Кіріспе

Музыкалық эффект

Вах-вах (немесе ва-ва) – бұл музыкалық ноталардың резонансын өзгерту арқылы шығарылатын дыбысты бейнелейтін сөз (немесе ономатопея), ол адам дауысының «вах» деген дыбысына ұқсайды және музыкалық экспрессияны күшейтуге мүмкіндік береді. Вах-вах эффекті – бұл спектральді сырғанау, «үннің дауыстық сапасының модификациясы».

Этимология

Сөз эффектінің өзінің дыбысынан туындаған, яғни дыбырды бейнелейтін немесе ономатопеялық сөз. 1920-жылдардың басында Трики Сэм Нэнтон тромбонында осы эффектіні қолданғанын естіген джаз музыканты Барни Бигард эффектінің "ва-ва" дыбысын атап өткен.

Акустикалық

Вах-вах эффектісінің 1920 жылдары пайда болғаны саналады. Мұндай эффектіні мыс аспаптарды ойнаушылар аспаптың құбыршасының ішіне және сыртына демпфер немесе поршеньді жылжыту арқылы шығара алатынын байқаған. 1921 жылы тромпетші Джонни Даннның осы стильде ойнауы Трики Сэм Нэнтонды тромбонмен демпферді қолдануға шабыттандырды.

Электрондық

1960 жылдардың басына қарай акустикалық техниканың дыбысы электрондық түрде қайта жаратылды. Электр гитара үшін вах-вах педалі ойлап шығарылды.

Техника

Өндіріс әдісі аспаптардың әр түріне қарай өзгеше болады. Мыс аспаптарда бұл әдетте супрессор (демпер) арқылы жасалады, әсіресе гармонмен (оны "ва-ва" супрессоры деп те атайды) немесе поршеньді супрессормен. Ағаштан жасалған үрмелі аспаптар әсерді шығару үшін "бұрыс саусақ қою" тәсілін қолдануы мүмкін. Кез келген электрлі аспап қосымша сигналды өңдеу құрылғысын немесе педальді пайдалана алады. Көбінесе бұл эффект потенциометрге қосылған тербелмелі педальға ойыншының аяғымен басқару арқылы жүзеге асырылады. Эффект мөлшерін тікелей басқарудың орнына "авто вах" қолданылуы мүмкін. Бұл құрылғылар әдетте күштірек ойналған ноталарды дыбыстық тербеліске ұшыратып, вах-вах эффектін күшейтеді. Вах-вах эффектісі көбінесе соло ойнау үшін немесе гитарада "вака-вака" фанк ырғағын жасау үшін қолданылады. Бұл электрондық тәсілдер көбінесе электр гитарада қолданылса да, электр пианинода да жиі пайдаланылады.

Теория

Вах-вах эффектісі бір нотаны ұстап тұрғанда жоғары жиіліктерді үнемі қосып, алып тастау арқылы туындайды. Сондықтан, бұл эффект – спектрлік сырғанаудың бір түрі, "дыбыстың дауыстық сапасын өзгерту". Электрондық вах-вах эффекттері тондық сүзгілерді педальмен басқару арқылы жасалады. Авто вахтада (auto wah) конверт іздеу тізбегі қолданылады. Субтрактивті синтез осыған ұқсас эффектіні жасауға мүмкіндік береді.

Ерекше қолданылуы

Дьюк Эллингтон оркестрінде тромбонда ойнаған Трики Сэм Нэнтонның вах-вах әуені 1920 жылдардың соңында топтың «жунгли» эффектілерінің бір бөлігі ретінде кеңінен танылды. Бұл техника заманауи музыкада да қолданылып келеді. Карлхайнц Стокхаузен өзінің «Пункте» (1952/1962) шығармасында вах-вах сүйіржігін ашықтан жабыққа өтулер арқылы, ашық және жабық шеңберлерді сызықпен байланыстыра көрсеткен. Вах-вах дыбысын мыс құбырлы аспаптарда шығарудың ең көп таралған тәсілі – сүйіржік болғанымен, кейбір музыканттар электронды сүзгілеуді де пайдаланған, әсіресе трубада Майлс Дэвис.