Кіріспе

АҚШ-тың есірткі заттарды реттеу және салық салу туралы федералды заңы. Харрисонның есірткілерге салық салу туралы заңы (Б. 1) – опиаттар мен кока өнімдерін өндіру, импорттау және таратуды реттейтін және салыққа тартатын АҚШ-тың федералды заңы. Бұл заң жобасын Нью-Йорк штатының өкілі Фрэнсис Бертон Харрисон ұсынды және ол 1914 жылдың 17 желтоқсанында мақұлданды. «Заң опиум немесе кока жапырақтарын, олардың тұздарын, туындыларын немесе препараттарын өндіретін, импорттайтын, дайындайтын, араластыратын, сататын, тарататын немесе сыйлайтын барлық адамдарды ішкі кірістерді жинаушыларға тіркеуді және оларға арнайы салық салу туралы». «Вебб АҚШ-қа қарсы» ісінде заң пациенттің есірткіге тәуелділігін емдеу мақсатында болмаса, есірткі заттарының күтіп ұстау дозаларын тағайындауға тыйым салатындай түсіндірілді. Харрисонның есірткіге қарсы заңнамасы психоактивті опиум дәрісінің қолжетімділігі мен тұтынылуына шектеулер қоятын үш АҚШ Өкілдер палатасының заң жобаларынан тұрды. АҚШ Өкілдер палатасының заң жобалары және Опиум мен кока жапырақтары саудасын шектеу туралы заң ретінде белгілі заң жобасымен бірге қабылданды. Кокаиннің таратылуы мен қолданылуы техникалық тұрғыдан заңсыз болғанымен, тіркелген компаниялар мен жеке тұлғалар үшін оны тарату, сату және қолдану әлі де заңды болып саналды.

Халықаралық ахуал

Испания-Америка соғысы мен Филиппин-Америка соғысынан кейін Филиппинде опиум қолданысы кеңінен тарады. 1902 жылы болған холера індеті опиумның құрыштайтын қасиеттеріне байланысты осы тенденцияны одан әрі күшейтті. Чарльз Генри Брент – 1901 жылдан бастап Филиппиннің миссионерлік епископы қызметін атқарған американдық епископ. Ол опиумға тәуелділерге лицензия беру жүйесіне баламаларды қарастыру үшін Брент комиссиясы деп белгілі болған тергеу комиссиясын құрды. Губернатор Уильям Тафт бұл саясатты қолдағанмен, Брент оған "моральдық тұрғыдан" қарсы шықты. Комиссия есірткілерді халықаралық бақылауға салуды ұсынды. Брент комиссиясының ұсыныстарын АҚШ Мемлекеттік департаменті мақұлдады, ал 1906 жылы президент Теодор Рузвельт 1909 жылғы ақпанда Шанхайда өткен Халықаралық опиум комиссиясы деп аталған халықаралық конференция шақыруды ұсынды. 1911 жылғы мамырда Гаагада екінші конференция өтті, нәтижесінде 1912 жылғы Халықаралық опиум конвенциясы – есірткіге қарсы алғашқы халықаралық шарт жасалды.

Ұлттық негіз

XIX ғасырда опиаттар мен кокаин көбінесе реттелмеген есірткілер болатын. 1890 жылдары Sears & Roebuck каталогы миллиондаған американдық үйлерге таратылды, онда бір шприц пен кокаин немесе героиннің шағын мөлшері 1,50 долларға сатылды. Ал 1880 жылдың өзінде кейбір штаттар мен жергілікті билік, кемінде, қоғамдық орындарда опиум тартуға қарсы заңдар қабылдады, мысалы, Лос-Анджелес Herald газетінде опиум тартуға қарсы қалалық заң туралы хабарланды. XX ғасырдың басында кокаин қылмыспен байланысты бола бастады. 1900 жылы American Medical Association журналында: "Оңтүстіктегі негрлер "кокаин жұтып алу" немесе "кокаинге тәуелділік" сияқты жаңа бір жаман әдетке құмар екендігі хабарланды. Кейбір газеттер кейіннен кокаин қолданудың нәтижесінде қара нәсілділердің ақ нәсілді әйелдерді зорлағанын және олардың мылтық ату дағдыларын жақсартқанын мәлімдеді. Қытай иммигранттары АҚШ-қа опиум тарту әдетін әкелгені үшін кінәлі деп есептелді. 1903 жылғы "көк ленталы" азаматтар тобы, Есірткіге тәуелділікті зерттеу комитеті, "Егер қытайлық адам өзінің есірткісіз өмір сүре алмаса, біз де онысыз өмір сүре аламыз" деген қорытындыға келді. Сондай-ақ, "Опиум тартудың ең қайғылы жағдайларының бірі – елде көптеген әйелдердің араласып, түрлі қалаларымыздағы қытайлармен заңды әйелдер немесе бірге тұратындар ретінде өмір сүруі" делінді. Опиум қолдануы 1914 жылы азая бастады, ал Азамат соғысынан кейінгі кезеңде күрт өсіп, 1896 жылы жылына шамамен жарты миллион фунтқа жетті. Сұраныс халықтың алаңдаушылығының артуына, жергілікті және мемлекеттік ережелерге, сондай-ақ 1906 жылғы Таза тағамдар және дәрі-дәрмектер туралы заңға байланысты біртіндеп төмендеді, бұл заң опиаттар, кокаин, алкоголь, марихуана және басқа да есірткілер бар патенттелген дәрі-дәрмектерді таңбалауды талап етті. 1911 жылы АҚШ азаматтарының шамамен 400-ден бірі (0,25%) опиумның қандай да бір түріне тәуелді болды. Опиумға тәуелділердің көп бөлігі әйелдер болатын, оларға дәрігерлер мен фармацевттер "әйелдерге тән мәселелер" үшін (көбінесе етеккір кезіндегі ауыру) заңды опиаттарды жазып берді, ал опиум ошақтарында ақ нәсілділер мен қытайлар да қолданды. Олардың үштен екісінен үштен біріне дейін әйелдер құрады. 1914 жылы 46 штатта кокаинге қатысты ережелер, ал 29 штатта опиумға, морфинге және героинге қарсы заңдар болды. Комитет есебі палатадағы пікірсайысқа дейін және оның өзінде АҚШ-та опиаттарды қолданудың өсуі талқыланды. Харрисон "Бұл заң жобасының мақсаты кіріс жинау деу қиын, өйткені ол біз бұрын кіріс жинаған нәрсенің импортын тыйым салады" деді. Кейін Харрисон: "Біз кіріс жинауға емес, сауданы реттеуге тырысамыз" деді. Палата депутаты Томас Сиссон: "Бұл заң жобасының мақсаты – және біз бәріміз оны қолдаймыз – АҚШ-та опиумды пайдалануды болдырмау, өйткені ол адамның бақыты мен өміріне зиян келтіреді" деді. Заң жобасын жасаушылар "есірткіге салынған, жыныстық құштарлыққа берілген негрлер" туралы қорқыныштан пайдаланып, есірткіге тәуелді негрлердің ақ нәсілділерді өлтіруі, марихуана шегетін мексикалықтардың бұзылуы және "қытайлардың" ақ нәсілді әйелдерді есірткімен азғыруы туралы айтты. Доктор Хамильтон Райт Харрисон заңына қатысты тыңдауда куәлік берді. Райт есірткілердің қара нәсілділерді бақылаусыз етуін, оларға адамнан асқан күш беруін және ақ нәсілділерге қарсы көтеріліске итермелеуін айтты. Пенсильвания штатының Дәріханалар кеңесінің докторы Кристофер Кох: "Оңтүстіктегі ақ әйелдерге жасалған шабуылдардың көпшілігі кокаинге тойған негр миының тікелей салдары" деп куәлік берді. Заң қабылданғанға дейін, 1914 жылдың 8 ақпанында "Нью-Йорк Таймс" газеті Эдвард Хантингтон Уильямстың "Негр кокаин 'жұрттары' Оңтүстікке жаңа қауіп төндіреді: төменгі таптағы қаралар арасында кісі өлтіру мен ақыл-есі бұзылуы көбейіп барады" деген мақаласын жариялады, онда Оңтүстік штаттарының шерифтері кокаин әсерінен басылған негрлерді ұстау үшін қару-жарақтың калибрін .32-ден .38-ге дейін арттырғаны хабарланды.

Тиімділігі

1915 жылы күшіне енді. Заңның басты назары опиаттарды сатуға қатысты. Дегенмен, дәрігерлерге қатысты бір тармақ, оларға тек кәсіби қызмет аясында ғана дәрі-дәрмек таратуға рұқсат берді. 1917 жылдан кейін бұл тармақ дәрігердің нашақорға опиат тағайындауына тыйым салынғанын білдірді. Бірқатар дәрігерлер тұтқындалды, ал кейбіреулері түрмеге жабылды. Медициналық қауым нашақорларға опиаттарды ұсынудан тез білуге үйренді. «АҚШ-та Дорэмусқа қарсы» ісінде (249 U. S. 86, 1919), Жоғарғы сот Харрисон заңының конституциялық екенін жариялады, ал «Уэббке қарсы АҚШ» ісінде (249 U. S. 96, 99, 1919) дәрігерлердің тек қана күтіп-ұстау мақсатында есірткі тағайындауына болмайтыны шешілді. Конгресс жауап ретінде Харрисон заңын қатаңдатты – 1924 жылы героиннің кез келген мақсатта импортталуына тыйым салынды. Заң атауындағы «наркотик» термині, бастапқыда ежелгі грек тілінен алынған ναρκῶ (narkō) – «саңырату», тек опиаттарды ғана емес, сонымен қатар орталық нерв жүйесін қоздыратын кокаинды да қамтыды. Бұл әртүрлі (заңсыз) заттарды «наркотик» ретінде дұрыс жіктемеудің жиі кездесетін заңдық және соттық прецедентін қалыптастырды. Бүгінде құқық қорғау органдары, бұқаралық ақпарат құралдары, Біріккен Ұлттар Ұйымы, басқа елдер және тіпті кейбір медициналық қызметкерлер бұл терминді кең ауқымды заңсыз заттарға қатысты жиі және көбінесе жағымсыз мағынада қолданады, медициналық контекстегі нақты анықтамасына қарамастан. Осы себепті «наркотик» термині заңсыз қолданылатын кез келген есірткіні білдіреді, бірақ оның құқықтық мәртебесі физиологиялық әсерінен маңыздырақ жағдайларда бақыланатын есірткіге сілтеме жасау үшін ыңғайлы қысқарту ретінде қолданылуы мүмкін. 1970 жылғы «Есірткі құралдары туралы» заңның көп бөлігін алмастырған осы заңның салдарының бірі – көптеген опиоидтар, барбитураттар, кокаиннің медициналық препараттары және хлорал гидраты жазылған қаптамаларда, нұсқаулықтарда және ингредиенттер тізімі жазылған басқа да жерлердегі «*Ескерту: әдетке айналуы мүмкін*» ескертуі. Бұл акт сондай-ақ нашақорлықты қылмыстық қылық деп танудың және Америкадағы есірткілердің қара нарығының пайда болуының басталуын білдіреді. Бес жыл ішінде Рейни комитеті, Қаржы министрі Уильям Гиббс МакАду тағайындаған және конгрессмен Т. Рейни басқарған арнайы тергеу комитеті 1919 жылдың маусым айында есірткілердің теңіз арқылы елге, ал Мексика мен Канада шекаралары арқылы ұлттық ұйымдар арқылы контрабандалық жолмен әкелінгенін хабарлады және АҚШ жылына 470 000 фунт опиум тұтынатынын, ал Франция мен Германияда 17 000 фунттан аспайтынын мәлімдеді. АҚШ Сыртқы сауданың айлық шолуында 1920 жылдың қаңтарына дейінгі 7 айда 528 635 фунт опиум импортталғаны, ал 1919 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 74 650 фунт болғаны тіркелді.

Қиындық

1925 жылы «Линдер АҚШ-қа қарсы» ісінде есірткіге тәуелділерге морфин тағайындаған дәрігерлерді қудалауда заңның қолданылуы сәтті күшін жойды, себебі судья Макрейнолдс федералдық үкіметтің медициналық практиканы реттеуге құқығы жоқ екенін мәлімдеді.