Кіріспе

Ағаш түрі

Speciesbox
|image = Amelanchier alnifolia var. semiintegrifolia 4. jpg
|image caption = Amelanchier alnifolia var. semiintegrifolia, Chelan County, Washington
|status = LC
|status system = IUCN3.1
|status ref =
|taxon = Amelanchier alnifolia
|authority = (Nutt.) Nutt.
|synonyms = A. florida Lindl. A. pumila (Torr. & A. Gray) Nutt. ex M. Roem. Aronia alnifolia Nutt.
|synonyms ref = Солтүстік Америкаға тән бұта. Гүлшаңбақ тұқымдасына жатады және жеміс беретін жидек тәрізді жеміс түзеді.

Сипаттама

Бұл жапырақты бұта немесе көбінесе биіктігіне жететін кішкентай ағаш. Оның өсу формасы сору арқылы колония құрудан бастап, жиынтыққа дейін жетеді. Гүлдері бес бөлек жапырақшасы және бес сепселі болады. А. alnifolia-да олардың диаметрі шамамен , 20 аталық және бес аналық торабы бар, 3–20 немесе одан да көп гүлшоғырларында орналасқан. Саскатун жидектерінде кверцетин, цианидин, дельфинидин, пеларгонидин, петунидин, пеонидин және малвидин кездеседі.

Этимология

Саскатун атауы кри тіліндегі ᒥᓵᐢᐠᐘᑑᒥᓇ misâskwatômina (тіршіліксіз есім, жекеше түрде "saskatoonberry", көпше түрде "saskatoonberries") деген тіршіліксіз есімнен шыққан. Алнифолия деген сөз – әйелдік сипаттағы сөз. Ол латын тіліндегі "тал" деген мағынаны білдіретін alnus және "жапырақ" деген мағынаны білдіретін folium сөздерінің қосындысынан құралған. Тарихи тұрғыдан қарағанда, бұл жидек көгершін жидегі деп те аталып келген.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Өсімдік Аляскадан бастап Канаданың батыс бөлігінің көп бөлігінде және АҚШ-тың батыс және солтүстік-орталық аймақтарында таралған. Ол орманның төменгі қабаттарында, сондай-ақ каньондарда жиі кездесетін бұта. Зиянды жәндіктерге апидтер, трипстер, кенелер, бүршік көсектері, саскатун пилашылары және алмұрт пилашылары жатады. Бұғы, елік, қоян және мал жапырақтарын жейді. Жемістерін құстар, сорылар және аюлар сияқты жабайы жануарлар жейді. Саскатун топырақтың көп түрлеріне бейімделеді, бірақ нашар дренажталған немесе органикалық заттардан кемшілік көрсететін ауыр сазды топырақтардан басқа. Су деңгейі жоғары немесе тұрақсыз болса, беткей топырақтардан аулақ болу керек. Қысқа төзімділігі өте жақсы, бірақ мамыр айының соңына дейін аяз гүлдерге зиян келтіруі мүмкін. Жемістердің пісуі үшін көп мөлшерде күн сәулесі қажет.

Қолданылуы

Тәтті, жаңғақты дәмі бар бұл жемістерді Канаданың жергілікті халықтары ұзақ жылдардан бері жаңа немесе кептірілген күйде жеп келеді. Олар пеммикан деп аталатын кептірілген еттен жасалған тағамның құрамына дәм беру үшін және сақтаушы ретінде кеңінен қолданылады. Сондай-ақ, саскатун жидектерінен пирог, джем, шарап, сидр, сыра және құрғатылған жусандағы сияқты, дәнді дақылдарға, жолға арналған қоспаларға және жеңіл тағамдарға қосылатын қантталған жидектер дайындалады. Қауіпсіздік сынақтары күтіліп жатқан болатын, бірақ Еуропалық Одақтың ықпалымен бұл тыйым алынып тасталды.