Кіріспе

Германия,
Канада,
Финляндия

| тіл = Орыс,
Парсы

| бюджет = ~$2.5 миллион
| кіріс = $8.7 миллион

Ресей мен Германияның халықаралық бірлесіп түсірген "Русский ковчег" фильмі 2001 жылдың 23 желтоқсанында Ресей мемлекеттік Эрмитаж музейінің Қысқы сарайында түсірілді. Фильм бір рет түсірілген, 87 минуттық Steadicam көрінісімен сақталды. Ол төртінші қабырға тәсілін жиі қолданады, бірақ оны бірнеше рет бұзып, қайта жасайды. Кейде баяндамашы мен серігі басқа актерлермен өзара әрекеттеседі, ал кейде олар көзге түспей өтеді. Фильм 2002 жылғы Канн кинофестиваліне ұсынылды. "Русский ковчег" – барлық уақыттағы ең ұлы орыс фильмдерінің бірі деп есептеледі.

Сюжет

Қысқы күні ерлер мен әйелдердің шағын тобы, 19 ғасырдың басындағы киім үлгісінде, император Александр I-нің балына қатысу үшін ат арбасымен Қысқы сарайдың екінші дәлізбен кіретін кіреберісіне жетеді. Баяндаушы (көзқарасы әрқашан бірінші жақта) көзге көрінетін, бірақ көкжиекті басқа біреумен, "Еуропалықпен" кездеседі және оның ізімен сарайдың көптеген бөлмелерінен өтеді. "Еуропалық", 19 ғасыр француз дипломаты, Маркиз де Кустин болған сияқты, орыстарды жек көреді; ол баяндаушыға олар "Еуропалықтар" сияқты сұлулықты жасай да, бағалай да алмайды дейді, мұны оның төңірегіндегі еуропалық мүліктер дәлелдейді. Әр бөлме Ресей тарихының әртүрлі кезеңін көрсетеді, бірақ олар хронологиялық тәртіппен орналаспаған. Онда Петр I генералдарының біреуін қорлап, ұрып жатқан көрініс, Екатерина II дәуіріндегі опералар мен спектакльдердің керемет көрсетілімі, Персия шахының шарапатты қабылдауында Николай I-ге оның немересі Хосров Мирза елші Александр Грибоедовтың 1829 жылы қайтыс болғаны үшін ресми кешірім сұрап келгені, Николай II-нің балаларының шаттыққа толы отбасылық өмірі, Императорлық гвардияның әртүрлі полктерінің салтанатты ауысуы, сарайды аралап жүрген қазіргі заманғы туристер, мұражай директорының Иосиф Сталин билігінде жөндеу жұмыстарын жүргізу қажеттігін сыбырлағаны, және екінші дүниежүзілік соғыста 900 күндік қамал кезінде өзіне қабір жасап жатқан ленинградтықтардың көрінісі бар. Николай залында өткен әсем бал, қатысушылардың көпшілігі тарихи костюмдермен киінген, Валерий Гергиев жетекшілік еткен оркестр Михаил Глинканың музыкасын орындайды, содан кейін көпшілікпен бірге ұзақ соңғы шығу баспалдақтан төмен қарай. "Еуропалық" баяндаушыға ол 1913 жылғы әлемге, барлығы әлі де әдемі және талғамды болатын жерге жататынын және одан әрі бармағысы келмейтінін айтады. Баяндаушы содан кейін дәлізбен кері қарай жүреді және әртүрлі кезеңдерден келген көптеген адамдардың ғимараттан бірге шығып жатқанын көреді. Оларды бақылап тұрған баяндаушы үнсіз шеруден шығып, ғимараттың екінші есігінен шығып, Нева өзеніне қарай қарайды.

Өндіріс

Фильмде мұражайдың 33 бөлмесі көрсетілген, олардың ішінде 2000-нан астам актер және үш оркестр ойнайды. "Russian Ark" Sony HDW F900 камерасымен сығылмаған жоғары сапалы бейнеде түсірілді. Әдеттегідей қысылған таспаға емес, 100 минутқа сыйымдылығы бар қатты дискіге жазылды, ол оператор бөлмеден бөлмеге, сахнадан сахнаға қозғалғанда бірге алынып жүрді. "In One Breath: Alexander Sokurov's Russian Ark" атты фильмнің түсірілуі туралы деректі фильмде төрт әрекет жасалды. Бірінші әрекет бес минутта сәтсіз аяқталды. Екі сәтсіз әрекеттен кейін, олардың батареясы тек бір соңғы түсірілімге ғана жетті. Күндізгі төрт сағаттың уақыты да таусылып бара жатқан еді. Әйгілі болғандай, соңғы түсірілім сәтті аяқталды және фильм 90 минуттық болды. Суретші-оператор және Steadicam операторы Тильман Бюттнер 2001 жылдың 23 желтоқсанында түсірді. 2002 жылғы сұхбатында Бюттнер фильмнің дыбысы бөлек жазылғанын айтты. "Мен түсірген сайын немесе біреу қате жіберген сайын, мен қарғыс айтатынмын, сонда ол дыбысқа кіріп кетер еді, сондықтан дыбысты кейін жаздық". Фильмдегі жарық операторлары Бернд Фишер және Анатолий Радионов болды. Кейін режиссер Бюттнердің Еуропа кино академиясының сыйлығына ұсынылуын қабылдамады, өйткені фильмнің өзі ғана сыйлыққа лайық деп есептеді.

Өндірістен кейінгі

Пост-өндірісте қысылмаған HD 87 минуттық бір кадр мұқият өңделуге жарамды болды: көптеген нысандарды (көбінесе кабельдер мен түсірілім жабдықтарын) алып тастаудан бөлек, композициялар (мысалы, қосымша қар немесе тұман), бекіту, таңдамалы түс түзетулер және цифрлық фокус өзгерістері қосылды. Сонымен қатар, бүкіл фильм үздіксіз және динамикалық түрде қайта кадрланды (көлемі өзгертілді) және кейбір сәттерде тіпті уақыт өзгертілді (баяулатылды және жылдамдатылды). Бұл жұмыс бірнеше аптаға созылды және негізінен редактор Патрик Вильферт бас редактор Сергей Ивановтың бақылауымен Discreet Logic's Inferno жүйесінде орындалды. Кез келген шығарудан (playout) аулақ болды және тек кадр сақтағыштан кадр сақтағышқа көшірулер жасалды, соның арқасында сурет театралды көрсету үшін пленкаға көшірілгенге дейін қысылмаған күйінде қалды.

Өмірбаян

Айтқыштың "Еуропалық" атты бейнесі 1839 жылы Ресейге сапар шегіп, "1839 жылғы Ресей" атты кітабын жазған француз аристократы маркиз де Кустиннің еңбегіне негізделген. Фильмде Кустиннің өмірінен алынған бірнеше деректер көрсетілген. Еуропалықтай, маркиздің анасы итальян мүсінші Кановамен дос болған, ал ол өзінің дінге берілгендігімен ерекшеленген. Кустиннің кітабында орыс мәдениеті азиялық рухтағы Еуропаның жұқа қабаты ретінде көрсетіледі. Кустин үшін Еуропа – "мәдениет", ал Азия – "жабайылық" еді. Ресейді Еуропа емес, Азияның құрамына жатқызу арқылы ол ресейліктердің мәдениетке ие екенін жоққа шығаруға тырысқан. Фильмдегі Еуропалық та осы пікірді қолдап, Ресейді театр деп, ал кездесетін адамдарды актерлер деп бағалайды. Маркиздің отбасылық қызығы фарфор өндірісінен туған, сондықтан Еуропалықтың дипломатиялық кеш күтіп тұрған Севр фарфорына қызығушылығы осыдан. Фильмнің соңында, 1913 жылғы соңғы императорлық бал бейнеленгенде, Еуропалық Ресейді еуропалық ел ретінде қабылдағандай көрінеді. Кнут Элстерманның "Орыс сүзгісін" түсіру процесі туралы "Бір дем" атты деректі фильмі, фильмнің түсірілуіне қатысқан ұзақ кадрларды түсіру техникасы мен ұйымдастыру жұмысының күрделігін толыққанды ашады.

Кассалық жинақ

Фильм үлкен коммерциялық сәттілікке жете алмады, бірақ артхаус туындысы ретінде көптеген елдерде жақсы көрсетілді. Олардың ішінде Ұлыбритания, Жапония, Корея, Аргентина және әсіресе АҚШ бар, онда бұл фильм соңғы онжылдықтардағы неміс және орыс фильмдерінің ең табыстыларының бірі болып қала береді. "Русский ковчег" – Германия мен Ресейдің бірлескен туындысы. Фильм АҚШ және Канадада 3 048 997 доллар, халықаралық аренада 5 641 171 доллар, ал жалпы әлем бойынша 8 690 168 доллар табыс тапты.

Сыни жауап

"Русский ковчег" сыншылардың жоғары бағасын алды. Rotten Tomatoes сайтында 109 сын бойынша сыншылардың 89% фильмге оң баға бергені және орташа бағасы 7.9/10 екені хабарланды. Сайттағы консенсус бойынша: "Өте табысты әрі амбициялық "Русский ковчег" үш ғасырлық Ресей тарихын бір, үзіліссіз 87 минуттық түсірілімге сығыздап берді". Metacritic сайтында 32 сын негізінде фильмге 86/100 баға берілді, бұл "көпшіліктің жоғары бағалауын" көрсетеді. Роджер Эберт: "Басқасының бәрін ескермей, бұл мен экранда көрген ең керемет идеялардың бірі. Бұрын Хичкок және Макс Офюльс сияқты режиссерлер тәжірибе жасаған суреттердің үздіксіз ағынының әсері таң қалдырады. Егер кино кейде түс көруге ұқсаса, онда әр монтаж – ояну. "Русский ковчег" – ғасырлар бойғы арман". Slant Magazine журналы фильмді 2000-шы жылдардың ең жақсы фильмдері тізімінде 84-ші орынға қойды. Empire журналының сыншылар мен оқырмандар жүргізген дауыс беру нәтижесінде фильм барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің 358-шісі деп танылды.

Марапаттар мен ұсыныстар

Russian Ark 2002 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде Visions Award сыйлығын, 2003 жылғы Сан-Франциско киносыншылары шеңберіндегі арнайы мақтауын және Аргентина киносыншылары қауымдастығының 2004 жылғы үздік шетелдік фильм үшін күміс кондор сыйлығын алды; сонымен қатар, ол 2002 жылғы Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» сыйлығына, 2002 жылғы Чикаго халықаралық кинофестивалінде «Алтын Хьюго» сыйлығына және 2004 жылғы үздік фильм үшін «Ника» сыйлығына ие болды. Бұған қоса, Александр Сокуров 2003 жылы Fancine кинофестивалінде үздік режиссер деп танылды және 2002 жылғы үздік режиссерлік үшін Еуропалық кино сыйлығына ұсынылды. Кинооператор Тильман Бюттнер фильмдегі жұмысы үшін бірнеше сыйлыққа, оның ішінде үздік оператор үшін Еуропалық кино сыйлығына және неміс камерасы сыйлығына ұсынылды.