Кіріспе
Пастон хаттары – Норфолк аймағының Пастон әулеті мүшелері мен Англиядағы 1422 және 1509 жылдар аралығында олармен байланыста болған басқа адамдар арасындағы хаттар жинағы. Бұл жинаққа мемлекеттік қағаздар және басқа да маңызды құжаттар да кіреді. Хаттар Розалар соғысы және ерте Тюдор кезеңінде Англиядағы өмір туралы маңызды біріншілік дерек көзі болып табылады. Олар тіл мамандары мен ағылшын тілі тарихшылары үшін де қызығушылық тудырады, себебі олар Ұлы дауыстық өзгеріс кезінде жазылған және кейінгі орта ағылшын тілінен ерте заманауи ағылшын тіліне өтуді көрсетеді.
The Paston Letters is a collection of correspondence between members of the Paston family of Norfolk gentry and others connected with them in England between the years 1422 and 1509. The collection also includes state papers and other important documents. The letters are a noted primary source for information about life in England during the Wars of the Roses and the early Tudor period. They are also of interest to linguists and historians of the English language, being written during the Great Vowel Shift, and documenting the transition from Late Middle English to Early Modern English.
Жинақтың тарихы
1735 жылы Уильям Пастонның, 2-ші Ярмут графының, Пастон әулетінің соңғы өкілінің мұрагерлерінен антиквар Фрэнсис Бломфилд үлкен хаттар мен құжаттар жинағын сатып алды. 1752 жылы Бломфилд қайтыс болғаннан кейін олар Саффолк графтығының Палгрейв ауылындағы Томас Мартинге тиесілі болды. 1771 жылы ол қайтыс болғаннан кейін бірқатар хаттар Джон Айвстың қолына өтті, ал көптеген басқаларын Дисстегі химик Джон Уорт сатып алды, оның мұрагерлері 1774 жылы оларды Шығыс Дерехамнан сэр Джон Фенге сатты.
Жариялаған: Джон Фенн
1787 жылы Джон Фенн хаттардың таңдауын екі томдық жинақ түрінде жариялап, оған жалпы назар аударды. Фенн 1789 жылы хаттардың тағы екі томын жариялады. 1794 жылы қайтыс болғанға дейін ол бесінші томды баспаға дайындады, ол 1823 жылы оның жүрегі туысы Уильям Фрере арқылы жарық көрді. 1787 жылы Фенн өзінің алғашқы екі томының түпнұсқаларын король Георг III-ке ұсынды, осыдан кейін король 1787 жылдың 23 мамырында Феннді рыцарь дәрежесіне көтерді. Бірақ көп ұзамай, бес томның қолжазбалары жоғалып кетті, бұл хаттардың түпнұсқа екендігіне күмән тудырды. 1865 жылы Герман Меривал «Fortnightly Review» журналында олардың түпнұсқа екендігіне күмән келтірді, бірақ Джеймс Гейрднер сол журналда олардың түпнұсқа екенін дәлелдеді. Бір жыл өткен соң, Гейрднердің бесінші томның түпнұсқасын, сондай-ақ басқа хаттар мен құжаттарды Фреренің ұлы Филип Фрере Дунгеттегі үйінде тапқаны расталды. Он жылдан кейін Фенннің үшінші және төртінші томдарының түпнұсқалары, жарияланбаған тоқсан бес хатпен бірге, Джордж Фреренің Норфолк графтығындағы Ройдон Холл резиденциясынан табылды. Соңында, қалған екі томның түпнұсқалары 1889 жылы Ипсвичтегі Оруэлл паркінде, капитан Э. Г. Претиманның үйінде қайта табылды. Соңғы табылған хаттар Георг III-ке ұсынылған хаттар еді; олар, мүмкін, Уильям Питт-тің ұстазы және досы сэр Джордж Претиман Томлайн арқылы Оруэллге жеткен болуы мүмкін. Қазіргі таңда Пастон хаттарының көп бөлігі және олармен байланысты құжаттар Ұлыбритания кітапханасында сақталады, бірақ бір бөлігі Оксфордтағы Магдален колледжіндегі Бодлеан кітапханасында, ал қалғаны Кембридждегі Пемброк колледжінде орналасқан.
Жариялаған: Джеймс Гейрднер
Фенннің "Пастон хаттары" басылымы 1872 жылға дейін, Джеймс Гейрднер жаңа басылымның бірінші томын жариялағанға дейін шешімді нұсқа деп есептелді. Фенннің жұмысын негізге ала отырып, Гейрднер ақырында үш томдық жаңа басылымда бұрын жарияланбаған төрт жүзден астам хатты жариялады. Гейрднердің басылымына түсіндірмелер мен көрсеткіш, сондай-ақ король Генрих VI тағына отыру мерзімін қамтитын әр томға кіріспе енгізілді. Ол өзінің басылымының барлық томдарын жариялағанға дейін, 1875 жылы Ройдоннан ол туралы айтқан бірнеше хаттар табылған болатын. Бұл жарияланбаған хаттар 1896 жылы жарық көрген үш томдық басылымға қосымша ретінде қосылды. 1904 жылы Гейрднер "Пастон хаттарының" толық алты томдық басылымын шығарды, онда жаңа кіріспемен 1088 хат және құжаттар кірді.
Норман Дэвис редакторы
1971 жылы Норман Дэвис жаңа басылым шығарды, ол 2004 жылы Ричард Бидл мен Колин Ричмонд тарапынан қайта қаралып, толықтырылды.
Жариялаған: Даян Уотт
2004 жылы Дайан Уотт "Пастон әйелдері: таңдалған хаттар" кітабын жариялады, ол хаттарды орта ғасыр әйелдерінің және хат жазу өнерінің контекстінде қарастырады.
Пастон отбасының өмірбаяндары
Соңғы екі кітап XV ғасырдағы Пастон отбасының тарихын кең көрерменге таныстырды, Франсис және Джозеф Гис жазған "Ортағасырлық отбасы" (1998) және Хелен Кастордың "Қан мен раушан гүлдері" (2004).
Ертедегі Пастон
Пастон отбасы атын Норфолк ауылынан алады, ол Норвичтен шамамен 32 шақырым (20 миль) солтүстікте орналасқан. Отбасының ең алғашқы белгілі мүшесі – Клемент Пастон (1419 ж.с.), шамамен 100 акр (40 гектар) жерді иеленген және өңдеген еркін шаруа. Оның әйелі, Беатрис Сомертон (1409 ж.с.), "құл" болған деген аңыз бар, бірақ оның бауыры, Джеффри Сомертон (1416 ж.с.) заңгер болды. Заңгерлік шеберлігімен танымал Вильям Пастон (1378–1444), Клемент пен Беатристің ұлы, білім алды – біріншіден, грамматикалық мектепте, содан кейін заңгерлік колледждерде. Ол кәсібінде беделді мәртебеге ие болды және 1429 жылы Әділ сот судьясы болды. Норфолкте, соның ішінде Пастон мен Грешем қамалындағы жерлерді сатып алып, әлеуметтік жағдайын жақсартты. Ол Гертфордширдегі Терфилд пен Ройстонның жанындағы Хорвеллберидегі сэр Эдмунд Барридің қызы және мұрагері Агнес Барриге (1479 ж.с.) үйленді. Агнес хаттарда қиын мінезді және тез ашуға ұшырайтын әйел ретінде көрінеді, оның Пастон ауылының тұрғындарымен болған даулары 1450 жылдардағы ағылшын тілінің құнды үлгілерін қалдырды. Ол балаларымен жиі дауласатын. Өлгеннен кейін Уильям өзінің төрт ұлының үлкені Джон Пастонға (1484 ж.с.) үлкен және құнды мұра қалдырды, ол Норфольктегі Маутбидегі Джон Маутбидің қызы Маргаретке үйленген болатын. Англия сол кезде тұрақсыздыққа ұшырады; патшаны қоршаған ақсүйектер оған үкім етуге жеткілікті билік бермеді, ал Англияның көп бөлігі заңсыздыққа толы болды. Әкесі сияқты заңгер Джон Пастон уақытының көп бөлігін Лондонда өткізді, ал әйелі Норфольктегі отбасының істерін басқарды. Маргарет, ақылды және қабілетті әйел, бұл жұмысты үлкен шеберлікпен атқарды. Маргарет күйеуіне Лондонда көптеген хаттар жазды. Джон Пастон мен оның үлкен ұлы, сондай-ақ Джонның өмірінде жазылған хаттар көптеп сақталған және олардың отбасылық мәселелеріне ғана емес, Англияның жалпы тарихына да құнды ақпарат береді. 1448 жылы Роберт Хангерфорд, Лорд Молейнс (1431–1464) Пастонның Грешемдегі иелігін басып алды. Иелігі кейін қайтарылса да, ол шеккен шығын мен зиянды өтеуге мүмкіндік таппады. Сонымен қатар, Пастон бай рыцарь сэр Джон Фастольфпен жақын байланыста болды, ол Пастонның әйелі Маргареттің туысы еді және оны бірнеше мәселеде жұмысқа алған. Фастольф қайтыс болғаннан кейін өзінің істерін тәртіпсіз қалдырды. Ол өз заманындағы әдетке сәйкес, Норфолк пен Саффолкіден көптеген иеліктерін сер Уильям Йелвертон, Джон Пастон және оның інісі Уильям сияқты сенімділерге (феофейлерге) қалдырды, ал кірістерді өзіне қалдырды. Оның өсиеті он орындаушысына Каистерде колледж құруды тапсырды. Алайда, Джон Пастонның айтуынша, Фастольф өлімінен екі күн бұрын ауызша (нұқұпи) өсиетнама жасады, онда Норфолк пен Саффолктегі барлық жерлерін Пастонға 4000 марка төлеу шартымен және Каистердегі колледжді құру міндетімен қалдырды. Иелікті иеленгеннен кейін Пастонның талаптарына қарсы шықты: бірнеше дворяндар иеліктерге талап етті. Өсиеттің орындалмауына наразы болғандар сотқа жүгінді, ал Пастон зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупіне тап болды. Суффолк герцогы Джон де ла Поль мен Маргарет және оның үлкен ұлы Джон басшылығындағы Пастондар арасында Дрейтон мен Хеллесдон маңында қақтығыс басталды. Кейстер қамалы Норфолктің 3-ші герцогы Джон Моубрейге түсті, ал басқа да иеліктерде де осындай оқиғалар болды. 1460 және 1461 жылдары Пастон Норфолк графтығының рыцары ретінде парламентке оралды және Эдуард IV-тің қамқорлығына ие болып, Каистердегі қамалын қайта алды. Алайда ол оның құрметінен айырылып, үш рет түрмеге қамалды. Пастон 1466 жылдың мамыр айында қайтыс болды, ал Фастольфтың өсиетіне қатысты сот ісі шіркеу соттарында әлі де жалғасуда.
Джон мен Маргарет Пастонның ұлдары мен ұрпақтары
Джон мен Маргарет Пастонның бес ұлы мен екі қызы болды. Ең үлкен ұлы, сэр Джон Пастон (1442–1479), әкесінің тірісінде рыцарь атағын алған. Ол Едуард IV сарайында жиі болды, бірақ кейін Ланкастер партиясын қолдады және кіші інісі Джонмен бірге Барнет шайқасында Генрих VI үшін күресті. Сонымен қатар, Пастонның иеліктері үшін күрес жалғасты, бірақ 1461 жылы король мен кеңес Пастонның ата-бабалары құл емес екенін және оның әкесінің жерлеріне құқығы бар екенін жариялады. Кейстер қамалын Джон Моубрей, Норфолк герцогының 4-ші ұлы (1444–1476) қоршаудан кейін басып алды, содан кейін Пастон қайтарып алды, бірақ герцог қайтадан иеленді. Бірақ 1474 жылы Уинчестер епискобы Уильям Уэйнфлетпен келісім жасалды, ол мүлікті жоққа шығарған мұрагерлердің өкілі болды, оның кейбір иеліктері епископқа қайырымдылық мақсатында берілді, ал Пастон қалғандарының иелігінде қалды. Екі жылдан кейін Норфолк герцогының өлімі Кейстер қамалын қайтаруға мүмкіндік берді, бірақ 1478 жылы Суфолк герцогы Джон де ла Польмен дау туды. Сэр Джон Пастон, білімді адам болғандықтан, Кейстерді қайтаруға асықты, бірақ бұл міндетті анасы мен кіші Джонға тапсырды. Оның салғырттығы мен ысырапшылдығынан отбасылық жерлер де сату арқылы азайды, бірақ 1479 жылдың қарашасында, үйленбеген күйінде, ол кіші інісі Джонға мол мұра қалдырды. Ол үйленбегенімен, анасының өсиетінен табылған заңды емес қызы Констанс болды. Осы кездегі хаттар азайып, қызықтылығын жоғалтты, бірақ отбасы гүлденуін жалғастырды. Кіші Джон Пастон (1504 жылы қайтыс болды), еңісі Уильяммен Окснид және Марлингфорд иеліктері үшін дауласып, 1487 жылы Стоук шайқасында рыцарь атағын алды. Ол сэр Томас Брюздің қызы Марджериге үйленді және Уильям Пастонды (шамамен 1479–1554) қалдырды, ол да рыцарь атағын алды және Генрих VIII сарайындағы көрнекті тұлға болды. Сэр Уильямның екінші ұлы Джон Пастон (1510–1575) сэр Эдвард Коктың қалыңдығы болды. Сэр Уильямның үшінші ұлы Клемент (шамамен 1515–1597) теңізде еліне адал қызмет етті және Пинки шайқасында жараланды. Отбасының жалғасы сэр Уильямның үлкен ұлы Эразм (1502–1540) арқылы болды, оның ұлы Уильям 1554 жылы әкесінің және 1597 жылы ағасы Клементтің иеліктерін мұраға алды. Бұл Уильям (1528–1610) 1578 жылы рыцарь атағын алды. Ол Солтүстік Уолшемдегі Пастон грамматикалық мектебін құрды және Норвичке жақын орналасқан Окснид Холлды өзінің негізгі резиденциясы етті. Кристофер Пастон сэр Уильямның ұлы және мұрагері болды, ал Кристофердің немересі Уильям (1663 жылы қайтыс болды) 1642 жылы барондық атаққа ие болды; оның ұлы Роберт (1631–1683) осы атаққа ие болды, ол 1661 жылдан 1673 жылға дейін парламент мүшесі болды және 1679 жылы Ярмут графы болды. Роберттің ұлы Уильям (1652–1732), Карл II-нің заңды емес қызына үйленді, екінші граф болды және әкесі сияқты Стюарттардың ықыласына бөленді. 1732 жылы қайтыс болғаннан кейін ұлы болмады, оның атақтары жойылды, ал оның мүліктері қарыздарын өтеу үшін сатылды. Пастон хаттарындағы тәртіпсіздік осы кезеңдегі Англияның жалпы жағдайын көрсетеді. Үкіметтің әлсіздігі әкімшіліктің барлық салаларын ұйымдастырмады. Тәждің мұрагерлігі де даулы болды. Аристократия азамат соғысында соғысты. Басыбайлылық Джек Кейдтің көтерілісіне және Розалар соғысына әкелді. Хаттар Пастонның көршілерімен қарым-қатынасының әртүрлі екенін көрсетеді – достық та, жаулық та. Ол қоғамдық оқиғалардың, сондай-ақ сол кездегі әдеп-ғұрыптар мен моральдық нормалардың суреттемелерімен, сондай-ақ ағылшын тілінің құнды мысалдарымен толы, мысалы, Агнес Пастонның көршісі Уоррен Харманмен болған дауы, шамамен 1451 жылғы оқиға, онда ол оған "әкесі осылай істесе, ол маған айтқан сөздеріне ұялушы еді" деді. Ерекше назарға лайық – білімді адамдардың, ерлер мен әйелдердің заңмен әдеттегідей таныс болуы, бұл, әрине, иелігі бар адамдар үшін өте қажет болды. Бірақ ең қызықтысы – кейде жазылатын махаббат хаттары, әсіресе Ричард Калден Марджери Пастонға және Марджери Брюстің Джон Пастон III-ге жазған әйгілі Валентиндері. 2019 жылы Норфолк графтығындағы Айлшам қаласының жанындағы Окснид шіркеуіндегі екі үлкен қабірдің арасында 25х8 см (9х3 дюйм) өлшемді мыс ескерткіш тақта табылды. Латын тілінде "Бұл жерде сэр Джон Пастонның қызы Анна жатыр, оның жанына Құдай мейірімді болсын, Амин" деп жазылған. Тақтаның стилі оны 1490–1510 жылдар аралығында жасалғанын көрсетеді және ол жас қызды еске алу үшін қолданылатын типті. Бұл табылған орын ортағасырлық Англияның "ең көп зерттелген" отбасының белгісіз мүшесі екенін анықтағандықтан, таң қалдырды. Бұл жаңалық "Пастон хаттары" жобасының үш жылдық зерттеуінің аясында жасалды, бұл жоба "Пастон хаттарына негізделген алты ғасырлық байланыстар, ақпараттар, адамдар мен орындардың керемет торына кіріспе және жол" деп сипатталды.
Мәдениеттік әсері
Хаттар австралиялық жазушы Барбара Джеффрис тарапынан радиолық бағдарлама және "Сүйікті ханым" романы ретінде бейімделді; роман сондай-ақ радио драма түрінде сериалданды.