Кіріспе

Огюст де Монферран (о́гюст дө мо́нфэрран; 23 қаңтар 1786 – 10 шілде 1858) – негізінен Ресейде жұмыс істеген француз классицизм архитекторы. Оның ең белгілі екі жұмысы – Санкт-Петербургтегі Исаак соборы және Александр бағанасы.

Отбасы

Монферран Франциядағы Шайо приходында (қазіргі Париждің 16-шы округі) дүниеге келген. Ол туғанда Анри Луи Огюст Легер Рикард де Монферран деп аталған; аристократиялық "де" префиксі, бауырсақтарының ойлап тапқан нәрсесі болуы мүмкін. Бірнеше он жылдан кейін Монферран өсиетімен, әкесі Монферран иелігіне ие болғанымен (оның отбасы Монферран қаласынан шыққан), титулы күмәнді екенін мойындады, "егер күмән туса, мен басқа есімдерді де қабылдай аламын, ең алдымен Рикардты, әкемнің атымен". Монферранның әкесі Бенуа Рикард ат жаттықтырушы болған, ол Монферран кішкентай кезінде қайтыс болды; оның әкесі Легер Рикард көпірлерді салушы инженер болған. Монферранның анасы Мари Франсуаза Луиза Фистиони Антуан де Комарьеге қайта үйленді, ол Монферранды тәрбиелегенімен белгілі.

Білім және соғыс

1806 жылы Монферран Шарль Персье мен Пьер Фонтеннің класына қосылып, бұрынғы Архитектура академиясына қабылданды. Ұзақ өтпей ол Наполеон армиясына шақырылып, Италияда қысқа мерзім қызмет етті. Монферран 1812 жылы Джулия Морнеге үйленді. Келесі жылы одақтас әскерлер Дрезденге жақындағанда, ол қайтадан әскерге алынды. Монферран Тюрингияда өзін жақсы көрсетіп, Ханау шайқасындағы батылдығы үшін Құрмет легионы орденімен марапатталды.

Еңбек жолын бастауы

Жаулық аяқталғаннан кейін жеңілген Францияда жаңа құрылыс мүмкін болмады. Монферран бірнеше маңызды емес жұмыстармен айналысты, үш жыл бойы қарапайым жобалау жұмыстарын атқарып, шетелде мүмкіндіктер іздеді. 1815 жылы ол Ресей императоры Александр I-ге қабылдауға түсті және императорға өзінің туындыларының альбомын сыйлады. 1816 жылдың жазында Монферран Санкт-Петербургке келді, ол Абрахам Луи Брегеден ұсыным хат алып келген еді. Ол Құрылыс комиссиясының хатшысы Федор Вигельдің үйіне жақын бөлме жалдады және комиссия төрағасы Агустин де Бетанкурға өтініш білдірді (Бетанкур 1790 жылдары Брегемен серіктес болған). Брегедің хатына және Монферранның суреттеріне әсерленген Бетанкур Монферранға Суретшілер басшысы лауазымын ұсынды, бірақ Монферран аға суретші лауазымын артық көрді. 1816 жылдың 21 желтоқсанында ол ресми түрде Ресей қызметіне қабылданды.

Жұмыс

Монферранның есімі Санкт-Петербургпен байланысты. Дегенмен, Бетанкурмен бірге жұмыс істеп, ол Мәскеу, Одесса және Нижний Новгород қалаларында да ғимараттар жобалады. Оның алғашқы маңызды жобасы – Одесса лицейі қаржыландыру мәселелеріне байланысты іске аспады. Оның Мәскеу Манежі (1825) және Мәскеудегі фонтандар (1823) жобалары да тоқтатылды; бұл жобаларды Жозеф Бове мен Иван Витали аяқтады.

Нижний Новгород жәрмеңкесі (1817-1825)

1816 жылы Макарьев жәрмеңкесі кездейсоқ өрт салдарынан қирады. Жәрмеңке алаңдары Нижний Новгородқа көшіріліп, уақытша ағаш сауда қатарларымен жабдықталды. Бетанкур 1817 жылы бұл жерге сапар шегіп, жәрмеңкені таспен қайта жаңартуға бағытталған алты миллион рубльдік төрт жылдық жоба ұсынды. Александр I оны Қысқы сарайды қайта құру жұмыстарын тоқтату есебінен мақұлдады. Монферран бас сәулетші ретінде Бетанкурға есеп берді, ал жобаны жеке басқару Бетанкурдың міндеті болды. Монферран екі қабатты бас әкімшілік ғимаратты салудан бастады. Бұл дәстүрлі, неоклассикалық стильдегі дизайн кадуцей мотиві бар ерекше баған капиталдарымен ерекшеленді. Жәрмеңке сегіз екі қабатты бұрыштық блоктан және 48 стандартты сауда қатарынан тұрды. Жәрмеңке алаңы төрт "қытай" павильонымен аяқталды, олардың әрқайсысының шатыры пагода түрінде жасалған; неоклассикалық Құтқарушы соборы, сондай-ақ өрт қаупін азайту мақсатында салынған кең "Бетанкур каналымен" қоршалған. Адам күші мен материалдың жетіспеушілігіне қарамастан, жәрмеңке 1822 жылдың шілде айында ашылды. Жөндеу жұмыстары 1825 жылға дейін жалғасты және қосымша 3,5 миллион рубль жұмсалды. Жәрмеңке 1930 жылға дейін жұмыс істеді; оның көптеген ғимараттары Кеңес кезеңінде бұзылып, тек Құтқарушы соборы ғана сақталды.

Қасиетті Ысқақ соборы (18161858)

Бұрынғы Сент-Исаак соборы, Антонио Риналди 1768 жылы бастаған, 1802 жылы Винченцо Бренна жартылай аяқтады. 1816 жылы Александр I Бетанкурға соборды қайта тұрғыза алатын сәулетшіні табуды тапсырды; Бетанкур Монферранды көрсетті. Ескі құрылысты мүмкіндігінше көбірек пайдаланудың төрт бастапқы жобасы сәтсіз аяқталды; бесіншісі 1818 жылдың ақпан айында бекітілді. Сарапшылар арасындағы бәсекелестік 1821 және 1825 жылдар аралығында жобаны уақытша тоқтатты. Монферранның алғашқы шешімі – үйінділердің периметріне қарағанда, плиталық негіз пайдалану болды. Негізді салуға бес жыл кетті. Собордың басты портигі үшін 48 гранит бағананы алу он жылдан астам уақыт алды. Бағаналар Фредрикшамнда ірі кесектерге кесіліп, баржамен жеткізіліп, Монферранның жеке дизайны бойынша жасалған алып токарлық станокпен бірінен соң бірі аяқталды. Бағаналар 1828–1830 жылдары орнатылды; оларды жылтыратуға тағы төрт жыл кетті. Сол уақытта кірпішшілер басты қабырғаларды және күмбезді төбелерді аяқтады. Монферран 1837 жылдың қараша айында, 64 тонналық күмбез бағаналарын толық 168 фут (51 метр) биіктікке көтеріп жатқанда, қазаға ұшырарға жаздады. Монферран мұңғылдан құлап түсті, бірақ жақын маңдағы жұмысшылар оны ұстап қалды. Сент-Исаак соборының күмбездерінің дизайны жаңашыл болды. Сент-Исаактан бұрын сыртқы күмбездер болаттан жасалған, ал ішкі күмбездер кірпіштен салынған. Монферран толығымен металдан жасалған үш қабатты күмбез жүйесін ұсынды, онда ортаңғы конустық күмбез жеңіл ішкі және сыртқы конструкцияларды ұстап тұрды. Бұл күмбездің салмағын шамамен дейін азайтты, ал құрылыс процесінде тағы да үнемделді. 1841 жылы аяқталған күмбездің құны бастапқы есептеулерден екі миллион рубльге арзанға түсті. Собордың ішкі әрлеуіне тағы 16 жыл кетті. Монферран Карл Бриуллов және оның бауырлары, Петр Клодт және Иван Витали сияқты суретшілердің жұмысын басқарды, олардың барлығы мемлекеттік және академиялық бюрократияның қатаң бақылауында болды. Собор 1858 жылдың 30 мамырында – Ұлы Петрдің дүниеге келген күнінің 186 жылдығында ашылды.

Александр бағанасы (1829-1834)

Монферран марқұм Александр I-ге арналған монументті бағана ретінде, айқышпен тәжденген; кейіннен ол айқышқа періштеге ауыстырды. Оның құны 1,2 миллион рубльге бағаланды. Бұл бағана Санкт-Петербургтен емес, Виролахтиден фин жыныстарынан қазылып, баржамен тасымалдану керек болды. Сыншылар бағананың жартастан бөлінген кезде құлап қалуы мүмкін деп болжады, бірақ Монферранның Сент-Исаак бағаналарымен алған тәжірибесі Николай I-ді сендірді, ол жобаны 1829 жылдың желтоқсанында мақұлдады. Монферран 1830 жылдың наурыз айында бағананың құнын 420 мыңнан 150 мың рубльге дейін төмендеткен бәсекелестік арқылы карьерді таңдады. Бағананы қазуға бір жарым жыл кетті, және 1831 жылдың қыркүйегінде бағана жартастан аман-есен бөлініп шықты. 1832 жылдың сәуір айында кескіштер оны толыққанды пішінге келтіріп, карьерден жүк тиеу алаңына дейінгі жолды жаруға кірісті. Баржаға жүк тиеу кезінде апатқа ұшырауға шама келді. Бағана пандусты бұзып, баржаны құлатумен қауіптенді; 300 жұмысшыдан тұратын топ оны орнына қайтаруға үлкерді. Сонымен қатар Санкт-Петербургтегі бригадалар негізді және мұражайларды дайындады; шығын бағасы екі есеге өсіп, 2,36 миллион рубльге жетті. Монферран бағананы орнату үшін барлығы 2090 сарбаз, офицер және маманды шақырды, және 1832 жылдың 30 тамызында оны қауіпсіз түрде тіктеді. Дәл екі жылдан кейін, ескерткішті Николай салтанатты түрде ашты. 1836–1837 жылдары Монферран сарай алаңын қоршаумен және газ шамдарымен аяқтады. Ол алаңның шығыс жағында орналасқан ғимараттың бес түрлі жобасын жасады, бірақ Гвардия корпусы ғимараты Александр Брулловқа берілді.

Казанский соборы мен алаңның аяқталуы (1827-1837)

Санкт-Петербургтің ең ірі құрылыс алаңының бас сәулетшісі ретінде Монферран мемлекеттік тапсырыс бойынша көптеген сәулеттік жұмыстарға, әсіресе Казань соборының жөндеулеріне жетекшілік етті. Собор 1801–1811 жылдары Андрей Воронихинмен уақытша жабдықтармен салынған. 1827 жылға қарай гипстен жасалған мүсіндер бұзыла бастады, ал шатырдың ағуы фрескалар мен едендерді жою қаупін тудырды. Николай Монферранды шатырды жөндеуге, едендерді ауыстыруға және берік, тұрақты мүсіндер мен әрлеулерді орнатуға бекітті. Монферран жаңа фрескалардың (Төрт Евангелист) салынуын да қадағалады. Жаңа иконостас жобасын жасау конкурсын ол жас Константин Тонға ұтырып берді. Монферран, собордың сәулетшісі ретінде, іргелес алаңды көгалдандырып, Кутузов пен Барклей де Толлиге ескерткіштер жобалады. Мүсіндерді Борис Орловский, ал негіздерді Василий Стасов жасады.

Николай I-ге арналған ескерткіш (18561859)

Николай I ескерткіші Александр II-нің 1856 жылғы мамыр айындағы тапсырысы бойынша Монферранның соңғы жұмысы болды. Іргетасы мен негізі Сент-Исаак соборының құрылысынан қалған материалдармен салынды. Ат мүсінін жасауға келісім-шарт Петер Клодтке берілді. Клодт 1857 жылғы жазда модельді аяқтады. Бірінші қоладан құйылған мүсін қалыптың жарылуынан жоғалды; екінші мүсін 1859 жылғы ақпанда, Монферранның қайтыс болғаннан кейін құйылды.

Басқа жұмыстар

+ Монферранның басқа жобалары Жоба орны Салынған жылдар Ескермелер Лобанова-Ростовская ғимараты Санкт-Петербург 1817–1821 Кейіннен қайта салынған. Кочубей үйі Санкт-Петербург 1818 Қайта жаңарту және интерьерлері. Адмиралтейство ғимаратындағы үй шіркеуі 1821 Екатерина сарайының ландшафты және парк павильондары 1821–1823 Бұзылды. Граф Литта үйі Санкт-Петербург 1833 Бұзылды. Жеке үй (кейін Демидов үйі) Санкт-Петербург 1835 Бұзылды. Демидов үйі (кейін Италия елшілігі) Санкт-Петербург 1836–1840 Интерьерлері қирады. Жеке үй Санкт-Петербург 1836–1846 Мойка жағасы, 86. Лерх үйі Санкт-Петербург 1838 Жеке үй Аптекарский арал, Санкт-Петербург 1840 Қысқы сарайдың интерьері 1827–1828 және кейінгі жылдары Бетанкурдың қабірі Смоленск зираты, Санкт-Петербург 1824 Луиза Фистионидің қабірі Монмартр зираты, Париж 1823 Фистиони – Монферранның анасы.

Көркем туындылар жинағы

Монферран Санкт-Петербургке қоныс аударғаннан кейін көп ұзамай бірінші әйелінен ажырасты. Ажырасу мен оның салтанатты өмір салты оны үлкен қарызға баттырды; 1831 жылы ол қарызын патша кабинетінен алған қарыздың есебінен қайта қаржыландырды. 1834 жылы оған өмір бойына толыққанды зейнетақы және 100 000 рубль көлемінде біржолғы төлем берілді, бұл оған есептерін түгелдей төлеуге және жеке үй салмауға мүмкіндік берді. Қаржылық жағдайы жақсарған соң Монферран өнер туындыларын қызықтыратын адамға айналып, 110 грек және рим мүсінін, сондай-ақ жүздеген ұсақ-түйек заттарды жинады. Көзі куәгер болғандардың айтуынша, "әр жексенбі күні ол мүсіндерді орналастырумен айналысып, сағат 9-дан түске дейін 25 жұмысшыны пайдаланатын". Монферран қайтыс болғаннан кейін Эрмитаж мұражайы коллекцияны сатып ала алмады, нәтижесінде ол шашырап кетті.

Екінші неке

1835 жылы Монферран Санкт-Петербургке тоғыз жыл бұрын келген актриса Элиз Дебоньереге үйленді. Олардың қарым-қатынасы 1820 жылдары басталды және оның өліміне дейін сақталды. Монферран Элиздің сіңілі баласы Анриді өрбітті.

Өлім және мұра

Монферран 1858 жылы Санкт-Петербургте қайтыс болды, дәл сол жылы Санкт-Исаак соборы аяқталды. Оның осы собордың мазаршасында жерлену тілегі орындалмады, себебі ол православие дінін қабыланбаған. Оның денесі Францияға қайтарылып, Париждегі Монмартр зиратында анасының қасына жерленді. Бұрын жоғалған деп есептелген қабір 1986 жылы Chemin des Gardes қатарында табылған. Онда Луиза Фистиони (Монферранның анасы) есімі және Монферранның бас әріптері "AM" жазылған.