Кіріспе

Есірткіге тәуелділік пен шамадан тыс мөлшерде қабылдау кездейсоқ өлімнің маңызды себептері болып табылады және оны өз-өзіне қол жұмсаудың бір түрі ретінде де пайдалануға болады. Өлім бір немесе бірнеше дәрі-дәрмекті шамадан тыс мөлшерде қабылдаудан немесе полидәрмектерді қолданудан туындаған дәрілік интоксикациядан (CDI) болуы мүмкін. Полидәрмектерді қолдану көбінесе бір ғана дәрі-дәрмекті қолданудан гөрі көп қауіп төндіреді, себебі ол жанама әсерлерді күшейтеді және дәрі-дәрмектердің синергиялық әсерін тудырады. Мысалы, опиаттарды ішімдікпен бірге қабылдағанда, олардан шамадан тыс мөлшерде қабылдаудан өлімге ұшырау қаупі айтарлықтай артады. Бұл екі бөлек құбылыс болғанымен, CDI-ден туындаған өлімдер көбінесе шамадан тыс дозадан болған өлімдер ретінде қате жазылады. Есірткіге тәуелділік пен интоксикация тікелей емес өлімге де әкелуі мүмкін. Мысалы, марихуана өлімге әкелмейтін болса да, одан мас болу жол-көлік оқиғасына ұшырау мүмкіндігін арттырады. Есірткі қолдану мен шамадан тыс дозалау 1800 жылдары белгілі бір дәрі-дәрмектердің коммерциялануы мен қолжетімділігіне байланысты айтарлықтай өсті. Мысалы, опиум мен кока ғасырлар бойы қолданылып келсе, олардың белсенді компоненттері – морфин мен кокаин алкалоиды 1803 және 1855 жылдары ғана бөліп алынды. Кейіннен кокаин мен түрлі опиаттар жаппай өндіріліп, Батыс әлемінде ашық және заңды түрде сатылды, нәтижесінде оларды теріс пайдалану мен оған тәуелділік кеңінен таралды. Есірткі қолдану мен оған тәуелділік 1853 жылы гиподермалық шприц ойлап табылғаннан кейін едәуір өсті, бұл интравендік есірткі тұтынушылар арасында өлімнің басты себебіне айналды. Әр түрлі есірткілерді тыйым салуға тырысулар 20 ғасырдың басында басталды, бірақ мұндай саясаттың тиімділігі күмәнді. Есірткіге тәуелділіктен болатын өлім-жітім саны артып келеді. 2000 мен 2014 жылдар аралығында АҚШ-та өлімге әкелетін шамадан тыс дозалар 137%-ға өсті, бұл кезеңде жарты миллионға жуық адам қаза тапты, сондай-ақ Австралияда, Шотландияда, Англияда және Уэльсте де үнемі өсіп келеді. Заңсыз есірткілер көбінесе ең қауіпті деп есептелсе де, рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерді теріс пайдалану бірнеше елде өлім-жітімге байланысты. 2013 жылы Ұлыбританияда кокаин мен героиннің біріктірілген қолдануынан туындаған өлімдер рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерге қарағанда аз болды, ал 2008 жылы АҚШ-та рецепт бойынша берілетін опиаттарға қарағанда аз болды. 2016 жылға қарай Австралияда бензодиазепиндер өлімге әкелетін дозадан асып кетуге себеп болуы мүмкін, ал диазепам (Валиум) осы жағдайға ең көп жауапты дәрі болып табылады. Бұл тізімде есірткіге тәуелділік немесе есірткіге қатты мас болу салдарынан қайтыс болған 634 адамның аты-жөні бар. Егер деректер бойынша өлімге есірткіге тәуелділік немесе мас болу себеп болғаны күдіктенсе, бұл туралы «ескертпелер» бағанында көрсетіледі. Деректерде қайтыс болу себебі «өзін-өзі өлтіру», «жазатайым оқиға», «белгісіз» немесе басқаша сипатталған жағдайларда «себебі» бағанында көрсетіледі. Егер деректер нақты мақсатты көрсетпесе, олар осы бағанда «белгісіз» деп жазылады. Бұл тізімге есірткіге тәуелділік немесе есірткіге мас болу салдарынан туындаған жазатайым оқиғалар да кіреді. Есірткілердің ұзақ мерзімді әсерінен туындаған өлім-жітім, мысалы темекіге байланысты қатерлі ісіктер мен алкогольдік цирроз, сондай-ақ өлімге әкелетін инъекциялар немесе заңды эвтаназиядан туындаған өлімдер есепке алынбайды.

Өлімдер

+ Есірткіден артық дозадан және уланудан қайтыс болғандар тізімі
NameBornDiedAgeProfessionDrug(s)MannerNotesRef. (Reference)
1941199554СуретшіБелгісізБелгісіз
1955199641Күрес промоутеріКокаинКездейсоқЖүрекке әсерінен қайтыс
1864191652АктрисаМорфинБелгісіз
1980201029КүресшіБелгісізБелгісіз
1908197061ДраматургБарбитураттарКездейсоқ
1964200743КүресшіБелгісізАуырсынуға қарсы дәрілерКездейсоқ
1931196836АктерПаральдегид және промазинБелгісіз
1912193421АктрисаОпиумӨзіне-өзі қол жұмсау
1892192735ЖазушыБарбиталӨзіне-өзі қол жұмсау
1966202054Клуб промоутеріГероинКездейсоқ
1998202021РепшіФентанил және алкогольБелгісіз
1930198251КинорежиссерГероинКездейсоқРесми түрде кездейсоқ, бірақ өзіне-өзі қол жұмсау деп саналады
1911197059ЕвангелистАлкогольБелгісіз
1939198445Бала актерДепрессанттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1892193341Армия офицеріБелгісіз есірткіКездейсоқ
1956199336МузыкантГероинБелгісіз
1782182138АктрисаЛауданумКездейсоқ
1905192419СуретшіКокаинКездейсоқ
1932197139АктрисаБарбитураттарКездейсоқ
1975199721Бала актрисаГероинБелгісіз
1893193845ЖурналистҰйықтау таблеткаларыБелгісіз
1966200034ЖокейМетамфетаминСүйекке соққыДәрігерлік сараптама Антлидің жарақатының дозадан туындаған құлауға байланысты болуы мүмкін екенін көрсетті
1912197865ЖазушыҰйықтау таблеткаларыӨзіне-өзі қол жұмсау
1923197148ФотографБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсауАрбус сонымен қатар білегін кесті
1943199047АқынБелгісізӨзіне-өзі қол жұмсау
1960199736МузыкантОпиаттарКездейсоқ
1951199948СуретшіГероинКездейсоқ
1834189560–61ЯхташыХлородинӨзіне-өзі қол жұмсауЕсірткінің артық дозасы болған деген күдік бар
1987200720Американ футболшысыMDMAБелгісіз
1962200240Фотограф, макияж шеберіБелгісізАуырсынуға қарсы дәрілерКездейсоқАукоиннің тағайындалған ауырсынуға қарсы дәріге тәуелділігі параксетамол уыттануынан бүйрек және бауыр жеткіліксіздігіне әкелді
1956200650СаясаткерСукцинилхолинҚырғын
1929198858МузыкантКокаин және героинКездейсоқБейкер балкондан құлап, уланған күйде қайтыс болды
1940198242АктерГероинБелгісіз
1857191861Кеме иесіҰйықтау таблеткаларыӨзіне-өзі қол жұмсау
1948198233Музыка сыншысы, музыкантКөптегенДекстропропоксифен, диазепам және NyQuil
1899197374Трапеция артисіМетамфетаминдерБелгісіз
1918195132АвторБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1916197357КрикетшіБарбитураттар және бромидБелгісіз
1946197629Кезекші кісілер өлтірушіХалотанКездейсоқМедбике берген кездейсоқ артық доза
1992201421АктрисаКөптегенКездейсоқГидрокодон, дифторэтан және карисопродол
1960198827СуретшіГероинБелгісіз
1907193224АктерБарбиталӨзіне-өзі қол жұмсау
1987201124ЖокейКокаин және оксиморфонКездейсоқ
1924197853ЖазушыИнсулинӨзіне-өзі қол жұмсау
1929196838Бала актерБарбитураттарБелгісіз
1979200323Бейсбол питчеріЭфедраҚызу соққыДәрігерлік сараптама эфедранның уыттануы оның өліміне маңызды рөл атқарғанын көрсетті
1945201872Радио жүргізушісіКөптегенКездейсоқБеллдің өлімі оксикодон, гидрокодон, диазепам және карисопродолдың комбинациясынан туындады, сонымен қатар созылмалы обструктивті өкпе ауруы және жоғары қан қысымы болды
1868192657ЖазушыҰйықтау таблеткаларыБелгісіз
1949198233АктерСпидболКездейсоқ
1892194048ФилософМорфинӨзіне-өзі қол жұмсау
1963200945МузыкантФентанилКездейсоқ
1931199058АктрисаБелгісізБелгісіз
1971199928МузыкантКөптегенБелгісізБензодиазепин, кокаин және пропоксифен
1951198533Құмар ойыншыБелгісізӨзіне-өзі қол жұмсау
1950197322Жолды жүргізушіКокаин және героинБелгісіз
1931199059Бейсбол питчеріАлкогольБелгісіз
1977199518СтудентMDMAСу ішуден улануMDMA қолданудың салдарынан су ішуден уланудан қайтыс
1963198622БаскетболшыКокаинКездейсоқ
1957201153Жүргізуші, хабаршыМефедронБелгісізДәрілік әсерінен жүрек соғысы
1974200733МузыкантБелгісізБелгісізДәрілік әсерінен жүрек соғысы
1961200745КүресшіКокаинБелгісізБасқа белгісіз есірткілер де қатысты
1966199933ЖазушыГероинБелгісіз
1943199854Құмар ойын басшысыАлпразолам және героинӨзіне-өзі қол жұмсау (күдік)
1953197926АктрисаДиазепамӨзіне-өзі қол жұмсау
1962200744АристократКокаин және морфинБелгісіз
1957198730Балет бишісіКөптегенБелгісізКокаин, кодеин, метадон және басқа белгісіз есірткілер
1876196285АктрисаҰйықтау таблеткаларыӨзіне-өзі қол жұмсауДәрілік әсерінен тұншығу
1984201025ГольфшіКөптегенӨзіне-өзі қол жұмсауБутальбитал, темазепам, алпразолам, кодеин, гидрокодон және трамадолдан тұншығудан туындаған дәрілік әсерінен тұншығу
1850188838ПроституткаОпиаттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1943198137МузыкантБелгісізБелгісіз
1951197625МузыкантБелгісізБелгісіз
1948198032МузыкантАлкогольБелгісізБонхам уланған күйде өзінің құсығынан тұншықты
1977202245Аралас жекпе-жек шеберіФентанилКездейсоқ
1982201128Мұз хоккейі ойыншысыОксикодон және алкогольКездейсоқ
1882190018Фабрика жұмысшысыХлорал гидратҚырғын
1967200840Мұз сырғанаушысыКөптегенКездейсоқКокаин, диазепам, алкоголь және каннабис
1899197878АктерБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1929197848АвторМетамфетаминдерБелгісіз
1973200228МодельКөптегенБелгісізГероин, метамфетаминдер, меперидин және алпразолам
1960200242АнаГамма гидроксибүтір қышқылы және алкогольБелгісіз
1917199376ЖазушыБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1963201450МузыкантГероинБелгісіз
1817184831Суретші, жазушыОпиаттарБелгісізТуберкулезге есірткінің әсерінен қайтыс болды
1993201522Бұқаралық ақпарат құралдары тұлғасыКөптегенБелгісізМарихуана, алкоголь және белгісіз антидепрессанттан уланған күйде суға батып қайтыс
1925196640Комедия актеріМорфинКездейсоқ
1881193655СуретшіБарбиталӨзіне-өзі қол жұмсау
1895192732АктрисаАлкогольКездейсоқ
1947197528МузыкантКөптегенБелгісізГероин, морфин және алкоголь
1942198744МузыкантБелгісізБелгісізЖүрек жеткіліксіздігінен қайтыс
1951197725ЖазушыСекобарбиталӨзіне-өзі қол жұмсау
1959199132Актер, журналистГероинБелгісіз
1924198459ЖазушыКөптегенБауыр ауруы, флебит және көптеген есірткінің уыттануынан қайтыс
1896191822АктрисаКокаинКездейсоқЕсірткінің артық дозасы болған деген күдік бар
1919196747ПасторБарбитураттарБелгісізЕсірткінің артық дозасы болған деген күдік бар
1987202234ӘншіДифторэтан және алпразоламКездейсоқКартер есірткілерді жұтқаннан кейін ваннада суға батып қайтыс
1986201225ӘншіКөптегенБелгісізОланзапин, циклобензприн және алпразолам
1977201134Парнография актеріБелгісізБелгісіз
1875194367АктерҰйықтау таблеткаларыӨзіне-өзі қол жұмсау
1950198030Кезекші кісілер өлтірушіБелгісізБелгісіз
1964200945МузыкантБелгісізБұлшықеттерді босаңсытатын дәріӨзіне-өзі қол жұмсау
1891194958ЖурналистҰйықтау таблеткаларыӨзіне-өзі қол жұмсау (күдік)
1909196354Теңіз офицеріБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1964200742СолиситорАлкогольБелгісіз
1931196331ПианистГероинБелгісіз
1960199130МузыкантКөптегенКездейсоқКодеин, диазепам, морфин және алкоголь
1923196945ЖазушыБелгісізӨзіне-өзі қол жұмсау
1998202325АктерКөптегенКездейсоқМетамфетамин, кокаин, фентанил және бензодиазепин
1946200761СаясаткерБелгісізТағайындалған дәрілер және алкогольӨзіне-өзі қол жұмсау
1976200831АктрисаКокаинКездейсоқ
1942197229МузыкантГероинБелгісіз
1944200863АктрисаБелгісізДәрілер және алкогольКездейсоқ
1963202259РепшіКөптегенКездейсоқФентанил, героин және метамфетамин
1914196046АктрисаБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1941197331ФотографГероинБелгісіз
1974200127АктрисаГероинБелгісіз
1979200828МузыкантКөптегенБелгісізГероин, хлордиазепоксид, эфедрин және амфетамин
1946197427Бүтік дүкеннің басшысыГероинБелгісіз
1971200130МузыкантБелгісіз таблеткалар және алкогольБелгісіз
1862189634Бейсбол ойыншысыХлорал гидратӨзіне-өзі қол жұмсау (күдік)
1958198022МузыкантГероинӨзіне-өзі қол жұмсау
1843189753–54КеншіМорфинКездейсоқ
1961199331Бейсбол питчеріАлкогольКездейсоқКрюс қайықпен соқтығысып, Стив Олинмен бірге қайтыс болды
1946201366АспазБензодиазепин және оксикодонӨзіне-өзі қол жұмсау
1958198830Американ футболшысыКокаинБелгісіз
1959200242МузыкантГероинБелгісіз
1764181146–47СуретшіАлкогольБелгісіз
1900195959ЗаңгерСекобарбитал және алкогольӨзіне-өзі қол жұмсау
1884194965Әдеби сыншыҰйықтау таблеткаларыӨзіне-өзі қол жұмсау
1947198538АктерГероинБелгісіз
1926197448АктрисаБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1969201646КүресшіКөптегенКездейсоқОксиморфон, оксикодон, темазепам, диазепам және алкоголь
1934196429АктрисаҰйықтау таблеткаларыБелгісіз
1880192343ЖазушыКокаин және алкогольБелгісіз
1933198754ӘншіБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсау
1855188934АктерКокаин және морфинБелгісіз
1922196542Актриса, әншіИмипраминКездейсоқ
1976200225Бейсбол ойыншысыАлкогольКездейсоқКөлік құралымен соқтығысып қайтыс
1944198843МузыкантГероинБелгісіз
1906197670СуретшіБарбитураттарӨзіне-өзі қол жұмсау (күдік)
1867190335Бейсбол ойыншысыБелгісізБелгісізДелаханти уланған күйде Ниагара сарсуына батып қайтыс
1912194431–3...