Кіріспе

Француз ақыны (1532–1589)

Жан Антуан де Байф (19 ақпан 1532 – 19 қыркүйек 1589) – француз ақыны және Плеяда тобының мүшесі.

Өмір

Жан Антуан де Байф Венецияда дүниеге келді, ол сол кезде Венецияда француз елшісі болған ғалым Лазар де Байфтың заңды емес ұлы. Балалық шағының ортасының арқасында ол көркем өнерге әуес болып өсті және Францияның Ренессанс дәуірінің барлық көшбасшыларын да озып кетті. Әкесі ұлына ең жақсы білім беру үшін бар күшін жұмсады. Балаға латын тілін Шарль Этьен, ал грек тілін Франциск I үшін грек әріптерін жасаған криттік ғалым және каллиграф Анже Вержесе үйретті. Он бір жасында ол атақты Жан Дораның қамқорлығына берілді. Ронсард, ол Байфтан сегіз жас үлкен болған, енді оның оқуларын бөлісе бастады. Клод Бине жас Байфтің латын және грек тілінде тәрбиеленіп, Ронсард үшін грек тілінің қиындықтарын жеңілдеткенін айтады, ал ол өз кезегінде достасын француз өлеңдерінің құпияларымен таныстырды. Байфтың ерекше қабілеті болды, ал оның көптеген еңбектері оның беделін түсірді. Махаббат және құттықтау өлеңдерінен тұратын бірнеше томдардан басқа, ол Смирналық Бион, Мосх, Теокрит, Анакреон, Катулл және Марциалдан әртүрлі шығармаларды аударды немесе қайта жазды. Ол Парижде тұрып, патша сарайының жоғары құрметіне ие болды. 1570 жылы композитор Жоахим Тибо де Курвилльмен бірлесіп, корольдік қолдауымен және қаржылық көмекпен, ол музыка мен поэзияның жақын байланысын орнату мақсатымен Académie de Poésie et de Musique-ді құрды; оның үйі берген концерттерімен танымал болды, онда Карл IX және Генрих III жиі қатысты. 16 ғасырдың соңында Францияның ең ықпалды музыканты болған Клод Ле Жун және 17 ғасырға дейін Академияның идеяларын жеткізген Жак Модуи сияқты композиторлар осы топқа қосылды, олар өз мақсаттары мен әдістері туралы құпия сақтады.

Шығармалары

Байф француз өлең жасауын (версификациясын) сандық өлшемдермен реттеу жүйесін жасады, бұл жүйе vers mesurés немесе vers mesurés à l'antique деп аталды. Ол өлеңді сандық түрде реттеу идеясының алғашқы ұсынған адамы болған жоқ. Жак де ла Тайль 1562 жылы «грек және латын тіліндегідей француз тілінде өлең жазу тәсілі» (Maniére de faire des vers en français comme en grec et en Latin, 1573 жылы басылған) туралы жазған, ал басқа ақындар да осы бағытта тәжірибелер жасаған; алайда, ол ежегі грек және латын поэзиясының тыңдаушыларға тигізген әсерін қайта жаңғыртуға тырысып, метрикалық жаңалықтарды музыкаға қолдану арқылы толығымен жаңа бір нәрсе жасады. Байфтың жаңалықтарына 15 буыннан тұратын Байфин өлеңі де кірді. Ол француз тілінің жазу ережелерін (орфографиясын) реформалау туралы да ойлар жүргізді. Оның теориялары «Etrenes de poezie Franzoeze an vers mezures» (1574) еңбегінде нақты бейнеленген. Оның шығармалары 4 томдық «Œuvres en rime» (1573) деген атпен жарық көрді, оның ішінде «Amours, Jeux, Passetemps, et Poemes» жинақтары бар, онда қазір оқуға қиын болатын көптеген шығармалардың арасында шексіз әдемілік пен нәзіктік кездеседі. Оның «Роман де ла Роза» туралы сонеті сол атақты туындының барлық мазмұнын қамтиды деседі, ал Коллет оның баршаның аузында болғанын айтады. Ол француз тілінің тарихшысы Клод Фашеге жоғары құрмет көрсетті; Фашеге арналған нео-латын өлеңінде Байф оны «Falcete docte, carminum ô tu candide / Iudex meorum» («Білімді Фаше, менің өлеңдерімнің адал төрешісі») деп атады. Ол сонымен қатар Санкт-Бартоломей күніндегі қырғынды мадақтаған әйгілі сонет жазды. Байф екі комедияның авторы: «L'Eunuque» (1565, 1573 жылы жарық көрді) – Теренцийдің «Eunuchus» туындысының еркін аудармасы және «Le Brave» (1567) – Плавттың «Miles Gloriosus» туындысын еліктеу, онда Плавттың кейіпкерлері француздарға айналды, ал оқиға Орлеан қаласында өрбиді. 1577 жылы Баиф латын өлеңдерінің жинағын, ал 1576 жылы «Mimes, enseignemens et proverbes» атты танымал жинағын шығарды. XX ғасырдың француз композиторы Денис Роджер өзінің кейбір әндерінде Байфтың мәтінін пайдаланды.