Кіріспе

Сарай

Үлкен Кремль сарайы (Большой Кремлёвский дворец) – Мәскеу Кремліндегі ғимарат. 19 ғасырдың көп бөлігінде ол Ресей императорының Мәскеудегі ресми тұрғын үйі болды. Константин Тонның (Кремль қару-жарағы мен Құтқарушы Мәсіх соборының архитекторы) басшылығымен архитекторлар тобы жобалаған бұл сарай Ресейдің автократиясының құдіретін көрсету мақсатында салынды. 2024 жылғы мәліметтер бойынша, Үлкен Кремль сарайы Ресей президентінің ресми жұмыс резиденциясы болып табылады; сонымен қатар, онда мұражай да орналасқан.

Тарих

Ұлы Кремль сарайы бұрын патшаның Мәскеудегі резиденциясы болған. Ол 1837-1849 жылдары Боровицкий төбесінде 14 ғасырда құрылған Ұлы княздердің резиденциясы орналасқан жерде салынған; оның құрылысы Растрелли жобалаған бұрынғы барокко сарайын және Алоизио Жаңаның жобасымен салынған Иоанн Баптист шіркеуін, Мәскеудегі алғашқы шіркеудің орнына бұзуды қамтыды. Тон сарайының ұзындығы 124 метр, биіктігі 47 метр, жалпы ауданы шамамен 25 000 шаршы метрді құрайды. Оның құрамында бұрынғы Терем сарайы, 14, 16 және 17 ғасырлардан жеткен тоғыз шіркеу, Киелі вестибюль және 700-ден астам бөлме бар. Сарай ғимараттары ішкі ауласы бар тіктөртбұрыш құрайды. Ғимарат үш қабатты сияқты көрінеді, бірақ іс жүзінде екі қабатты; жоғарғы қабатта екі қатар терезелер бар. Сарайдың батыс жағында мемлекеттік қабылдау залдары мен императорлық отбасының жеке бөлмелері орналасқан. Оның бес қабылдау залы (Георгиевский, Владимирский, Александровский, Андреевский және Екатерининский) Ресей империясының ордендерінің құрметіне аталған: Санкт-Георгий, Владимир, Александр, Андрей және Екатерина ордендері. Георгиевский залы бүгінде мемлекеттік және дипломатиялық қабылдаулар мен ресми шаралар үшін пайдаланылады. Владимирский залында халықаралық келісімдерге қол қойылады. Сондай-ақ, ол Фасеттер сарайына, Царицаның алтын палатасына, Терем сарайына, Қысқы сарайға және Конгресс сарайына жол ашады. Александровский және Андреевский залдары Кеңес кезеңінде КСРО Жоғарғы Кеңесінің отырыстары мен конференциялары үшін біріктірілді және 1990 жылдары Тонның жобаларына сәйкес қайта жаңартылды. Қазіргі уақытта ол Ресей Федерациясы Президентінің ресми резиденциясы болып табылады, бірақ бұл мақсатта сирек қолданылады.

Құрылымы мен сәулеті

Ұлы Кремль сарайының ұзындығы 125 метр, биіктігі 47 метр. Кешеннің жалпы ауданы 25 000 шаршы метрден асады. Ұлы Кремль сарайы жоспарында шағын ішкі ауласы бар төртбұрыш түрінде ұсынылған, оның ортасында 1930 жылдары бұзылған Борудағы Құтқарушы шіркеуі орналасқан. Кешеннің негізгі қасбеті Кремльдің жағалауына қарап тұр, ал сарайдың Жариялау кіреберісі Собор алаңына қарап тұр. Архитектор Константин Тон бұрынғы сарай кешенінің композициясын қайталады, ол әртүрлі дәуірлерге жататын әртүрлі ғимараттардан тұрған. Өнер тарихшылары, ежелгі орыс сәулетінің ерекшеліктерін ескере отырып, кешен асимметриялық болған деп санайды. Болжам бойынша, бірінші қабаттағы аркада Иван III сарайының композициясына метафора болған, ал қысқы бақ ежелгі Кремль бақтарымен үйлесетін. Терем сарайының әшекейлеуіне ұқсас кешеннің қасбеттерінде, әсіресе терезелердің шекарасы үлкендеп қайталанған. Олар тар тіректері бар аркалар түрінде, ғимаратқа жабық галерея сияқты көрініс береді. Екінші қабат пилястралармен бөлінген және орыс-византия стиліндегі оюлы ақ тас жақтауларымен әсемделген, ортасында 17 ғасырға тән қос аркалар бар. 1917 жылға дейін сарайдың қасбеті екі басты бүркіттер бейнеленген бес ақ тас барельефтерімен әшекейленген, олардың үстінде Мәскеу, Санкт-Петербург, Қазан, Астрахань, Польша және Тавриданың гербтары орналасқан. Қазан революциясынан кейін олар СССР әріптерімен және Кеңес Одағының гербімен ауыстырылды.

Орналасу

Сарайдың геометриялық жоспары кеш классицизмге тән. Дегенмен, басты кіреберіс негізгі қасбеттің ортасында емес, сарайдың шығыс бөлігінде орналасқан, бұл сол дәуір сәулеті үшін ерекше жайт болатын. Кіреберіс қарапайым безендірілген және сыртынан тізбекке ілінген шамдармен бөлініп тұрады. Есіктердің пішіні терезе ашылымдарымен үйлеседі. Кіреберіс орналасқан себебі – 66 сатыдан тұратын тік, әсем баспалдақ салу қажеттігі болды, оның ұзындығы құрылысты кешеннің ортасына орнатуға мүмкіндік бермейтін. Ол Ревель тасынан жасалған. Бөлменің қабырғалары жасанды мәрмәрмен, ал бағаналары табиғи Сердобол мәрмәрінен тұрғызылған. Баспалдақ бірінші қабатқа, вестибюльге жетеді, ал онда екі қабатты залдар мен салтанатты бөлмелердің тізбегі басталады. Негізгі кіреберістің жанында, бірінші қабатта, жылтыратылған гранит бағаналары бар мәрмәр вестибюль және Императорлық отбасының жеке жартысы орналасқан.

Ағымдағы жағдай

2023 жылдан бастап Үлкен Кремль сарайы Ресей президентінің резиденциясы болып табылады, онда ресми шаралар өтеді. Мысалы, Ресей президентінің инаугурациясы Әулие Андрей ордені залында өтеді. Экскурсиялар ресми шаралардан бос уақытта, Мәскеу Кремлінің коменданты басшысына жолдаған ұйымдардың өтініштері бойынша жүргізіледі. Келушілер Фасетті палатаны, Терем сарайының үй-жайларын, Императорлық кісілердің жеке жартысын және Екатерина сарайын қоспағанда, ордендердің салтанатты залдарымен таныса алады. Сондай-ақ, экскурсия бағдарламасына Императордың кабинеті мен Царицыноның алтын палатасы кірмейді.

Георгий ордені залы

Георгиев залы – сарайдың алғашқы және ең үлкен залдарының бірі. Ол 1769 жылы Екатерина II бекіткен және Ресей империясының ең жоғары әскери наградасы болған Жеңімпаз Георгий орденінің құрметіне аталған. Залдың қабырғалары алтын басты басылған жұлдыздармен және "Қызмет пен батырлық үшін" ("За Службу и Храбрость") деген ұраны бар белгілермен әсемделген. Залдың жоғарғы жағы жартылай цилиндрлі, он сегіз тіреуге тіреліген, оюлы төбемен жабылған. Тіреулердің үстінде елдің әскери жеңістерін бейнелейтін мүсіндер орнатылған. Императордың бұйрығымен, Санкт-Джордж туын алған полктердің, экипаждардың және батареялардың тізімі жазылған мәрмәр тақталар залға орнатылды. Сонымен қатар, орден иегерлерінің барлық есімдері қабырғаларға қашап жазылған. Бастапқыда, Георгиев залында мерекелік шаралар кезінде мемлекеттік қызметкерлер мен Мәскеу ақсүйектері жиналатын. 1945 жылғы Жеңіс парадына арналған қабылдау кезінде шақырылған әскерилер Георгиев залында бас қосты. Кейіннен бұл зал әскери наградалар, ордендер мен сыйлықтарды ғылым және мәдениет қайраткерлеріне табыс ету үшін, сондай-ақ партия өкілдерінің азаматтармен кездесулері үшін пайдаланылды.

Қасиетті Александр Невский орденінің залы

Қасиетті Александр Невский орденінің залы 1725 жылы Екатерина I құрған Қасиетті Александр Невский орденінің құрметіне аталған. Бөлме кешеннің оңтүстік фасадындағы бірінші қабаттың орталық бөлігінде орналасқан және орденнің ленталары мен жұлдыздарын бейнелейтін алтын әшекейлермен әсемделген күміс жалатылған массивті есіктер арқылы Санкт-Джордж орденінің залымен байланысты. Төртбұрышты бөлменің ұзындығы 31 метр, ені 20 метр, биіктігі 20 метр. Зал Ресей империясының провинциялары мен округтерінің гербтерімен, қабырғалық айналармен, төрт мәрмәр ошақпен және Люхтенберг герцогының фабрикаларында жасалған шамдандармен безендірілген. Жоғарыдан орденнің гербтері, жұлдыздары және Александр Невскийдің монограммасы бейнеленген төрт тіреуге орнатылған эллипстік күмбезбен жабылған. Паркеті отыз түрлі ағаштан жасалған. Бастапқыда Александр Невский орденінің залында суретші Федор Моллердің Александр Невскийдің өмірінен эпизодтарды бейнелейтін алты картинасы ілінген: оның азат етілген Псковке кіруі, Нева шайқасы, Полоцк ханшайымымен некесі, Алтын Ордада болуы. 1930 жылдары бөлме қайта жаңартылып, Ассамблея залының бөлігіне айналды. Интерьері 1994-1999 жылдары қалпына келтіріліп, зал кейіннен Мемлекеттік кеңес отырыстары үшін пайдаланылды.

Қасиетті Владимир орденінің залы

Қасиетті Владимир орденінің залы 1782 жылы Екатерина Ұлы құрған Қасиетті Владимир орденінің құрметіне аталған. Залға жарық тек Санкт-Петербургтегі зауытта жасалған қабатты шамшырақ ілінген, төбесі күмбезді шатырдың ортасындағы фонарь арқылы кіреді. Үш түсті құрылым бастапқыда Антреумға орналастырылған, бірақ ол үшін тым үлкен болғандықтан, кейіннен Қасиетті Владимир орденінің залына орнатылды. Бөлмеде сондай-ақ қоңыр қоладан жасалған төрт еден шамдары болған. Бөлменің кеңістіктік композициясы баптистерийді еске түсіреді және бірінші қабаттағы галереясы мен балюстрадасы бар ротонда ретінде жобаланған. Бөлме бастапқыда әр қабырғасы он алты метр болатын шаршы пішіндес болған, бірақ бұрыштардағы нишалар оны сегізбұрышқа ұқсатады. Бөлменің әшекейлеуі орденнің символикасына сәйкес келіп, ақ, қызғылт және ашық жасыл түстерде жасалған. Қабырғалар мен пилястралар қызғылт және ақ мәрмәрмен қапталған, ал жұлдыз тәрізді паркеттің жасалуына жиырмадан астам ағаш түрлері қолданылған. Залдың күмбезі Қасиетті Владимир орденін бейнелейтін мүсіндемелермен әшекейленген. 1918 жылдан кейін Қасиетті Владимир орденінің залы КСРО мен шетелдер арасындағы шарттарға қол қою үшін пайдаланылды.

Қасиетті Андрей орденінің залы

Андрей ордені залы Ресей империясының әскери наградаларына арналған ресми бөлмелер тізбегіндегі басты бөлме болды. Бұл зал 1698 жылы Ұлы Петр құрған Киелі Андрей орденімен байланысты болды. Зал салтанатты шараларға қолданылды, және Александр II, Александр III және Николай II патшалардың тағына отыру рәсімдері оның қабырғаларында өтті. Алғашқыда бөлменің орталық бөлігі - ою-өрнектермен және құнды тастармен әшекейленген, биліктегі монархтың тағы болды. 19 ғасырдың соңында пьедесталдың орнына император Николай II, императрица Александра Федоровна және Мария Федоровна үшін үш орындық қойылды. Ресей революциясынан кейін Коминтерн съездері, мәжілістері және саммиттері Андрей ордені залында өтті. 1933-1934 жылдары Андрей ордені залы мен Александр Невский ордені залы біріктіріліп, КСРО Жоғарғы Кеңесінің мәжілістерін өткізу үшін қайта жаңартылды. 1993 жылы Ресей президенті Борис Ельцин бөлмелердің тарихи келбетін қалпына келтіруді бұйырды. Жаңадан қалпына келтірілгеннен кейін зал салтанатты жиналыстар мен шаралар үшін пайдаланылды. Қазіргі кезде зал Мемлекеттік кеңестің отырыстары мен шетелдік елшілердің кездесулері үшін қолданылады. Ресей президентінің инаугурациясы Андрей ордені залында өтеді.

Қасиетті Екатерина орденінің залы

Қасиетті Екатерина орденінің залы Ресей императрицаларының тақ отыратын залы ретінде қызмет еткен және 1714 жылы құрылған Қасиетті Екатерина орденінің құрметіне аталған. Кіреберіс есіктерінің екі жағында малахит мозаикасымен әсемделген алып бағаналар тұр. Қабырғалары филиграньмен жасалған және страздармен безендірілген мүрелі рельефтермен әсемделген. Паркеттің жобасын Федор Солнцев жасаған. 20-шы ғасырда Үлкен Кремль сарайының залдары Одақ Кеңесі мен Ұлттар Кеңесінің мәжілістеріне, сондай-ақ КСРО Жоғарғы Кеңесінің сессиялары кезіндегі түрлі комитеттердің жұмысына пайдаланылған. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Ұлы Кремль сарайында шетелдік делегациялармен салтанатты кездесулер өткізілді. Осы кезеңде Қасиетті Екатерина орденінің залында он жеті шара өтті. Осы қабылдауларда қытай дипломаты Сонг Зивен және генерал Дуайт Эйзенхауэр де болды. 2018 жылға дейін бұл зал Ұлы Кремль сарайының экскурсиялық бағдарламасына енбеді, себебі ол Ресей президентінің шетелдік делегациялармен кездесулері мен келіссөздері үшін қолданылып келді.