Кіріспе

АҚШ, Аризона штатындағы тау.

Сипаттама

Грэхам тауының шыңдары бес ірі ботаникалық аймақтар арқылы құлап ағып жатқан көптеген көпжылдық өзендердің бастауы болып табылады. Оңтүстік Роки таулары мен Мексиканың Сиерра-Мадре-Оксиденталь аралығында орналасқан және мыңжылдықтар бойы биологиялық жағынан оқшауланған жоғары биіктіктегі жерлер, өсімдіктер мен жануарлардың реликтік популяцияларына Плейстоцен мұз дәуірінің экологиялық жағдайларына негізделген бейімделу стратегияларымен пана берді. Ерекше атауға лайық – АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы ең көне қылқан жапырақты ағаштардың тоғайлары және қауіп төнген және жойылып бара жатқан түрлердің, әсіресе Маунт-Грэхам қызыл білгірінің мекендеу орындары. Чирикауа апачилердің отанының солтүстік шегіне және Батыс апачилер аумағының оңтүстік жиегіне жақын орналасқан бұл таулар тізбегі Батыс апачилердің төрт ең қасиетті тауының бірі болып саналады және аймақтың барлық жергілікті халықтары оны қасиетті деп есептейді. 2002 жылы Тіркелімнің сақтаушысы анықтағаннан бері Dził Nchaa Sí'an, Батыс апачи тілінде белгілі болғандай, Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген немесе ресми түрде оған жататын ең үлкен және кең аумақты (шамамен 330 000 акр) мүлік болып табылады. 1993 жылы таудың етегінде Санкт-Паисий православиелік монастыры құрылды. Грэхам тауында Аризонаға тән алабұғаның екі түрі – Гила және Апач алабұғасы, сондай-ақ әкелінген алабұғаның үш түрі кездеседі.

Маунт Грэм обсерваториясы

Маунт-Грехам тауында Маунт-Грехам халықаралық обсерваториясы орналасқан. Мұнда бірнеше ұйым, АҚШ экологиялық заңдарына ерекше жағдай жасау арқылы, бірнеше жеке обсерваторияларда үлкен телескоптар орнатқан. АҚШ Конгресі 1988 жылы тауға обсерваториялар салуға рұқсат берді, бірақ бұл жерді қасиетті санайтын Батыс Апачи ұлтының және түпкілікті американдықтардың федералды деңгейде мойындалған төрт тайпасы наразылық білдірді. "Сьерра клубы" сияқты экологиялық ұйымдар да Маунт-Грехам халықаралық обсерваториясына қарсы, себебі таудың биік бөліктері Маунт-Грехам қызыл білгірінің соңғы мекені болып табылады.