Кіріспе

"Ротшильдтер" – Шерман Йелленнің либреттосы, Шелдон Харник сөздері және Джерри Бок музыкасымен жазылған мюзикл. Фредерик Мортонның "Ротшильдтер" романына негізделген бұл туынды Ротшильдтер отбасының Германиядағы қарапайым бастауларынан бастап, қаржылық империясын құру жолын, патриарх Майер Ротшильдтің басшылығымен саяси беделін арттыруын, Наполеонды жеңуге қаржылық көмектесуін және қатыгез заманда еуропалық еврейлерге құқықтарды қамтамасыз ету тарихын баяндайды. "Ротшильдтер" Бок пен Харник арасындағы соңғы ынтымақтастық болды. Мюзикл 1970 жылы Бродвейде қойылды, ол Тони сыйлығына тоғыз номинация ие болды, ал 1990 жылы Бродвейден тыс жерде сәтті қайта жаңғыртылды. Шоудың 2015 жылғы жаңа өңделуі түсініктілігі үшін мақталып, JAY Records студиясында жазылды.

Өндірістер

1968 жылы Дерек Голдби шоудың режиссері болып тағайындалды. Қаладан тыс көрсетулер кезінде оның орнына Майкл Кидд келді, бұл Бок пен Харник арасындағы келіспеушілікке алып келді және олардың серіктестігін аяқтады. Он үш алдын ала көрсетілімнен кейін, Эммануэль Азенберг продюсерлік еткен және Кидд режиссерлік және хореографиялық жұмысын атқарған Бродвей қойылымы 1970 жылдың 19 қазанында Лунт-Фонтан театрында ашылды, ол 505 қойылымға созылып, 1972 жылдың 1 қаңтарында жабылды. Актерлік құрамында Хэл Линден Майер Ротшильд рөлінде, Лейла Мартин Гутель рөлінде, Джилл Клейбург Ханна Коэн рөлінде, Кин Кертис Ротшильдтер отбасымен іскерлік байланыс жасаған әртүрлі елдердің басшыларының бірнеше рөлінде (Гессен принці Уильям, Жозеф Фуше, Херрис және Принц Меттерних), Пол Хехт Натан Ротшильд рөлінде, Крис Сарандон Джейкоб Ротшильд рөлінде және Робби Бенсон жас Соломон Ротшильд рөлінде болды. Кейін Кертисті Рид Шелтон ауыстырды. Шоу Сан-Францискода екінші рет қойылды. Лони Прайс режиссерлік еткен және Майкл Арнольд хореографиялық жұмысын жасаған Бродвейден тыс қайта қойылым 1990 жылдың 10 ақпанында Америка еврей театрында ашылды, ол 435 қойылымға созылды. Актерлік құрамында Майк Бурстин Майер рөлінде, Лесли Эллис Ханна рөлінде, Аллен Фицпатрик Гессен принці Уильям, Жозеф Фуше, Херрис және Принц Меттерних рөлінде, Роберт Куччоли Натан рөлінде және Дэвид Кантор Амшель рөлінде болды.

Қысқаша мазмұны

1772 жылы Германияның Франкфурт қаласында еврейлер геттода тұруға мәжбүр болып, жиі зорлық-зомбылыққа ұшырайды («Көңіл-күй мен артықшылық»). Майер Амшель Ротшильд банкирлік тәлімгер болған Ганноверден туған қаласына оралып, байлық табуға кіріседі. Бір жылда некеге тұруға рұқсат етілген еврей отбасы саны он екі болғандықтан, ол сүйіктісі Гутелемен («One Room») үйлену үшін жоспар құруға мәжбүр болады. Ол дүкенін қайта ашып, тауарлар мен сирек монеталар сатады. Франкфурт жәрмеңкесінде Гессеннің Вильгельм ханзадасын сирек монеталар туралы қызықты әңгімелермен қызықтырып («He Tossed A Coin»), кейін Гутелемен үйленуі үшін ханзадаға пара береді. Кейін Майер сарай банкирлерінің агенті болады, бірақ одан да көпке қол жеткізуді қалайды. 1778 жылға қарай Майер мен Гутелдің бес ұлы болады («Sons»), олардың әрқайсысы жеткілікті жасқа келгенде отбасы бизнесіне қатысады. Олар өскен сайын, олар мен олардың әкесі еврейлерге таңылған көптеген шектеулер мен қорлықтарға наразы болады («Everything»). 1804 жылы олардың табысы мен қайраттылығы оларды Данияға жеткізеді, онда олар Дания патшасының жоғары сотының агенттері болады, себебі Гессен соғысқа көмектесу үшін оған ақша қарыз беруі керек («Rothschilds and Sons»). Алайда Гессен Наполеонмен жеңіліп, полиция министрі Жозеф Фуше билікке келеді («Allons»). Майер мен оның ұлдары Германияға оралғанда, олар агенттік қызмет ете алатын ешқандай сарай таппайды. Майер үлкен ұлдарын француздар Гессеннің қарызын алудан бұрын жинауға жібереді, ал кіші ұлы Натанды ақшаны инвестициялау үшін Лондонға жібереді («Sons» (қайталау)). Англияда бастапқыда қиындыққа тап болған Натан, көп ұзамай инвестициялаудағы қабілетін көрсетеді («This Amazing London Town»). Ол Ханна Коэнге ғашық болады, ол қайырымдылықпен айналысатын аристократ ағылшын «Иудей Жоанна Арк» («I’m in Love! I’m in Love!»). Ол Англияға Наполеонға қарсы соғыста жеңіске жету үшін ақша қарыз беруге уәде бергенде оның махаббатына қол жеткізеді, егер қаржы министрі Герри Германия мен Австрия еврейлерге қатысты шектеулерді алып тастауға уәде берсе. Германияда принц Меттерних Ротшильдтер несие берсе, соған ұқсас уәде береді («Have You Ever Seen a Prettier Congress»). 1818 жылы Меттерних келісімінен бас тартады, ал ескі Майер жүрегі ауырып қайтыс болады («In My Lifetime»). Оның ұлдары Меттернихті бейбітшілік облигацияларының бағасын үнемі төмендетіп, келісімге келуге мәжбүрлеуді жоспарлайды, бірақ бұл жоспар оларды банкроттыққа жеткізеді («Bonds»). Меттерних мойындап қана қоймай, барлық мемлекеттік облигациялар Ротшильдтер үйі арқылы жүзеге асырылатынын кепілдік беруге мәжбүр болады. Гетто қабырғалары бұзылады, Майердің арманы орындалады.

Бейімдеу: Rothschild & Sons

2015 жылы Харник пен Йеллен мюзиклді «Ротшильд және ұлдары» деп қайта қарады, кітапты бір актілік қойылым ретінде жаңадан құрылымдап, бұрын жазылған, бірақ осыған дейін естілмеген Харник пен Бок әндерін қосты. Оқиға Майер Ротшильдтің ұлдарымен арақатынасына баса назар аударады. 2015 жылдың қазан айынан қараша айына дейін Йорк театры Санкт-Петербургтегі театрда Бродвейден тыс қойлым ретінде көрсетілді, режиссері – Джеффри Б. Мосс. 1990 жылғы қойылымда Натан Ротшильд рөлін ойнаған Роберт Куччоли Майер рөлін, ал Глори Кремптон Гутле рөлін сомдады. Қойылымға қатысты пікірлер әртүрлі болды. Элис Сомер CurtainUp сайтында жазған пікірінде: «Ротшильд және ұлдары» осы қойылымның ең жақсы тұстарын жаңаша көрсетіп, кезеңнің жылтыр әндерін, олардың сюжетті дамытуға бағытталған мәтіндерін және сюжеттің шебер қысқартылуын ұсынады» деп бағалады. «The New York Times» газеті «Кэрри Роббинстің 18 ғасырға тән ерлер киімдерінің кереметтігін, Джеймс Морганның қарапайым, бірақ сәндік көркемдік шешімдерін (сарайлар Франкфурт геттосына қарсы) және Кирк Букманның айқын ерекшеліктері бар жарығын» мақтап, «құнды жаңа қойылым» деп атады. Қойылым JAY Records студиясында жазылып, Линкольн орталығының архиві үшін бейнеге түсірілді.