Музыкалық ара: Ылғалды дыбыстың құралы

Кіріспе

Музыкалық ара, сонымен қатар әнші ара деп те аталады, музыкалық аспап ретінде қолданылатын қол арасы. Үнемі глиссандо (портманто) жасауға қабілетті, бұл дыбыс терменге өте ұқсас әуезді ән жасайды. Музыкалық ара Хорнбостель-Сакс музыкалық аспаптарды классификациялау жүйесінде тікелей үйкеліс арқылы тудырылатын пластиналық үйкеліс идиофоны (132.22) ретінде, ал MIMO консорциумының Хорнбостель-Сакс классификациясын қайта қарауы бойынша үйкеліспен ойналатын металл жапырақ (151) ретінде жіктеледі.

Ойнау

[Музыкалық ара] – иілгіш қол арасы, оны тізелер арасына тіреп, жалпақ жиегімен сырғытып ойнайды, ал араның жапырағын иілдіреді. Музыкалық ара Ресей және Американың ауылдық аймақтарының халық музыкасында кездеседі, сондай-ақ ол танымал водевиль аспабы болып табылады. Араны көбінесе отырып ойнайды, араның тұтқасын аяқтар арасына қысып, екінші ұшын бір қолмен ұстап тұрады. Кейбір шеберлер тұрып та ойнайды, тұтқасын тізелеріне қойып, араның жапырағын алға созады. Кейбір ойнаушылар араның тістерін денеден бұрып ойнайды, бірақ көбінесе тістер денеге қаратылып ойналады. Кейбір шеберлер тістерін кеседі, бірақ бұл дыбысқа ешқандай айырмашылық жасай қоймайды. Көптеген, әсіресе кәсіби шеберлер, араны иілдіретін және виртуоздықты арттыратын тұтқаны – «ұшты тұтқаны» немесе «алдағышты» араның ұшына бекітеді. Дыбыс шығару үшін шебер алдымен араның жапырағын S қисығына иіп қояды. Қисық бөліктері дірілдемейді және дыбыс шығармайды. S қисығының ортасында араның жапырағының бір бөлігі салыстырмалы түрде тегіс болып қалады. Бұл бөлік – «тиімді нүкте» деп аталады, ол араның ені бойынша дірілдеп, ерекше биіктіктегі дыбыс шығарады: араның жапырағының ені неғұрлым кең болса, дыбыс соғұрлым төмен болады. Дыбыс көбінесе араның артқы жиегімен сырғытып немесе кейде «тиімді нүктеге» соққы жасау арқылы шығарылады. Шебер S қисығын реттеу арқылы дыбыс биіктігін басқарады, «тиімді нүкте» биіктігін жоғарылату үшін (жіңішке жағына қарай) немесе төмендету үшін тұтқаға қарай жылжытады. «Тиімді нүктенің» екі жағында әртүрлі қашықтықта ойнау арқылы гармониялық дыбыстар шығаруға болады. Шеберлер бір аяқтарын қозғай немесе араның ұшын ұстап тұрған қолын шайқау арқылы вибрато қоса алады. Дыбыс шыққаннан кейін ол ұзақ сақталады және фразаның бірнеше ноталары арқылы жалғасуы мүмкін. Кейде оркестрлік музыкада музыкалық ара қолданылады, бірақ оркестрлік соққы аспаптарын ойнаушылар араны ойнауды сирек біледі. Егер араның диапазонынан тыс нота қажет болса, оны слайдты электр гитарамен алмастыруға болады.

[The musical saw is] a flexible handsaw played by holding the handle between the knees and bending the blade while bowing along the flat edge. The musical saw is found in the folk music of Russia and rural America, and is a popular vaudeville instrument. The saw is generally played seated with the handle squeezed between the legs, and the far end held with one hand. Some sawists play standing, either with the handle between the knees and the blade sticking out in front of them. The saw is usually played with the serrated edge, or "teeth", facing the body, though some players face them away. Some saw players file down the teeth, which makes no discernable difference to the sound. Manyespecially professionalsaw players use a handle, called a Tip Handle or a Cheat, at the tip of the saw for easier bending and higher virtuosity. To sound a note, a sawist first bends the blade into an S curve. The parts of the blade that are curved are damped from vibration, and do not sound. At the center of the S curve a section of the blade remains relatively flat. This section, the "sweet spot", can vibrate across the width of the blade, producing a distinct pitch: the wider the section of blade, the lower the sound. Sound is usually created by drawing a bow across the back edge of the saw at the sweet spot, or sometimes by striking the sweet spot with a mallet. The sawist controls the pitch by adjusting the S curve, making the sweet spot travel up the blade (toward a thinner width) for a higher pitch, or toward the handle for a lower pitch. Harmonics can be created by playing at varying distances on either side of the sweet spot. Sawists can add vibrato by shaking one of their legs or by wobbling the hand that holds the tip of the blade. Once a sound is produced, it will sustain for quite a while, and can be carried through several notes of a phrase. On occasion the musical saw is called for in orchestral music, but orchestral percussionists are seldom also sawists. If a note outside of the saw's range is called for, an electric guitar with a slide can be substituted.

Түрлері

Ағаш кесушілер көбінесе стандартты ағаш кесу араларын қолданады, бірақ арнайы музыкалық аралар да жасалады. Ағаш кесу араларымен салыстырғанда, музыкалық аралардың жапырақтары әдетте кеңірек, диапазон үшін, және ұзынырақ, дәлдік үшін болады. Оларда тістері тіктелмеген немесе кескіш болмайды, және талшықтары тістерге параллель емес, араның артқы жиегіне параллель жүруі мүмкін. Кейбір музыкалық аралар икемділігін арттыру үшін жұқа металдан жасалады, ал басқалары тонырақ, ұзаққа созылатын дыбыс және күшті гармоника үшін қалың металдан жасалады. Типик музыкалық аранның тұтқа жағы кең, ал ұшы да кең болады. Мұндай ара ұзындығына қарамастан, әдетте екі октава дыбыс шығарады. Бас аранның тұтқасы екі жарым октаваға дейін дыбыс шығаруы мүмкін. Сондай-ақ 3-4 октавалық музыкалық аралар да бар, ал жаңа жетістіктер 5 октавалық нота диапазонына жеткізді. Екі адаммен қолданылатын аралар, сондай-ақ "қыналы қамшы" деп те аталады, ойнауға болады, бірақ виртуоздық деңгейі төмен, және олар бір октава немесе одан аз диапазонды шығарады. Көптеген музыкашылар виолончель немесе скрипка садағын, скрипка шайырын қолданады, бірақ кейбіреулері ағаш таяқша сияқты қолдан жасалған садақтарды қолданады.

Өндірушілер

Музыкалық аралар бір ғасырдан астам уақыттан бері өндіріліп келеді, көбінесе АҚШ-та, бірақ сондай-ақ Скандинавияда, Германияда, Францияда (Lame sonore) және Азияда да.

Америка Құрама Штаттары

1900 жылдардың басында АҚШ-та кем дегенде он компания музыкалық аралар өндірді. Бұл аралар әртүрлі болды: таныс болат түрлері немесе жүздеген доллар тұратын, жоғары сапалы, алтын жалатылған аралар. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда металлқа деген сұраныс өсіп, аралар өндіру тым қымбатқа түсті, көптеген компаниялар жұмысын тоқтатты. 2000 жылға қарай АҚШ-та тек үш компания – Муссель және Вестфаль, Чарли Блэклок және Уентворт – ара жасауды жалғастырды. 2012 жылы Index Drums компаниясы тұтқасына түрлендіргіш орнатылған, "JackSaw" деп аталған араны шығара бастады.

АҚШ-тан тыс жерлерде

АҚШ-тан тыс елдерде музыкалық пилаларды Бахко (шешілген басылымдағы Stradivarius пиласын шығарады), Францияда Алексис, Германияда Фельдманн мен Штёвесант, Грекияда Music Blade және Ұлыбританиядағы Шеффилд қаласында орналасқан Томас Флинн & Компания шығарады. Томас Флинн & Компания үш түрлі өлшемдегі музыкалық пилалармен қатар, оларға қосымша керек-жарақтарды да өндіреді.

Жарыс, чемпионаттар және әлем рекордтары

Халықаралық музыкалық пішін қауымдастығы (IMSA) жыл сайын тамыз айында Санта-Круз және Фелтон қалаларында халықаралық музыкалық пішін фестивалін (соның ішінде "Пишка" байқауын) өткізеді. Халықаралық музыкалық пішін фестивалі Нью-Йоркте екі жылда бір рет өткізіледі, оны Наталья Паруз ұйымдастырады. Паруз Израильде де музыкалық пішін фестивалін ұйымдастырды. Жапония мен Қытайда жыл сайын пішін фестивалі өткізіледі. Ең үлкен музыкалық пішін ансамблі үшін Гиннестің әлемдік рекорды 2009 жылдың 18 шілдесінде NYC Musical Saw Festival-де тіркелді. Паруз ұйымдастырған шарада 53 музыкалық пішін ойнаушы бірге өнер көрсетті. 2011 жылы Желеня-Гура/Польша қаласында әлем чемпионаты өтті. Жеңімпаздар: 1. Гладис Юло (Франция), 2. Катарина Микада (Германия), 3. Том Финк (Германия). Каролина Маккаски 2022 жылдың 6 маусымында Үлкен бейсбол лигасының (Окленд Атлетикс) ойынында пишінмен Американың ұлттық әнұранын орындаған алғашқы адам болды.

Марлин Дитрих

Америка Құрама Штаттарында ұзақ уақыт өмір сүрген және жұмыс істеген неміс актрисасы және әншісі Марлен Дитрих, музыкалық араны ойнаған ең танымал адам болып саналады. Ол жиырма жасқа толған шағында Веймарда бір жыл скрипканы оқыған кезде, оның музыкалық қабілеті көріне бастады. Бірнеше жылдан кейін ол 1927 жылы Венада "Кафе Электрик" фильмін түсіріп жатқанда музыкалық аран ойнауды үйренді. Оның әріптесі, актер және музыкант Иго Сим оған ойнауды үйретті. Түсірілімдер арасында және демалыс күндері екеуі романтикалық дуэттер орындады, ол фортепианода, ал ол музыкалық аранда. Сим оған қоштасу сыйлығы ретінде арасын сыйлады. Араның үстіне мына сөздер жазылған: "Қазір Суиди кетті / күн сәулесі шықпайды / Иго / Вена 1927".

Ол 1929 жылы Голливудқа кеткенде осы аранды өзімен бірге алып кетті және келесі жылдары кино түсірілімдері мен Голливудтық кештерде ойнады. 1944 жылы АҚШ әскерлері үшін Біріккен қызмет көрсету ұйымдарының (USO) шоуларына қатысқанда, ол да араны ойнады. Бұл шоулардың кейбіреулері радиода хабарланды, сондықтан оның ойын-сауық сұхбаттарына енген екі сирек жазба бар. 1. Алоха Оэ 2. басқа ән.

Композиторлар мен композициялар

1920 жылдардың басында заманауи және халық музыкасының композиторлары музыкалық араға шығармалар жазды. Алғашқылардың бірі – Франц Шрекер, ол өзінің «Кристофор» (1925–29) операсында музыкалық аранды пайдаланды, онда ол екінші актінің сеанс көрінісінде қолданылады. Басқа ерте мысалдардың ішінде – Дмитрий Шостакович: ол музыкалық аранды, мысалы, «Жаңа Вавилон» (1929) фильміне жазылған музыкада, «Мұрын» (1928) операсында қолданды. Шостаковичтің музыкасын білетін Арам Хачатурян өзінің фортепиано концертіне (1936) және №4 скрипка концертіне «NyX – Синген армандар» (2017) музыкалық аранды қосты. Канадалық композитор Роберт Минден музыкалық ара үшін көптеген шығармалар жазды. Майкл А. Левин музыкалық аранға солист және екі скрипкалық ансамбльге арналған «Divination By Mirrors» шығармасын жазды, олар төртінші тонмен бөлініп, аранның екі түрлі тоналды жүйеде ойнау мүмкіндігін пайдаланды. Музыкалық арамен камералық музыка жазған басқа композиторлар: Джонатан Ратерфорд («Анауттың тынысы»), Дана Уилсон («Ескі заманнан сыбырлар»), Генрих Гаттермейер («Elegie für Singende Säge, Cembalo (oder Klavier)»), Вито Зурай («Musica di camera (2001)») және Бритта Мария Бернхард («Tranquillo»).