Гармоника – еркін тілшелі музыкалық аспап. Блюз, фолк, джаз сияқты жанрларда қолданылады. Түрлері: диатоникалық, хроматикалық, т.б. Қолдану жолдары туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еркін қамыс желді музыкалық аспап
Free reed wind musical instrument
Гармоника, сондай-ақ француз арфасы, ауыз арфасы немесе ауыз мүшесі деп те аталады, – әлемде көптеген музыкалық жанрларда қолданылатын еркін қамыс желді аспап, әсіресе блюзде, американдық халық музыкасында, классикалық музыкада, джазда, кантриде және рок музыкасында. Гармониканың көптеген түрлері бар: диатоникалық, хроматикалық, тремоло, октавалық, оркестрлік және бас түрлері. Гармониканы ауыздың (еріндер мен тілдің) көмегімен ауаны ауыз тесігінің бірінен (немесе бірнешеуінен) ішке немесе сыртқа бағыттап ойнайды. Әр тесіктің артында кемінде бір қамыс орналасқан камера болады. Ең көп таралғаны – он ауа өткізгіші және жиырма қамысы бар диатоникалық Рихтер гармоникасы, ол көбінесе блюз арфасы деп аталады. Гармоника қамысы – әдетте, мыс, тот баспайтын болат немесе қоладан жасалған, бір жағынан ауа жолы ретінде қызмет ететін ойыққа бекітілген жалпақ, созылған серіппе. Қамыстың бос ұшы ауамен қозғалғанда, ол ауа жолын кезекпен жабады және ашады, соның нәтижесінде дыбыс пайда болады. Қамыстар әр түрлі биіктіктерге дейін күйленеді. Күйлеуге қамыстың ұзындығын, оның бос ұшындағы салмағын немесе бекітілген ұшындағы серіппелігін өзгерту кіруі мүмкін. Ұзын, ауыр және серпімді қамыстар терең, төмен дыбыстар шығарады, ал қысқа, жеңіл және қатаң қамыстар жоғары дыбыстар шығарады. Егер, қазіргі заманғы гармоникалардағыдай, қамыс ойықтың жазықтығында емес, оның үстінде немесе астында орналасса, ол бастапқыда оны ойыққа итеруге бағытталған ауа ағынына оңайрақ жауап береді, яғни жабылатын қамыс ретінде. Ауа бағытына жауап берудегі бұл айырмашылық бір ауа камерасында соққы қамысын және тарту қамысын бірге орналастыруға және оларды пластик немесе былғарыдан жасалған клапандармен (жақтаулар, желді сақтағыштар) ойнамайтын қамысты бөгеп, бөлек ойнауға мүмкіндік береді. Орындауда маңызды техника – иілу, ауыздық құрылымын өзгерту арқылы дыбыстың биіктігін төмендету. Жеке қамыстарды иілуге болады, хроматикалық және басқа да гармоника модельдерінде желді сақтағыштармен, сондай-ақ диатоникалық немесе клапансыз гармоникадағыдай, бір камерадағы қамыс жұптарының дыбысын төмендетуге және көтеруге (артық иілу, артық соғу, артық тарту) болады. Мұндай екі қамыс биіктігінің өзгеруі, әдетте, үнсіз қамыстың, ашық қамыстың (мысалы, ойнаушы тартқан кезде соққы қамыстың) дыбыс шығаруын қамтиды.
The harmonica, also known as a French harp, mouth harp or mouth organ, is a free reed wind instrument used worldwide in many musical genres, notably in blues, American folk music, classical music, jazz, country, and rock. The many types of harmonica include diatonic, chromatic, tremolo, octave, orchestral, and bass versions. A harmonica is played by using the mouth (lips and tongue) to direct air into or out of one (or more) holes along a mouthpiece. Behind each hole is a chamber containing at least one reed. The most common is the diatonic Richter tuned with ten air passages and twenty reeds, often called the blues harp. A harmonica reed is a flat, elongated spring typically made of brass, stainless steel, or bronze, which is secured at one end over a slot that serves as an airway. When the free end is made to vibrate by the player's air, it alternately blocks and unblocks the airway to produce sound. Reeds are tuned to individual pitches. Tuning may involve changing a reed's length, the weight near its free end, or the stiffness near its fixed end. Longer, heavier, and springier reeds produce deeper, lower sounds; shorter, lighter, and stiffer reeds make higher pitched sounds. If, as on most modern harmonicas, a reed is affixed above or below its slot rather than in the plane of the slot, it responds more easily to air flowing in the direction that initially would push it into the slot, i. e., as a closing reed. This difference in response to air direction makes it possible to include both a blow reed and a draw reed in the same air chamber and to play them separately without relying on flaps of plastic or leather (valves, wind savers) to block the nonplaying reed. An important technique in performance is bending, causing a drop in pitch by making embouchure adjustments. Bending isolated reeds is possible, as on chromatic and other harmonica models with wind savers, but also to both lower, and raise (overbend, overblow, overdraw) the pitch produced by pairs of reeds in the same chamber, as on a diatonic or other unvalved harmonica. Such two reed pitch changes actually involve sound production by the normally silent reed, the opening reed (for instance, the blow reed while the player is drawing).
Бөлшектері
Гармониканың негізгі бөліктері – тісті тақта, қамыс тілшелері және қаптамалар.
The basic parts of the harmonica are the comb, reed plates, and cover plates.
Шеге
Қамыс – аспаптың негізгі бөлігі, ол қамыс табақшаларымен құрастырылғанда қамыстар үшін ауа камераларын жасайды. "Қамыс" термині гармониканың осы бөлігі мен шаш тарағының ұқсастығынан туындаған болуы мүмкін. Гармоника қамыстары дәстүрлі түрде ағаштан жасалған, бірақ қазір пластиктен (ABS) немесе металдан (жоғары сапалы аспаптар үшін титаннан да) жасалады. Кейбір қазіргі заманғы және тәжірибелік қамыстар ауаны бағыттаудың күрделі әдістерін қолданады. Ойыншылар арасында қамыс материалы гармониканың дыбысына әсер ете ме деген пікір таласы бар. Ол жоқ дейтіндердің пікірінше, фортепианоның резонаторлық тақтасынан немесе скрипканың немесе гитараның беткі бөлігінен айырмашылығы, гармоника қамысы жеткілікті үлкен емес және дыбысты айтарлықтай күшейту немесе өзгерту үшін еркін дірілдеуге қабілетті емес. Ал "иә" дейтіндер өз құлақтарына сенінеді. Көптеген ойыншылар қамыс табақшаларымен біріктірілген кезде қамыстың беткі қабатының тегіс болуы мен ауа тығыздығы дыбыс пен ойнауға үлкен әсер ететінімен келіседі. Бір қамыс материалының екіншісінен басты артықшылығы – оның беріктігі. Атап айтқанда, ағаш қамыс ойыншының демі мен тілінің әсерінен ылғалды сіңіре алады. Бұл қамыстың сәл кеңейіп, аспапты ойнауды қиын етуіне, содан кейін қысқаруына және ауа тығыздығына нұқсан келтіруіне әкелуі мүмкін. Бұл мәселені азайту үшін әртүрлі ағаш түрлері мен өңдеу әдістері ойлап табылды. Ағаш қамыстардың, әсіресе хроматикалық гармоникаларда (камералар арасындағы жұқа бөлігіштермен) одан да күрделі мәселесі – қамыс уақыт өте келе кеңейіп, қысқара бастағанда, қамыста жарықтар пайда болуы мүмкін, себебі қамыс шегелермен бекітілген, нәтижесінде ауаның шығуына мүмкіндік туады. Кәсіби ойыншылар ағаш қамыстарды қалпына келтіруге және ақауларды жабуға көп күш жұмсайды. Кейбір ойыншылар бұрын ағаш қамысты гармоникаларды (диатоникалық, жел сақтағыштары жоқ) суға батырып, сәл кеңейту үшін, қамыс, қамыс табақшалары және қақпақтар арасындағы тығыздықты жақсарту мақсатында қолданған. Қазіргі заманғы ағаш қамысты гармоникалар ісінуге және қысқаруға аз бейім, бірақ заманауи ойыншылар әлі де гармоникаларын суға батырып, оның дыбысына және ноталарды иілудің жеңілдігіне әсер етуі үшін қолданады.
The comb is the main body of the instrument, which, when assembled with the reed plates, forms air chambers for the reeds. The term "comb" may originate from the similarity between this part of a harmonica and a hair comb. Harmonica combs were traditionally made from wood, but now are also made from plastic (ABS) or metal (including titanium for high end instruments). Some modern and experimental comb designs are complex in the way that they direct the air. Dispute exists among players about whether comb material affects the tone of a harmonica. Those saying no argue that unlike the soundboard of a piano or the top piece of a violin or guitar, a harmonica's comb is neither large enough nor able to vibrate freely enough to substantially augment or change the sound. Among those saying yes are those who are convinced by their ears. Few dispute that comb surface smoothness and air tightness when mated with the reed plates can greatly affect tone and playability. The main advantage of a particular comb material over another one is its durability. In particular, a wooden comb can absorb moisture from the player's breath and contact with the tongue. This can cause the comb to expand slightly, making the instrument uncomfortable to play, and to then contract, potentially compromising air tightness. Various types of wood and treatments have been devised to reduce the degree of this problem. An even more serious problem with wooden combs, especially in chromatic harmonicas (with their thin dividers between chambers), is that, as the combs expand and shrink over time, cracks can form in the combs, because the comb is held immobile by nails, resulting in disabling leakage. Serious players devote significant effort to restoring wood combs and sealing leaks. Some players used to soak wooden combed harmonicas (diatonics, without wind savers) in water to cause a slight expansion, which they intended to make the seal between the comb, reed plates, and covers more airtight. Modern wooden combed harmonicas are less prone to swelling and contracting, but modern players still dip their harmonicas in water for the way it affects tone and ease of bending notes.
Қамыс табағы
Қамысты тақта – бірнеше қамысты бір корпусқа біріктіретін құрылым. Қамыстар көбінесе мыстан жасалады, бірақ болат, алюминий және пластик те қолданылуы мүмкін. Жеке қамыстар әдетте қамысты тақтаға түйретіледі, бірақ оларды дәнекерлеу немесе бұрандау арқылы да бекітуге болады. Қамысты тақтаның ішкі жағында (гармониканың ауа қуысы ішінде) бекітілген қамыстар үрлегенде дыбыс шығарады, ал сыртқы жағында бекітілгендер сорғанда дыбыс береді. Көптеген гармоникалар қамысты тақталары тігілген, бұрандалған немесе бір-біріне бекітілген болып келеді. Кейбір өндірушілер әлі де қамысты тақталарды шегелеп бекітудің дәстүрлі әдісін қолданады. Эксперименталды және сирек кездесетін гармоникаларда қамысты тақталар кернеу арқылы ұсталады, мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі американдық үлгілерде. Егер тақталар бұрандаланған болса, қамысты тақталарды жеке-жеке ауыстыруға болады. Бұл пайдалы, себебі қамыстар қалыпты пайдалану барысында уақыт өте келе дыбысы бұрмаланады, және ноталардың кейбіреуі басқаларына қарағанда тезірек тозуы мүмкін. Дәстүрлі қамысты тақта дизайнынан ерекшеленетін нәрсе – 1950 жылдары Финн Магнус жасаған толығымен пластиктен жасалған гармоникалар, онда қамыс пен қамысты тақта бір-бірінен ажырамайтын пластиктен қалыпқа келтірілген. Магнустың дизайнында қамыс, қамысты тақталар және гармониканың корпусы пластиктен жасалған және қалыпқа келтірілген немесе тұрақты түрде біріктірілген.
The reed plate is a grouping of several reeds in a single housing. The reeds are usually made of brass, but steel, aluminium, and plastic are occasionally used. Individual reeds are usually riveted to the reed plate, but they may also be welded or screwed in place. Reeds fixed on the inner side of the reed plate (within the comb's air chamber) respond to blowing, while those fixed on the outer side respond to suction. Most harmonicas are constructed with the reed plates screwed or bolted to the comb or each other. A few brands still use the traditional method of nailing the reed plates to the comb. Some experimental and rare harmonicas also have had the reed plates held in place by tension, such as the WWII era all American models. If the plates are bolted to the comb, the reed plates can be replaced individually. This is useful because the reeds eventually go out of tune through normal use, and certain notes of the scale can fail more quickly than others. A notable exception to the traditional reed plate design is the all plastic harmonicas designed by Finn Magnus in the 1950s, in which the reed and reed plate were molded out of a single piece of plastic. The Magnus design had the reeds, reed plates, and comb made of plastic and either molded or permanently glued together.
Қаптама пластиналары
Қамысты тақталарды қаптамалар жабады, олар көбінесе металдан жасалады, бірақ ағаш пен пластиктен де жасалады. Бұл қаптамаларды таңдау жеке талғамға байланысты, себебі олар дыбысты күшейтеді және гармониканың тембрін анықтайды. Қаптамалардың екі түрі бар: металл немесе пластиктен жасалған, тек ұстау үшін арналған қарапайым ашық үлгілер, және жабық үлгілер (мысалы, Hohner Meisterklasse және Super 64, Suzuki Promaster және SCX), олар күштірек дыбыс береді. Осы екі негізгі түрден бірнеше заманауи үлгілер жасалды, мысалы, Hohner CBH 2016 хроматикалық және Suzuki Overdrive диатоникалық гармоникалар, оларда дәстүрлі үлгілерде кездеспейтін арнайы функцияларды қамтитын күрделі қаптамалар бар. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында гармоника қаптамаларында қоңырау сияқты қосымша мүмкіндіктер болған, оларды батырманы басып дыбыстауға болатын.
Cover plates cover the reed plates and are usually made of metal, though wood and plastic have also been used. The choice of these is personal; because they project sound, they determine the tonal quality of the harmonica. Two types of cover plates are used: traditional open designs of stamped metal or plastic, which are simply there to be held; and enclosed designs (such as the Hohner Meisterklasse and Super 64, Suzuki Promaster and SCX), which offer a louder tonal quality. From these two basic types, a few modern designs have been created, such as the Hohner CBH 2016 chromatic and the Suzuki Overdrive diatonic, which have complex covers that allow for specific functions not usually available in the traditional design. In the late 19th and early 20th centuries, harmonicas not uncommonly had special features on the covers, such as bells, which could be rung by pushing a button.
Жел сақтайтын құрылғылар
Жел сақтайтын клапан – қамыс тақтасына жабыстырылған жұқа пластик жолақтардан, тоқылған қағаздан, былғарыдан немесе тефлоннан жасалған бір бағытты клапан. Олар көбінесе хроматикалық гармоникаларда, аккорд гармоникаларында және көптеген октавалық гармоникаларда кездеседі. Жел сақтайтын клапандар екі қамыс бір ұяны бөліскенде және ойналмайтын қамыстан ауаның шығуы маңызды болғанда қолданылады. Мысалы, тартымды нота ойналғанда, үрлеу қамысының ұяшағындағы клапан жабылып, іске қосылмаған үрлеу қамысы арқылы ауаның ағып кетуін болдырмайды. Бұған Хонер XB 40 гармоникасы ерекшелік жасайды, ол енді шығарылмайды, онда клапандар жеке қамыстарды оқшаулау үшін емес, бүкіл камераларды белсенділіктен оқшаулау үшін орналастырылған. Бұл конструкция барлық қамыстарда дәстүрлі блюз бұрылыстарын ойнауға мүмкіндік берді.
Wind savers are one way valves made from thin strips of plastic, knit paper, leather, or Teflon glued to the reed plate. They are typically found in chromatic harmonicas, chord harmonicas, and many octave tuned harmonicas. Wind savers are used when two reeds share a cell and leakage through the nonplaying reed would be significant. For example, when a draw note is played, the valve on the blow reed slot is sucked shut, preventing air from leaking through the inactive blow reed. An exception to this is the now discontinued Hohner XB 40, on which valves are placed not to isolate single reeds, but rather to isolate entire chambers from being active, a design that made playing traditional blues bends possible on all reeds.
Ауыздық
Ауыздық аспаптың ауа камералары мен ойнаушының аузының арасына орналастырылады. Ол тіс тақтасымен (диатоникалық гармоникалар; Hohner Chrometta) біртұтас болуы мүмкін; қақпақтың бөлігі (Hohner CX 12 гармоникасындай); немесе бұрандалармен бекітілген жеке бөлік болуы мүмкін, бұл хроматикалық гармоникаларға тән. Көптеген гармоникаларда ауыздық тек ойнауды қолайлырақ етуге арналған эргономикалық құрал болып табылады. Дәстүрлі сырғымалы хроматикалық гармоникада ол аспаптың жұмыс істеуі үшін қажетті, себебі сырғыма үшін ойық қамтамасыз етеді.
The mouthpiece is placed between the air chambers of the instrument and the player's mouth. This can be integral with the comb (the diatonic harmonicas; the Hohner Chrometta); part of the cover (as in Hohner's CX 12); or may be a separate unit, secured by screws, which is typical of chromatics. In many harmonicas, the mouthpiece is purely an ergonomic aid designed to make playing more comfortable. In the traditional slider based chromatic harmonica, it is essential to the functioning of the instrument because it provides a groove for the slide.
Көшейткіш құрылғылары
1950 жылдан бері көптеген блюз гармоникашылары өз аспаптарын микрофондар мен лампалық күшейткіштермен күшейтеді. Бұл тәсілді алғашқылардың бірі Марион "Кішкентай Уолтер" Джейкобс болды, ол радиотакси диспетчерлері үшін сатылатын "Bullet" микрофонының жанында гармоника ойнады. Бұл оның гармоникасының дыбысына электр гитарасынан жоғары естілетін, "қуатты" ортаңғы жиілікті дыбыс берді. Сонымен қатар, лампалық күшейткіштер жоғары дыбыс деңгейінде табиғи "қырылдаған" эффектіні тудырады, бұл дыбысқа дендік, толықтық және "қатаңдық" қосады. Кішкентай Уолтер гармониканы қолымен қоршап, ауаны қысып, оған күшті, бұрмаланған дыбыс берді, ол біршама саксофонға ұқсайды, сондықтан "Миссисипи саксофоны" деген атау пайда болды. Халық музыкасындағы кейбір гармоникашылар Shure SM 58 сияқты стандартты вокалды микрофонды қолданады, ол таза, табиғи дыбыс береді. Күшейткіш технологиясы дамыған сайын, гармоникашылар өз құрылғыларына реверберация, тремоло, дилей, октава, қосымша дисторшн педальдары және хор эффектісі сияқты басқа да эффекттерді қосты. Blues Traveler тобының Джон Поппер бірнеше эффектті біріктіретін, қолға ұсталатын арнайы микрофонды пайдаланады, бірнеше құрылғыны тізбектей қоюдың орнына. Көптеген гармоникашылар вакуумдық лампалардың тудырған дыбысының айырмашылығына байланысты қатты күйдегі күшейткіштерге қарағанда лампалық күшейткіштерді әлі де артық көреді. Олар лампаларды "жылырақ" дыбыс және "табиғи" дисторшн эффектісі бар деп санайды. Гармоникашылар электр гитарасы үшін жасалған көптеген күшейткіштерді де пайдаланады, мысалы, Kalamazoo Model Two, Fender Bassman және Danelectro Commando. Кейбір қымбат, қолмен жасалған бутиктік күшейткіштер гармониканы күшейту үшін оңтайлы сипаттамаларымен жасалады.
Since the 1950s, many blues harmonica players have amplified their instrument with microphones and tube amplifiers. One of the early innovators of this approach was Marion "Little Walter" Jacobs, who played the harmonica near a "Bullet" microphone marketed for use by radio taxi dispatchers. This gave his harmonica tone a "punchy" midrange sound that could be heard above an electric guitar. Also, tube amplifiers produce a natural growling overdrive when cranked at higher volumes, which adds body, fullness, and "grit" to the sound. Little Walter also cupped his hands around the instrument, tightening the air around the harp, giving it a powerful, distorted sound, somewhat reminiscent of a saxophone, hence the term "Mississippi saxophone". Some harmonica players in folk use a regular vocal microphone, such as a Shure SM 58, for their harmonica, which gives a clean, natural sound. As technology in amplification has progressed, harmonica players have introduced other effects units to their rigs, as well, such as reverb, tremolo, delay, octave, additional overdrive pedals, and chorus effect. John Popper of Blues Traveler uses a customized microphone that encapsulates several of these effects into one handheld unit, as opposed to several units in sequence. Many harmonica players still prefer tube amplifiers to solid state ones, owing to the perceived difference in tone generated by the vacuum tubes. Players perceive tubes as having a "warmer" tone and a more "natural" overdrive sound. Many amplifiers designed for electric guitar are also used by harmonica players, such as the Kalamazoo Model Two, Fender Bassman, and the Danelectro Commando. Some expensive handmade boutique amplifiers are built from the ground up with characteristics that are optimal for amplified harmonica.
Рафта немесе ұстағыш
Гармоникада ойнайтын және басқа аспапта (мысалы, акустикалық гитарада) ойнау кезінде гармониканы аузына жақын ұстау үшін мойынға тағатын жақтау немесе гармоника ұстағышы деп аталатын аксессуарды жиі пайдаланады. Гармоника ұстағышы гармониканы екі металл тіреуіштің арасына бекітеді, ал олар иісті металл ілмекке жалғанады, ол иек үстіне орналасады. Алғашқы гармоника жақтаулары сымнан немесе пальто ілгіштерінен жасалған. Гармоника жақтауларының түрлері сапасы мен қолдануға ыңғайлылығы жағынан әртүрлі болады, сондықтан әрбір музыкантқа қолайлы модельді табу үшін бірнеше түрлі модельді сынап қарау қажет. Бұл құрылғыны халық әншілері, бір адамдық оркестрлер және ән жазатын әншілер, мысалы, Боб Дилан, Эдоардо Беннато, Том Хармон, Нил Янг, Эдди Веддер, Билли Джоэл, Брюс Спрингстин, сондай-ақ блюз әншілері Джимми Рид және Джон Хаммонд кіші пайдаланады.
Harmonica players who play the instrument while performing on another instrument with their hands (e. g., an acoustic guitar) often use an accessory called a neck rack or harmonica holder to position the instrument in front of their mouth. A harmonica holder clamps the harmonica between two metal brackets, which are attached to a curved loop of metal that rests on the shoulders. The original harmonica racks were made from wire or coat hangers. Models of harmonica racks vary widely by quality and ease of use, and experimenting with more than one model of harmonica rack is often needed to find one that feels suitable for each individual player. This device is used by folk musicians, one man bands, and singer songwriters such as Bob Dylan, Edoardo Bennato, Tom Harmon, Neil Young, Eddie Vedder, Billy Joel, Bruce Springsteen, and blues singers Jimmy Reed and John Hammond Jr.
Хроматикалық
Хроматикалық гармоникада ауаны ауыз тесігінен таңдалған қамыс тақтасына бағыттау үшін түймемен іске қосылатын жылжымалы таяқша қолданылады, бірақ бір үлгі – "Машино Тоне" – аспаптың арт жағындағы тұтқамен басқарылатын жапқыш арқылы ауа ағынын реттейді. Сонымен қатар, Hohner 270 (12 тесік) гармоникасына жасалған "қол бос" модификациясы ойнаушыға еріндерімен ауызды жоғары-төмен жылжыту арқылы дыбыстарды өзгертуге мүмкіндік береді, ал қолы басқа аспапта ойнау үшін бос болады. Рихтерлік реттелген 10 тесік хроматикасы тек бір тоналдықта ойнауға арналған, ал 12, 14 және 16 тесік модельдері (тең темпераментке келтірілген) музыкантқа бір гармоникамен кез келген тоналдықта ойнауға мүмкіндік береді. Бұл гармоника кез келген стильде, соның ішінде кельт, классикалық, джаз немесе блюз (көбінесе үшінші позицияда) қолданылуы мүмкін.
The chromatic harmonica uses a button activated sliding bar to redirect air from the hole in the mouthpiece to the selected reed plate, though one design—the "Machino Tone"—controlled airflow by means of a lever operated flap on the rear of the instrument. Also, a "hands free" modification to the Hohner 270 (12 hole) lets the player shift the tones by moving the mouthpiece up and down with the lips, leaving the hands free to play another instrument. While the Richter tuned 10 hole chromatic is intended to play in only one key, the 12 , 14 , and 16 hole models (which are tuned to equal temperament) allow the musician to play in any key desired with only one harmonica. This harp can be used for any style, including Celtic, classical, jazz, or blues (commonly in third position).
Тремло-тұндалған
Тремлоға келтірілген гармониканың ерекшелігі – әрбір нотада екі қамыс болады, біреуі сәл өткір, ал екіншісі сәл төмен. Бұл екі қамыстың бірін-бірімен сәл қақтығысуынан және олардың тудыратын толқын пішіндерінің арасындағы айырмашылықтан (соққысынан) туындайтын ерекше дірілдемелі немесе қозғалмалы дыбыс береді. Шығыс Азиялық нұсқасы, барлық 12 жарты тонды шығара алады, Шығыс Азияның рок және поп музыкасында жиі қолданылады.
The distinguishing feature of the tremolo tuned harmonica is that it has two reeds per note, with one slightly sharp and the other slightly flat. This provides a unique wavering or warbling sound created by the two reeds being slightly out of tune with each other and the difference in their subsequent waveforms interacting with each other (its beat). The East Asian version, which can produce all 12 semitones, is used often in East Asian rock and pop music.
Оркестрлік
Оркестрлік гармоникалар көбінесе бірлесіп ойнау үшін арналған.
Orchestral harmonicas are primarily designed for use in ensemble playing.
Әнділік
Оркестрлік әуен гармоникасының сегіз түрі бар; ең көп тарағандары – Шығыс Азияда жиі кездесетін мүйіз гармоникасы. Ол бір үлкен тісті тақтадан тұрады, оның үстінде және астында тек қана үрлеуге арналған қамыс табақтары орналасқан. Әр қамыс тісті тақтадағы бір ұяшаның ішінде бекітілген. Бір нұсқасы фортепиано немесе соққылы аспаптардың орналасуын еліктейді, төменгі қамыс табақта C диатоникалық гаммасының табиғи ноталары, ал жоғарғы қамыс табақтағы өткір және бемоль ноталары екі және үш тесіктен тұратын топтарда, пианоның қара клавишалары сияқты араларында бос орынмен орналасқан. Басқа нұсқасында төменгі тақтадағы "табиғи" нотаның тікелей үстінде бір "өткір" қамыс орналасқан, екі тақтада да қамыс саны бірдей (соның салдарынан E және B ноталары да бар). Мүйіз гармоникалары бірнеше тональность диапазонында қол жетімді, ең төменгісі ортаңғы C-ден екі октава төмен, ал ең жоғарысы ортаңғы C-ден басталады; олар әдетте екі немесе үш октавалық диапазонды қамтиды. Бұл хроматикалық аспаптар және әдетте Еуропа мен Америка дәстүрінде кең таралған "түймелі" хроматикалық гармониканың орнына Шығыс Азия гармоника оркестрінде орындалады. Олардың қамыстары көбінесе үлкен болады, ал сыртқы "мүйіз" оларға ерекше тембр береді, сондықтан олар көбінесе духовой бөлімнің орнына қолданылады. Бұрын оларды мүйіз гармоникасы деп атаған. Оркестрлік әуенді гармониканың екінші түрі – полифония (бірақ кейбірлері "хроматика" деп белгіленген). Оларда барлық он екі хроматикалық нота бір қатарға орналасқан. Көп жағдайларда, олардың үрлеу және сору дыбыстары бірдей, бірақ No. 7 үрлеуге ғана арналған, ал No. 261, сонымен қатар үрлеуге ғана арналған, әр тесікте бір октава қашықтықтағы екі қамысқа ие (барлық осы белгілер M. Hohner өнімдеріне қатысты).
There are eight kinds of orchestral melody harmonica; the most common are the horn harmonicas often found in East Asia. These consist of a single large comb with blow only reed plates on the top and bottom. Each reed sits inside a single cell in the comb. One version mimics the layout of a piano or mallet instrument, with the natural notes of a C diatonic scale in the lower reed plate and the sharps and flats in the upper reed plate in groups of two and three holes with gaps in between like the black keys of a piano. Another version has one "sharp" reed directly above its "natural" on the lower plate, with the same number of reeds on both plates (therefore including E and B). Horn harmonicas are available in several pitch ranges, with the lowest pitched starting two octaves below middle C and the highest beginning on middle C itself; they usually cover a two or three octave range. They are chromatic instruments and are usually played in an East Asian harmonica orchestra instead of the "push button" chromatic harmonica that is more common in the European and American tradition. Their reeds are often larger, and the enclosing "horn" gives them a different timbre, so that they often function in place of a brass section. In the past, they were referred to as horn harmonicas. The other type of orchestral melodic harmonica is the polyphonia, (though some are marked "chromatica"). These have all twelve chromatic notes laid out on the same row. In most cases, they have both blow and draw of the same tone, though the No. 7 is blow only, and the No. 261, also blow only, has two reeds per hole, tuned an octave apart (all these designations refer to products of M. Hohner).
Аққорд
Хорд гармоникасында 48-ге дейін аккорд болады: ансамбль ойнау үшін мажор, сегізінші, минор, үлкейтілген және кішірейтілген. Ол төрт ноталық кластерлерге бөлінген, олардың әрқайсысы дем алғанда немесе дем шығарғанда әртүрлі аккордты дыбыстайды. Әдетте, әр тесікте әр нота үшін бір октава айырмасымен келген екі тілше болады. Қымбат емес модельдерде әр нотаға тек бір тілше болады. Көптеген оркестр гармоникалары бас гармоникасы және хорд гармоникасы ретінде де жұмыс істеуге арналған, онда бас ноталары аккорд топтамаларының жанында орналасқан. Сондай-ақ, Chordomonica (хроматикалық гармоника сияқты жұмыс істейтін) және кіші хорд гармоникалары (әдетте алты аккорд ұсынады) сияқты басқа хорд гармоникалары да бар. Suzuki SSCH 56 Compact Chord гармоникасы – 14 тесікті хроматикалық гармоника корпусына орнатылған 48 аккордты гармоника. Бірінші үш тесік соққанда және тартқанда, слайдпен де, слайдсыз да мажор аккордын ойнайды. 2, 3 және 4-ші тесіктер кішірейтілген аккордты ойнайды; 3, 4 және 5-ші тесіктер минор аккордын ойнайды; ал 4, 5 және 6-шы тесіктер үлкейтілген аккордты ойнайды, барлығы он алты аккорд. Бұл үлгі 5-ші тесіктен бастап, бір толық саты жоғарырақ қайталанады; және тағы 9-шы тесіктен бастап, барлығы 48 аккорд.
The chord harmonica has up to 48 chords: major, seventh, minor, augmented and diminished for ensemble playing. It is laid out in four note clusters, each sounding a different chord on inhaling or exhaling. Typically each hole has two reeds for each note, tuned to one octave of each other. Less expensive models often have only one reed per note. Quite a few orchestra harmonicas are also designed to serve as both bass and chord harmonica, with bass notes next to chord groupings. There are also other chord harmonicas, such as the Chordomonica (which operates similar to a chromatic harmonica), and the junior chord harmonicas (which typically provide six chords). The Suzuki SSCH 56 Compact Chord harmonica is a 48 chord harmonica built in a 14 hole chromatic harmonica enclosure. The first three holes play a major chord on blow and draw, with and without the slide. Holes 2, 3, and 4 play a diminished chord; holes 3, 4, and 5 play a minor chord; and holes 4, 5, and 6 play an augmented, for a total of sixteen chords. This pattern is repeated starting on hole 5, a whole step higher; and again starting on hole 9, for a total of 48 chords.
Ченггонг
Ченгонг гармоникасының негізгі корпусы мен жылжитын ауызшасы бар. Корпусы 24 тесікті диатоникалық гармоника болып табылады, ол B2-ден D6-ға дейін (3 октаваны қамтиды). Оның 11 тесігі бар ауызшасы гармониканың алдыңғы жағына қарай жылжиды, бұл көптеген аккордтар мен дыбыс берулерді ұсынады (жеті триада, үш 6-шы аккорд, жеті 7-ші аккорд және жеті 9-шы аккорд, барлығы 24 аккорд). Сонымен қатар, ол үш диатоникалық октава диапазонында жеке ноталық мелодияларды және екі ноталық үйлесімдерді ойнатуға қабілетті. Құрастырмалы гармоникалардан айырмашылығы, үрлеу және сору бірдей ноталарды тудырады, себебі оның құлағы типтік Шығыс Азия тремоло гармоникасының немесе Полифонияның ноталық орналасуына жақын.
The ChengGong harmonica has a main body, and a sliding mouthpiece. The body is a 24 hole diatonic harmonica that ranges from B2 to D6 (covering 3 octaves). Its 11 hole mouthpiece can slide along the front of the harmonica, which gives numerous chord choices and voicings (seven triads, three 6th chords, seven 7th chords, and seven 9th chords, for a total of 24 chords). As well, it is capable of playing single note melodies and double stops over a range of three diatonic octaves. Unlike conventional harmonicas, blowing and drawing produce the same notes because its tuning is closer to the note layout of a typical East Asian tremolo harmonica or the Polyphonias.
Қалқымалы құбыр
Питч-пип – әншілер мен басқа да аспаптарға эталонды дыбыс беретін қарапайым арнайы гармоника. Кейбір ертедегі питч-пиптер мен гармоникалардың арасындағы жалғыз айырмашылық – аспаптың атауы, ол жасаушының мақсатты аудиториясын көрсетеді. Әншілер мен хорлар қолданатын хроматикалық питч-пиптер толық хроматикалық (12 нота) октаваны қамтиды. Сондай-ақ, скрипкашылар мен гитаристер сияқты ішекті аспаптарда ойнаушыларға арналған питч-пиптер сатылады, олар әдетте ашық ішектерге сәйкес келетін ноталарды береді.
The pitch pipe is a simple specialty harmonica that provides a reference pitch to singers and other instruments. The only difference between some early pitch pipes and harmonicas is the name of the instrument, which reflected the maker's target audience. Chromatic pitch pipes, which are used by singers and choirs, give a full chromatic (12 note) octave. Pitch pipes are also sold for string players, such as violinists and guitarists; these pitch pipes usually provide the notes corresponding to the open strings.
Техникалар
Вибрато — гармоника мен көптеген басқа да аспаптарда жиі қолданылатын, нотаға «дірілдеу» дыбысын беру тәсілі. Бұл тәсілді бірнеше жолмен іске асыруға болады. Ең көп таралған жолы — гармониканы ұстау тәсілін өзгерту. Мысалы, гармониканың айналасындағы қолдарды өте жылдам ашу және жабу арқылы вибрато әсеріне қол жеткізуге болады. Вибратоны сонымен қатар тез көмекейдің (дауыс жолдарының) ашылуы мен жабылуы арқылы, әсіресе иілумен бірге немесе иілусіз (тыныс алу) жасауға болады. Бұл ойнау кезінде аспапты қолмен ұстап, қозғау қажеттігін жояды. Вибратоға ұқсас әсер — «трил» (немесе «ролл», немесе «суырғылау», немесе «дірілдеу»); бұл тәсілде ойнаушы екі тесік арасында еріксіз қозғалады, басын жылдам қозғап немесе гармониканы ауыздың ішінде бір жақтан екінші жаққа жылжытады. Бұл вибратодан сәл артық жылдамдықты алмастыру тәсілін береді және бір нотаның амплитудасын өзгертпей, екі түрлі дыбысты қолдану арқылы тұрақты ноталарға бірдей дыбыстық әсерге қол жеткізеді. Диатоникалық гармоникадағы 19 нотадан өзге, ойнаушылар ауыздықтарын өзгертіп, жақсыны (құбырды) басқа биіктікте дыбыстауға мәжбүрлеу арқылы басқа ноталарды да ойнай алады. Бұл тәсіл «иілу» деп аталады, бұл термин, мүмкін, гитарашылардан алынған, олар әдетте нотаның биіктігін сәл өзгерту үшін құбырды иеді. Иілу сонымен қатар көптеген блюз арфасы мен кантри гармоникасының ерекшелігі болып табылатын глиссандо жасауға мүмкіндік береді. Көптеген блюз және рок гармоникасы үшін иілу маңызды, себебі ол аспапқа жанды дыбыстарды шығаруға мүмкіндік береді. Блюз арфасының «аулауы» әдетте иілуді қажет етеді. 1970 жылдары Говард Леви «үстіне иілу» (сондай-ақ «үстіне үрлеу» және «үстіне сызу») тәсілін әзірледі. Иілумен біріктірілген «үстіне иілу» ойнаушыларға толық хроматикалық гамманы ойнауға мүмкіндік берді. Диатоникалық гармониканы бастапқы тоналылығында ойнаудан басқа, оны басқа тоналылықтарда ойнауға болады, әртүрлі «позицияларда» әртүрлі негізгі ноталарды қолдану арқылы. Тек негізгі ноталарды қолдану әр позиция үшін белгілі бір ладта ойнауды білдіреді. Мысалы, Миксолидий лады (негізгі нотасы екінші тыныс немесе үшінші үрлеу) блюз ойнаушылары жиі қолданатын үлкен доминантты жетілікті шығарады, себебі ол гармониялық бай доминантты жетілікті нотасын қамтиды, ал Дорий лады (негізгі нотасы төртінші тыныс) кішкентай доминантты жетілікті шығарады. Гармоника ойнаушылар (әсіресе блюз ойнаушылар) әртүрлі «позициялар» бойынша терминологияны дамытты, бұл басқа музыканттарға шатастыратын болуы мүмкін, мысалы, ең көп таралған позициялар үшін жаргон терминологиясы (1-ші «түзу», 2-ші «қайыстырылған», 3-ші «қиғаш» және т.б.). Тағы бір тәсіл, әлеуетіне толыққанды қолданылмаған, — ауыз қуысының көлемін өзгертіп, белгілі бір табиғи гармоникаларды күшейту. Бұл тәсілді аккордтарды ойнағанда қолданғанда, гармоникаларды таңдауда сақтық таныту қажет, себебі түбір емес биіктіктен шыққан гармоникалар өте жағымсыз дыбысқа әкелуі мүмкін. Микрофон мен электрондық құбырлы күшейткіштермен гармоникасын күшейтетін гармоника ойнаушылар (мысалы, блюз арфасымен ойнаушылар) микрофон мен күшейткіштің қасиеттерін пайдаланатын көптеген тәсілдерге ие, мысалы, аспап пен микрофонның айналасындағы қолдардың орналасуын өзгерту немесе ойнап жатқанда микрофонға ырғақты түрде дем алу немесе ән айту.
Vibrato is a technique commonly used while playing the harmonica and many other instruments, to give the note a 'shaking' sound. This technique can be accomplished in a number of ways. The most common way is to change how the harmonica is held. For example, the vibrato effect can be achieved by opening and closing the hands around the harmonica very rapidly. The vibrato might also be achieved via rapid glottal (vocal fold) opening and closing, especially on draws (inhalation) simultaneous to bending, or without bending. This obviates the need for cupping and waving the hands around the instrument during play. An effect similar to vibrato is that of the 'trill' (or 'roll', or 'warble, or 'shake'); this technique has the player move their lips between two holes very quickly, either by shaking the head in a rapid motion or moving the harmonica from side to side within the embouchure. This gives a quick pitch alternating technique that is slightly more than vibrato and achieves the same aural effect on sustained notes, albeit by using two different tones instead of varying the amplitude of one. In addition to the 19 notes readily available on the diatonic harmonica, players can play other notes by adjusting their embouchure and forcing the reed to resonate at a different pitch. This technique is called bending, a term possibly borrowed from guitarists, who literally bend a string to subtly change the pitch. Bending also creates the glissandos characteristic of much blues harp and country harmonica playing. Bends are essential for most blues and rock harmonica due to the soulful sounds the instrument can bring out. The "wail" of the blues harp typically requires bending. In the 1970s, Howard Levy developed the over bending technique (also known as "overblowing" and "overdrawing".) Over Bending, combined with bending, allowed players to play the entire chromatic scale. In addition to playing the diatonic harmonica in its original key, it is also possible to play it in other keys by playing in other "positions" using different keynotes. Using just the basic notes on the instrument would mean playing in a specific mode for each position. For example the Mixolydian mode (root note is the second draw or third blow), produces a major dominant seventh key that is frequently used by blues players because it contains the harmonically rich dominant seventh note, while the Dorian mode (root note is four draw) produces a minor dominant seventh key. Harmonica players (especially blues players) have developed terminology around different "positions," which can be confusing to other musicians, for example the slang terminology for the most common positions (1st being 'straight', 2nd being 'cross', 3rd being 'slant', etc.). Another technique, seldom used to its full potential, is altering the size of the mouth cavity to emphasize certain natural overtones. When this technique is employed while playing chords, care must be taken in overtone selection as the overtones stemming from the non root pitch can cause extreme dissonance. Harmonica players who amplify their instrument with microphones and tube amplifiers, such as blues harp players, also have a range of techniques that exploit properties of the microphone and the amplifier, such as changing the way the hands are cupped around the instrument and the microphone or rhythmically breathing or chanting into the microphone while playing.
Тарих
Гармоника 19 ғасырдың басында Еуропада дамыды. Қытайдың шенг аспабы сияқты еркін қамысты аспаптар ежелгі заманнан бері Шығыс Азияда кең таралған. Олар француз иезуиті Жан Жозеф Мари Амиот (1718–1793) арқылы Еуропаға танымал болды, ол қытайлық Цин дәуірінде өмір сүрген. 1820 жылдар шамасында Еуропада еркін қамыстың түрлері жасала бастады. Христиан Фридрих Людвиг Бушман 1821 жылы гармониканы ойлап тапқан деп жиі айтылады, бірақ сол кезде басқа да изобретательдер ұқсас аспаптарды жасады. 1829 жылы Чарльз Уитстон "Эолина" (Эол арфасынан шабыттанған) деген атпен ауыз мүжік аспабын жасады. Ауызбен үрленетін еркін қамысты аспаптар шамамен бір уақытта АҚШ, Оңтүстік Америка, Ұлыбритания және Еуропада пайда болды. Бұл аспаптар классикалық музыка ойнау үшін арналған еді.
The harmonica was developed in Europe in the early part of the 19th century. Free reed instruments like the Chinese sheng had been fairly common in East Asia since ancient times. They became relatively well known in Europe after being introduced by the French Jesuit Jean Joseph Marie Amiot (1718–1793), who lived in Qing era China. Around 1820, free reed designs began being created in Europe. Christian Friedrich Ludwig Buschmann is often cited as the inventor of the harmonica in 1821, but other inventors developed similar instruments at the same time. In 1829, Charles Wheatstone developed a mouth organ under the name "Aeolina" (inspired by the Aeolian harp). Mouth blown free reed instruments appeared in the United States, South America, the United Kingdom and Europe at roughly the same time. These instruments were made for playing classical music.
Алғашқы құралдар
Гармоника алғаш рет Венада пайда болды, онда 1824 жылға дейін камералы гармоникалар сатылды (сол сияқты Антон Рейнлайн және Антон Гекльді қараңыз). 1826 жылы Джозеф Рихтер ойлап тапқан Рихтерлік құрылыс (ол соққы және тарту механизмін де ойлап тапқан деп есептеледі) ақырында дерлік барлық жерде қабылданды. Германияда скрипка жасаушы Иоганн Георг Мейзель 1824 жылы Брауншвейгте өткен көрмеден камералы гармониканы (Kanzellen) сатып алды. Ол және темірші Лангаммер аспаптарды үш шақырым қашықтықтағы Граслицте көшірді; 1827 жылға қарай олар жүздеген гармоника жасады. Германияда және жақын орналасқан Богемияда, кейін Чехословакия болған жерде көптеген басқалар да одан әрі ізденіс жасады. 1829 жылы Иоганн Вильгельм Рудольф Глиер де гармоника жасауды бастады. 1830 жылы Тросссингеннен шыққан мата жасаушы және тоқымашы Кристиан Месснер көршісінен Венадан әкелген гармониканы көшірді. Ол өте табысты болғандықтан, оның інісі мен туыстары да гармоника жасауға кірісті. 1840 жылдан бастап оның жүрегі Кристиан Вайс та бизнеске қатысты. 1855 жылы кем дегенде үш гармоника жасау компаниясы болды: C. A. Seydel Söhne, Christian Messner & Co. және Württ. Harmonikafabrik Ch. Weiss. (Қазіргі уақытта тек C. A. Seydel ғана жұмыс істейді.) Тросссинген және Клингентальдағы гармоника фабрикалары арасындағы бәсекелестік қамыстың қақпақтарын тесуге арналған машиналардың ойлап табылуына әкелді. 1857 жылы Тросссингендегі сағатшы Матиас Хонер гармоника жасауды бастады. Ақырында ол оларды жаппай өндіруші алғашқы адам болды. Ол машинамен кесілген фирмалар жасаған ағаш тарақтарды пайдаланды. 1868 жылы ол АҚШ-қа жабдықтауды бастады. 1920 жылдарға қарай диатоникалық гармоника қазіргі түріне жетті. Тремоло және октава гармоникалары сияқты басқа түрлер де көп ұзамай пайда болды. 19 ғасырдың соңында гармониканы өндіру үлкен бизнеске айналды, жаппай өндіріске дамыды. 20 ғасырда хроматикалық гармоника (алғаш рет 1924 жылы Хонер жасаған), бас гармоника және аккорд гармоникасы сияқты жаңа үлгілер әзірленді. 21 ғасырда Suzuki Overdrive, Hohner XB 40 және тағдырына қанағаттанбаған Harrison B Radical сияқты радикалды жаңа дизайн әзірленді және әлі де нарыққа енгізілуде. Диатоникалық гармоникалар негізінен неміс және басқа еуропалық халық музыкасын ойнау үшін жасалған және осы стильдерде жақсы жетістікке жеткен. Уақыт өте келе, негізгі дизайн мен құрылыс блюз, кантри, ескі уақыт және басқа да музыка түрлеріне бейімделді. Гармоника өндіріс басталғаннан-ақ сәтті болды, ал гармоника бизнесінің орталығы Германиядан ауысқанмен, әртүрлі гармоника өндірушілерінің өндірісі әлі де жоғары. Ірі компаниялар қазір Германияда (Seydel және Hohner – әлемдегі басым өндіруші), Оңтүстік Кореяда (Miwha, Dabell), Жапонияда (Suzuki, Tombo – танымал Lee Oskar гармоникасының өндірушісі, ал Yamaha да 1970 жылдарға дейін гармоникалар жасады), Қытайда (Huang, Easttop, Johnson, Leo Shi, Swan, AXL) және Бразилияда (Hering, Bends) орналасқан. АҚШ-та екі маңызды гармоника өндірушісі болды, екеуі де Нью-Джерси штатының Юнион қаласында орналасқан. Олардың бірі - Magnus Harmonica Corporation, оның негізін қалаушы Финн Магнус пластикалық гармониканың тұздықтарын жасады. Екіншісі - неміс-американ Уильям Джейкоб "Билл" Кратт аға құрған Wm. Kratt Company, бастапқыда питч құбырларын жасап, кейіннен 1952 жылы пластмассадан жасалған тарақтарға патент алды. Екі компания да гармоника өндіруді тоқтатты. Гармоника нарығындағы соңғы американдық бәсекелес - 2011 жылдың шілдесінде жабылып қалған Harrison Harmonicas болды. Көп ұзамай Харрисон дизайны басқа компанияға сатылып, бұрыннан тапсырыс берілген өнімдерді аяқтау үшін берілді. 2012 жылдың қазан айында Висконсин штатының Белойт қаласында орналасқан R&R Opportunities инвестициялық корпорациясы Harrison Harmonicas активтерін сатып алғаны және Harrison B Radical гармоникасын өндіруді жалғастыру мүмкіндіктерін бағалау үшін қолайлылықты зерттеу жүргізіліп жатқаны белгілі болды. Соңғы уақытта өте жоғары сапалы аспаптарға деген сұраныс артып, орындау техникасының жоғары талаптарына жауап ретінде нарық өсті.
The harmonica first appeared in Vienna, where harmonicas with chambers were sold before 1824 (see also Anton Reinlein and Anton Haeckl). Richter tuning, invented by Joseph Richter (who also is credited with inventing the blow and draw mechanism), was created in 1826 and was eventually adopted nearly universally. In Germany, violin manufacturer Johann Georg Meisel from Klingenthal bought a harmonica with chambers (Kanzellen) at an exhibition in Braunschweig in 1824. He and the ironworker Langhammer copied the instruments in Graslitz three miles away; by 1827 they had produced hundreds of harmonicas. Many others followed in Germany and also nearby Bohemia that would later become Czechoslovakia. In 1829, Johann Wilhelm Rudolph Glier also began making harmonicas. In 1830, Christian Messner, a cloth maker and weaver from Trossingen, copied a harmonica his neighbour had brought from Vienna. He had such success that eventually his brother and some relatives also started to make harmonicas. From 1840, his nephew Christian Weiss was also involved in the business. By 1855, there were at least three harmonica making businesses: C. A. Seydel Söhne, Christian Messner & Co., and Württ. Harmonikafabrik Ch. Weiss. (Currently, only C. A. Seydel is still in business.) Owing to competition between the harmonica factories in Trossingen and Klingenthal, machines were invented to punch the covers for the reeds. In 1857, Matthias Hohner, a clockmaker from Trossingen, started producing harmonicas. Eventually he became the first to mass produce them. He used a mass produced wooden comb that he had made by machine cutting firms. By 1868, he began supplying the United States. By the 1920s, the diatonic harmonica had largely reached its modern form. Other types followed soon thereafter, including the various tremolo and octave harmonicas. By the late 19th century, harmonica production was a big business, having evolved into mass production. New designs were still developed in the 20th century, including the chromatic harmonica, first made by Hohner in 1924, the bass harmonica, and the chord harmonica. In the 21st century, radical new designs have been developed and are still being introduced into the market, such as the Suzuki Overdrive, Hohner XB 40, and the ill fated Harrison B Radical. Diatonic harmonicas were designed primarily for playing German and other European folk music and have succeeded well in those styles. Over time, the basic design and tuning proved adaptable to other types of music such as the blues, country, old time and more. The harmonica was a success almost from the very start of production, and while the center of the harmonica business has shifted from Germany, the output of the various harmonica manufacturers is still very high. Major companies are now found in Germany (Seydel and Hohner – the dominant manufacturer in the world), South Korea (Miwha, Dabell), Japan (Suzuki, Tombo – the manufacturer of the popular Lee Oskar harmonica, and Yamaha also made harmonicas until the 1970s), China (Huang, Easttop, Johnson, Leo Shi, Swan, AXL), and Brazil (Hering, Bends). The United States had two significant harmonica manufacturers, and both were based in Union, New Jersey. One was Magnus Harmonica Corporation, whose founder Finn Magnus is credited with the development of plastic harmonica reeds. The other was Wm. Kratt Company, which, founded by German American William Jacob "Bill" Kratt Sr., originally made pitch pipes and later, in 1952, secured a patent for combs made of plastic. Both companies ceased harmonica production. The only recent American contender in the harmonica market was Harrison Harmonicas, which folded in July 2011. It was announced soon thereafter that the rights to the Harrison design had been sold to another company to finish production of orders already placed. In October 2012, it was revealed that a Beloit, Wisconsin, investment corporation, R&R Opportunities, had bought the assets of Harrison Harmonicas and that a feasibility study was under way to assess the possibilities of continued production of the Harrison B Radical harmonica. Recently, responding to increasingly demanding performance techniques, the market for high quality instruments has grown.
Еуропа және Солтүстік Америка
1857 жылы Хонер гармоникалар жасауды бастағанға дейін, ол олардың бір бөлігін Америка Құрама Штаттарына эмиграциялаған туыстарына жіберген. Оның музыкасы тез танымал болды, ал ел Хонер өнімдері үшін үлкен нарыққа айналды. АҚШ президенті Авраам Линкольн қалтасында гармоника алып жүрген, ал гармоникалар Америка Азамат соғысында Одақ және Конфедерация жағындағы сарбаздарға демеу болды. Шекараны мекендеген Уайатт Эрп пен Билли Кид осы аспапта ойнады, ол американдық музыкалық кеңістіктің маңызды бөлігіне айналды. 1900 жылдардың басында гармоникалар бірнеше жазбаларда естілді, олар көбінесе «әуезді орган» деп аталды. Гармониканың алғашқы джаз немесе халық музыкасы жазбалары 1920 жылдардың ортасында АҚШ-та жасалды. Сол кезде «жарыс жазбалары» деп аталған, оңтүстік штаттарының қара нарығына арналған жазбаларға Дефорд Бейлидің жеке орындауы мен гитаристтермен (Хэмми Никсон, Уолтер Хортон немесе Сонни Терри) дуэттері кірді. Франк Хатчисон, Гвен Фостер және тағы бірнеше музыканттар ақ аудиторияға арналған hillbilly стиліндегі музыка да жазылды. Сонымен қатар, құмыра тобында гармониканы пайдаланған жазбалар бар, олардың ішінде Мемфис құмыра тобы ең танымал. Бірақ сол жылдары гармоника көбінесе ойыншық аспап ретінде қарастырылып, кедейлермен байланысты болды. Осы жылдары музыканттар тілдік блокада, қол эффектілері және ең маңызды жаңалық – екінші позиция немесе кросс-гарп сияқты жаңа техникаларды тәжірибелеуді бастады. Гармониканың танымалдылығының артуына Нью-Йорктегі «Хонер гармония сағаты» радио бағдарламасы үлкен үлес қосты, ол тыңдаушыларға ойнауды үйретті. Тыңдаушылар бағдарламамен бірге ойнап, өнерлерін жетілдіре алды. 1925 жылы Ақ үйдің Рождестволық шыршасы ашылғаннан кейін, оның бес жүз гармоникамен әшекейленгенінен кейін радио бағдарламасы кең танымал болды. Гармониканың жан-жақтылығы 1930 жылдары классикалық музыканттардың назарына ілікті. Американдық Ларри Адлер, Ральф Воан-Уильямс, Малкольм Арнольд, Дариус Мийо және Артур Бенджамин сияқты композиторлар аспапқа арналған ірі шығармаларды орындаған алғашқы гармоникашылардың бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-та гармоникалар тапшы болды. Әскери қажеттіліктерге байланысты гармоникалар жасауға қажетті ағаш пен металл материалдары жетіспеді. Сонымен қатар, гармониканың негізгі өндірушілері Германия мен Жапонияда орналасқан, олар АҚШ пен одақтас күштердің соғыстағы жауы болды. Осы кезеңде Дания-америкалық фабрика жұмысшысы және кәсіпкері Финн Хакон Магнус қалыпталған пластикалық гармониканы жасап, жетілдірді. Пластикалық гармоникада дәстүрлі металл немесе ағаш гармоникаларға қарағанда әлдеқайда аз бөліктері бар қалыпталған пластикалық тісшелер қолданылды, бұл гармониканы жаппай өндіруді және санитарлық жағынан тиімді етуге мүмкіндік берді. Пластикалық тісшелері бар гармоникалар металл әріптестеріне қарағанда ерекше дыбыс шығармаса да (және көптеген адамдар үшін нашаррақ), Магнус гармоникалары мен бірнеше имитаторлар тез арада, әсіресе балалар арасында кең таралды. Пластикалық тісшеге патент 1952 жылы Уильям Краттке берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Соғыс департаменті Кратттың фабрикасына мыспен қамтамасыз етуге рұқсат берді, осылайша олар Қызыл Крест американдық сарбаздарға моральдық көтеріңкілік үшін шетелде таратқан гармоникаларды өндіруді жалғастыра алды.
Some time before Hohner began manufacturing harmonicas in 1857, he shipped some to relatives who had emigrated to the United States. Its music rapidly became popular, and the country became an enormous market for Hohner's goods. US president Abraham Lincoln carried a harmonica in his pocket, and harmonicas provided solace to soldiers on both the Union and Confederate sides of the American Civil War. Frontiersmen Wyatt Earp and Billy the Kid played the instrument, and it became a fixture of the American musical landscape. Harmonicas were heard on a handful of recordings in the early 1900s, generally labeled as a "mouth organ". The first jazz or traditional music recordings of harmonicas were made in the U. S. in the mid 1920s. Recordings known at the time as "race records", intended for the black market of the southern states, included solo recordings by DeFord Bailey and duo recordings with a guitarist (Hammie Nixon, Walter Horton, or Sonny Terry). Hillbilly styles were also recorded, intended for white audiences, by Frank Hutchison, Gwen Foster and several other musicians. There are also recordings featuring the harmonica in jug bands, of which the Memphis Jug Band is the most famous. But the harmonica still represented a toy instrument in those years and was associated with the poor. It is also during those years that musicians started experimenting with new techniques such as tongue blocking, hand effects and the most important innovation of all, the second position, or cross harp. A significant contributor to the expanding popularity of the harmonica was a New York based radio program called the Hohner Harmony Hour, which taught listeners how to play. Listeners could play along with the program to increase their proficiency. The radio program gained wide popularity after the unveiling of the 1925 White House Christmas tree, which was adorned with fifty harmonicas. The harmonica's versatility brought it to the attention of classical musicians during the 1930s. American Larry Adler was one of the first harmonica players to perform major works written for the instrument by the composers Ralph Vaughan Williams, Malcolm Arnold, Darius Milhaud, and Arthur Benjamin. Harmonicas were scarce in the United States during World War II. Wood and metal materials for harmonicas were in short supply because of military demand. Furthermore, the primary harmonica manufacturers were based in Germany and Japan, the enemies of the United States and the Allied forces in the war. During this time, Finn Haakon Magnus, a Danish American factory worker and entrepreneur, developed and perfected the molded plastic harmonica. The plastic harmonica used molded plastic combs and far fewer pieces than traditional metal or wood harmonicas, which made the harmonica more economical to mass produce and more sanitary. Though the plastic reeds in these harmonicas produced a less distinctive (and, to many ears, inferior) sound than their metallic counterparts, Magnus harmonicas and several imitators soon became commonplace, particularly among children. The patent for the plastic comb was awarded to William Kratt of Wm. Kratt Company in 1952. During World War II, the War Department allotted a rationed supply of brass to Kratt's factory so they could continue to produce harmonicas that the Red Cross distributed to American troops overseas to boost morale.
Шығыс Азия
1898 жылы гармоника Жапонияға әкелінді, онда тремоло гармоникасы ең танымал аспап болды. Шамамен 30 жыл өткен соң, жапондықтар жапон халық әндерін ойнауға болатын шкалалық настройка және жарты тонды гармоникаларды өңдеп шығарды.
In 1898, the harmonica was brought to Japan, where the Tremolo harmonica was the most popular instrument. After about 30 years, the Japanese developed scale tuning and semitone harmonicas that could play Japanese folk songs.
Жапондық тремолоның күйленуі
Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында тремоло гармоникасы Германияда жасалған Рихтер кестесін пайдаланады. 1913 жылы Жапонияда "гармониканың әкесі" деп белгілі Шого Кавагучи (川口章吾) жапон халық әндерін орындауға ыңғайлырақ басқа кесте ойлап тапты. Бұл кесте Шығыс Азияның басқа да аймақтарындағы жергілікті музыкаға да қолайлы, және осы кестеде жасалған гармоникалар аймақта кең таралды.
In Europe and the United States, tremolo harmonica uses the Richter tuning, developed in Germany. In 1913, Shōgo Kawaguchi (川口章吾), known in Japan as the "Father of the harmonica", devised an alternate tuning, which is more suited to playing Japanese folk tunes. This tuning is also suited to local music throughout East Asia, and harmonicas using the tuning became popular in the region.
Минорлық күйді баптау
Алғашқы диатониялық гармоникалар тек мажор тональностьда ғана күйленетін. 1931 жылы Хидэро Сато (佐藤秀廊) минор тональностьдағы гармониканы жасағанын хабарлады. Минор тональностьдың екі түрі бар: халық және заманауи музыкаға, сондай-ақ Латын Америкасы музыкасына қолайлы "табиғи минор", және кейбір танымал жапондық пьесаларға арналған "гармониялық минор".
Initial diatonic harmonica tunings were major key only. In 1931, Hiderō Satō (佐藤秀廊) announced the development of a minor key harmonica. There are two types of minor key tunings, "natural minor" suitable for folk and contemporary music, and Latin American music, and the "harmonic minor" suitable for some famous Japanese pieces.
Гонконг пен Тайвань
Гармоника 1930 жылдары Гонконгта танымал бола бастады. Қытайдан келген жеке тремоло гармоника ойнаушылары Гонконгқа көшіп келіп, Қытай Y.M.C.A. Гармоника оркестрі, Қытай гармоника қоғамы және «Жүрек тартқышы» гармоника қоғамы сияқты көптеген гармоника ұйымдарын құрды. 1950 жылдары хроматикалық гармоника Гонконгта кең таралды, сондай-ақ Ларри Адлер және Джон Себастьян аға сияқты музыканттар концерт беруге шақырылды. Лау Мок (劉牧) және Фунг Он (馮安) сияқты жергілікті музыканттар хроматикалық гармониканы насихаттады. Хроматикалық гармоника біртіндеп Қытай Y.M.C.A. Гармоника оркестрінің басты аспабына айналды. Қытай YMCA гармоника оркестрі 1960 жылдары 100 мүшеден тұратын, олардың көпшілігі гармоникада ойнайтын болып құрылды. Сонымен қатар, контрабас, аккордеон, фортепиано және тимпан мен ксилофон сияқты соққылы аспаптар да пайдаланылды. 1970 жылдары Вонг Тай Син қауымдық орталығында «Халетон» гармоника оркестрі (曉彤口琴隊) құрылды. Фунг Он және басқалар гармоника сабақтарын беріп, гармоника оркестрлерін ұйымдастырды. 1980 жылдары гармониканы оқыған студенттердің саны азайды. 1990 жылдары Гонконгтан шыққан гармоника ойнаушылары Германиядағы Дүниежүзілік гармоника фестивалі және Азия-Тынық мұхиты гармоника фестивалі сияқты халықаралық гармоника жарыстарына қатыса бастады. 2000 жылдары Гонконг гармоника қауымдастығы (H. K. H. A.) (香港口琴協會) құрылды. Тайваньда гармоника тарихы 1945 жылдар шамасында басталды. Бірақ 1980 жылдары тұрмыстық жағдай жақсарғандықтан, бұрын тайвандықтардың көпшілігіне қол жетімсіз болған көптеген аспаптар гармоникаға қарағанда қолжетімді және танымал бола бастады.
The harmonica started to gain popularity in Hong Kong in the 1930s. Individual tremolo harmonica players from China moved to Hong Kong and established numerous harmonica organizations such as The Chinese Y. M. C. A. Harmonica Orchestra, the China Harmonica Society, and the Heart String Harmonica Society. During the 1950s, chromatic harmonica became popular in Hong Kong, and players such as Larry Adler and John Sebastian Sr. were invited to perform. Local players such as Lau Mok (劉牧) and Fung On (馮安) promoted the chromatic harmonica. The chromatic harmonica gradually became the main instrument used by the Chinese Y. M. C. A. Harmonica Orchestra. The Chinese YMCA Harmonica Orchestra started in the 1960s, with 100 members, most of whom played harmonicas. Non harmonica instruments were also used, such as double bass, accordion, piano, and percussion such as timpani and xylophone. In the 1970s, the Haletone Harmonica Orchestra (曉彤口琴隊) was set up at Wong Tai Sin Community Centre. Fung On and others continued to teach harmonica and also set up harmonica orchestras. In the 1980s, numbers of harmonica students steadily decreased. In the 1990s, harmonica players from Hong Kong began to participate in international harmonica competitions, including the World Harmonica Festival in Germany and the Asia Pacific Harmonica Festival. In the 2000s, the Hong Kong Harmonica Association (H. K. H. A.) (香港口琴協會) was established. The history of the harmonica in Taiwan began around 1945. By the 1980s, though, as living standards improved, many instruments once beyond the budgets of most Taiwanese started to become more accessible and popular in preference to the harmonica.
Медициналық қолдану
Гармоникада ойнау үшін қарсылыққа қарамастан, күшті дем алу және дем шығару қажет. Бұл қимыл қабырға аралық бұлшық еттердің күшті болуына және өкпенің толық көлемін пайдалана отырып терең тыныс алуға көмектеседі. Пульмонология мамандары гармоникада ойнаудың, ЖЖББ (әрекетсіз дем алу синдромы) сияқты аурулармен күресіп жатқан науқастарды қалпына келтіруге қолданылатын жаттығуларға ұқсас екенін айтады, мысалы PFLEX демдік бұлшықеттерді жаттықтыру құралы немесе демдік спирометр. Музыкалық аспапта ойнауға үйрену, жаттығудан өзге, қосымша мотивацияны да сыйлайды. Сондықтан көптеген өкпелік реабилитация бағдарламалары гармониканы пайдалануды енгізе бастады. 1981 жылы президент Рональд Рейганға жасалған қастандық кезінде өкпесі жарақат алғанда, оның тыныс алу терапевті Кембридж гармоника оркестрінен Говард Макдональд болды. Оркестр директоры Пьер Борегард Рейганның гармоникамен жасаған емдік тәжірибесі оларға Ақ үйde орындау мүмкіндігін береді деп үміттенген, бірақ бұл орын алмады.
Playing the harmonica requires inhaling and exhaling strongly against resistance. This action helps develop a strong diaphragm and deep breathing using the entire lung volume. Pulmonary specialists have noted that playing the harmonica resembles the kind of exercise used to rehabilitate COPD patients such as using a PFLEX inspiratory muscle trainer or the inspiratory spirometer. Learning to play a musical instrument also offers motivation in addition to the exercise component. Many pulmonary rehabilitation programs therefore have begun to incorporate the harmonica. When President Ronald Reagan suffered a punctured lung in the 1981 attempt on his life, his breathing therapist was Howard McDonald, of the Cambridge Harmonica Orchestra. Orchestra director Pierre Beauregard had hoped that Reagan's therapeutic harmonica experience would help them get a chance to play at the White House, but this never occurred.
Қатынасты құралдар
Концертина, диатоникалық және хроматикалық аккордеондар мен мелодика – барлығы гармоникамен бірге дамыған еркін қамыс аспаптар. Расында да, гармоника мен "диатоникалық" аккордеондар немесе мелодеондар арасындағы ұқсастық соншалық, неміс тілінде біріншісі "мундгармоника", екіншісі "хандгармоника" деп аталады, яғни "ауыз гармоникасы" және "қол гармоникасы". Скандинавия тілдерінде аккордеонды "треккшпиль" (тарту арқылы ойнау) немесе "треккгармоника" түрлерімен, ал гармониканы "мунншпиль" (ауызбен ойнау) немесе "мундгармоника" (ауыз гармоникасы) деп атайды. Екі аспаптың атаулары славян тілдерінде де ұқсас немесе толық сәйкес келеді. Гармоника дыбыс шығару әдісі тұрғысынан барлық басқа еркін қамыс аспаптарымен ортақ белгілерге ие. Шыны гармониканың атында "гармоника" сөзі бар, бірақ ол еркін қамыс аспаптарымен байланысты емес. Шыны гармоника – бұрыштап орнатылған, әртүрлі өлшемдегі шыны тостағандардан құралған музыкалық аспап. Әрбір шыны тостаған әртүрлі нотаға келтірілген және олар музыкалық қатармен орналастырылған. Оған айналып тұрған тостақандарды ылғалды саусақтармен тигізу арқылы ойналады, бұл оларды дірілдетіп, тұрақты "сайрау" дыбысын шығарады.
The concertina, diatonic and chromatic accordions and the melodica are all free reed instruments that developed alongside the harmonica. Indeed, the similarities between harmonicas and so called "diatonic" accordions or melodeons is such that in German the name for the former is "Mundharmonika" and the latter "Handharmonika," which translate as "mouth harmonica" and "hand harmonica." In Scandinavian languages, an accordion is called variants of "trekkspill" (pull play) or "trekkharmonika" whereas a harmonica is called "munnspill" (mouth play) or "mundharmonika" (mouth harmonica). The names for the two instruments in the Slavic languages are also either similar or identical. The harmonica shares similarities to all other free reed instruments by virtue of the method of sound production. The glass harmonica has the word "harmonica" in its name, but it is not related to free reed instruments. The glass harmonica is a musical instrument formed from a nested set of graduated glass cups mounted sideways on an axle. Each of the glass cups is tuned to a different note, and they are arranged in a scalar order. It is played by touching the rotating cups with wetted fingers, causing them to vibrate and produce a sustained "singing" tone.