді. Ирланд тіліндегі ассимиляцияның бір түрі короналды дауыссыздың кеңнен жұқаға немесе керісінше, жұқа короналды дауыссызбен басталатын сөздің алдында өзгеруінде көрінеді. Мысалы, feall ('алдау') сөзі кең дауыссызбен аяқталады, бірақ d'fheall sé orm ('ол мені алдады') тіркесінде ол жұқа болады, себебі келесі сөз, sé, жұқа короналды дауыссызбен басталады. Сондай-ақ, дауыссыз келесі дауыссыздың артикуляция орнына қарай өзгеруі мүмкін: езулік дауыссыздың алдында – езулік, тілдік дауыссыздың алдында – тілдік, және көмейлік дауыссыздың алдында – көмейлік. Мысалы, ceann ('бір') сөзі ceann bacach ('жалаң аяқты') және ceann carrach ('терісі сырқыраған') тіркесінде өзгереді. Сөздің соңындағы дауысты дауыссыз келесі сөз дауыссызбен басталғанда, мысалы, lúb sé ('ол иілді') сөзінде, lúb ('иілген') сөзінің дауыссызға айналуы мүмкін.

Стресске орналастырудың жалпы фактілері

Ирланд тілінде сөздердің әдетте тек бір ғана басатын ырғағы (ˈ◌) болады, атап айтқанда сөздің бірінші буыны, мысалы, d'imigh («кетті» [етесім]) және easonóir («арсыздық»). Дегенмен, кейбір сөздер, әсіресе есімдер мен қарыз сөздер, бастапқы емес буынға баса назар аударады, мысалы, amháin («ғана»), tobac («тәмәкі»). Көптеген күрделі сөздерде біріншілік стресс бірінші мүшеге, екіншілік стресс (ˌ◌) екінші мүшеге тиесілі, мысалы, lagphortach («суы мол батпақ»). Бірақ кейбір күрделі сөздерде бірінші де, екінші мүшелерге де біріншілік стресс түседі, мысалы, deargbhréag («қорқынышты өтірік»). Мюнстерде стресс сөздің екінші немесе үшінші буынындағы ұзын дауысқа немесе дифтонгқа тартылады, мысалы, cailín («қыз»), achainí («ұсыныс»). Қазір жойылған Шығыс Майо акцентінде стресс Мюнстердегідей, ұзын дауысқа немесе дифтонгқа тартылды; сонымен қатар, сөздің соңғы буынынан бұрынғы қысқа дауысқа да тартылды, егер сол сөз айтылымның соңғы сөзі болса. Мысалы, capall («ат») жеке айтылғанда немесе сөйлемнің соңғы сөзі ретінде, бірақ сөйлемнің ортасында басқаша айтылды. Мюнстерде, егер бірінші буынында (және егер болса, үшінші буынында) қысқа дауыс болса, стресс сөздің екінші буынына тартылады. Мысалдар: bacach («жаңсақ») және slisneacha («картоп кеспесі»). Алайда, егер бірінші немесе үшінші буында ұзын дауыс немесе дифтонг болса, стресс сол буынға тартылады, ал алдындағы буын әдеттегідей қысқарып, мысалы, éisteacht («тыңдау»), moltachán («қошқар»).

Бастысы жоқ дауыстылардың табиғаты

Жалпы, қысқа дауыстылар барлық қысымсыз буындарда шваға дейін қысқартылады, бірақ ерекшеліктер бар. Мюнстерде сөздің үшінші буыны басымды болса, ал алдыңғы екі буыны қысқа болса, екі басымды емес буынның біріншісі шваға дейін қысқартылмайды, оның орнына екінші деңгейлі басымдылық алады, мысалы, spealadóir ("scythe man"). Сонымен қатар Мюнстерде, егер келесі буында басымды немесе дауыстысы болса, басымды емес қысқа дауысты шваға дейін қысқартылмайды, мысалы, ealaí ("өнер"), bailiú ("жинау"). Ольстерде, қысымсыз буындағы ұзын дауыстылар қысқарады, бірақ шваға дейін қысқартылмайды, мысалы, cailín ("қыз"), galún ("галон"). Ольстерде, -дан бұрынғы басымды емес дауысты шваға дейін қысқартылмайды, мысалы, eallach ("мал").

Үлгілер

Келесі кестеде Аран диалектісінен алынған мысал сөйлемдер көрсетілген. IPA орфографиясы Аударма Ол терезеден сыртқа қарап тұрды, мен өтіп бара жатқанда. Ол баспалдақ арқылы тесік көрмейді (яғни, ол нашар көреді). Мен толығымен суға малдым. Ол үлкен тас алып, терезеге лақтырды. Ол ашумен кірді. ―Сен бұл жер үшін көп төледің бе?―Әрине, төледік, оның қанша екенін ескерсек. Мен күнделікті барамын, бірақ көбінесе маған жылы қарсылық көрсетілмейді. Мен осы жылы жаз ылғалды болады деп естідім, бірақ маған бұл әңгіме қызықсыздей көрінеді. Картоп оның айтқандай жақсы ма? Мюнстерде сөйленетін ирланд тілі біздің ирланд тілімізден өзгеше. Уикиқұралында Педар Уа Логхайрдің «Mo Sgéal Féin» автобиографиясының алғашқы сегіз тарауында Мүскерри (Мюнстер) ирланд тіліндегі ана тілінде оқылатын жазбалар бар.

Шотландтық және манкс

Ирланд тілінде кездесетін фонологиялық процестердің көптегені оның ең жақын туыстары – шотланд гаэль және манкс тілдерінде де кездеседі. Мысалы, екі тілде де "кең" және "жіңішке" дауыссыздар қарама-қарсы қойылады, бірақ бұл тек короналдық және дорсалды артикуляциялық орындарда ғана байқалады; шотланд гаэль және манкс тілдері лабиалдық дауыссыздардың аражіктеп айтылу ерекшелігін жоғалтқан. etc. -тің etc. -ге өзгеруі манкс тілінде және шотланд гаэль тілінің көптеген диалектілерінде кездеседі. Жазбаша мәліметтерге сәйкес, бұл өзгеріс шотланд гаэль тілінде 16 ғасырда басталып, 17 ғасырдың соңы мен 18 ғасырдың басында шотланд гаэль және манкс тілдерінде толық қалыптасқан. Екі тілде де фортис соноранттарының алдындағы дауыстылардың ұзаруы немесе дифтонгизациясы да кездеседі. Шотланд гаэль тілінің әуендік үлгісі Коннахт және Ольстер ирланд тіліндегідей, ал манкс тілінде әуен бастауыш емес буынға түсетін ұзын дауыстылар мен дифтонгтарға тартылады, бірақ бұл Мунстерге қарағанда шектеулі жағдайларда болады. Манкс және шотланд гаэль тілінің көптеген диалектілері Ольстер ирланд тілімен бірдей, басымсыз дауыстыларды қысқарту ерекшелігін бөліседі.

Гиберно-ағылшын тілі

Ирланд тілінің айтылуы гиберно ағылшын тілінің ерекшеліктеріне елеулі әсер етті. Мысалы, гиберно ағылшын тіліндегі көптеген дауыстылар (ағылшын тіліндегі дауысынан басқа) ирланд тілінің дауысты дыбыстарымен сәйкес келеді. Ирланд тілінің тоқтау дауыстары – ағылшын фонемаларының жиі кездесетін түрі. Гиберно ағылшын тілінде де ирланд тілінде рұқсат етілген, бірақ ағылшын тілінің басқа диалекттерінде жол берілмейтін жағдайлар бар, мысалы, әсер етілмеген дауыстының алдында (мысалы, Haughey) және сөз соңында (мысалы, McGrath). «Фильм» және «форма» сияқты сөздерде эпентез кездеседі.