Кіріспе

Қоңырау мұнарасы – бір немесе бірнеше қоңырауды қамтитын, немесе қоңыраулары болмаған жағдайда да қоңырау орнатуға арналған мұнара. Мұндай мұнара көбінесе христиан шіркеуінің бөлігі болып табылады және шіркеу қоңырауларын қамтиды, бірақ сонымен қатар көптеген зайырлы қоңырау мұнаралары да бар, олар жиі муниципалитет ғимаратының, білім беру орнының немесе эксклюзивті түрде каррильонды орналастыру үшін салынған мұнараның бөлігі болып табылады. Шіркеу қоңырау мұнараларында көбінесе сағаттар орнатылады, ал зайырлы мұнараларда да, әдетте, бұл қоғамдық қызмет ретінде жасалады. Кампаниль ( /kæmpəˈniːli/, /leɪ/, сондай-ақ /US/, /kɑːm/, kampaˈniːle) – итальян тілінен алынған "campanile" сөзінен шыққан, ал "campana" сөзі "қоңырау" дегенді білдіреді, қоңырау мұнарасымен мағынасы бірдей; алайда, ағылшын тілінде "campanile" көбінесе жеке тұрған қоңырау мұнарасын білдіру үшін қолданылады. Кейбір дәстүрлерде қоңырау мұнарасын "бел мұнарасы" деп те атайды, бірақ бұл термин кейде толық мұнараның емес, қоңыраулар мен қоңыраушыларды орналастыратын құрылымды ғана білдіруі мүмкін. Әлемдегі ең биік жеке тұрған қоңырау мұнарасы – Италияның Фриули-Венеция-Джулия аймағындағы Мортеглиано қоңырау мұнарасы.

Мақсаты

Қоңыраулар алыстан естілуі үшін мұнарадан соғылады. Шіркеу қоңыраулары құлшылық етушілердің бірлескен қызметке шіркеуге бару уақытын хабарлай алады және христиан дұғасының белгіленген уақытын көрсетеді, олар каноникалық сағаттар деп аталады, олар жетіге дейін саналады және бревиарийлерде қамтылған. Олар сондай-ақ үйлену тойы немесе жерлеу рәсімі сияқты арнайы жағдайларда да соғылады. Кейбір діни дәстүрлерде олар шіркеу қызметіндегі литургияда қызметтің белгілі бір бөлігіне жеткенін білдіру үшін қолданылады. Қоңырау мұнарасында бір ғана қоңырау немесе ортақ масштабқа сай келетін қоңыраулар жиынтығы болуы мүмкін. Олар бекітілген және кішкентай доға арқылы кездейсоқ айналдырылып қоңырау шалса, немесе ағылшын ауысу қоңырауларының жоғары дәрежесін басқару үшін толық шеңбермен айналдырылса болады. Олардың ішінде кабельдер арқылы пернетақтаға қосылған балғалармен дыбыс шығаратын карильон немесе қоңыраулар орнатылуы мүмкін. Мұндайларды Еуропа мен Америкадағы көптеген шіркеулер мен зайырлы ғимараттарда, соның ішінде колледждер мен университеттердің кампустарында кездестіруге болады. Қоңыраудың дыбысын имитациялайтын түрлі электрондық құрылғылар бар, бірақ үлкен сома ақша салынған кез келген маңызды мұнарада әдетте нақты қоңыраулар жиынтығы болады. Кейбір шіркеулерде қоңырау мұнарасында эксконжураторий болады, ол дауылдар мен тым қатты жаңбыр сияқты ауа райымен байланысты апаттарды болдырмау үшін рәсімдер өткізілетін орын. Мурсия соборының басты қоңырау мұнарасында төрт қоңырау бар. Христиан дінінде көптеген шіркеулер күніне үш рет, сағат 9:00, 12:00 және 15:00-де қоңырау шалып, христиандарды Иеміздің дұғасын оқуға шақырады. Иеміздің дұғасын күніне үш рет оқу туралы нұсқау Дидахе 8, 2 f. кітабында берілген, ол өз кезегінде Ескі өсиеттегі, атап айтқанда 55-ші псалмның 17-ші аятындағы ("кеш және таңертең және ортатүс уақытында") және Даниял кітабының 6-шы тарауының 10-шы аятындағы яһудилердің күніне үш рет дұға ету дәстүріне әсер еткен. Ерте христиандар Иеміздің дұғасын таңғы сағат 9-да, 12-де және 3-те оқыған; сондықтан христиандықта көптеген лютерандық және англикандық шіркеулер күніне үш рет қоңырау мұнараларынан шіркеу қоңырауларын соғады: таңертең, түскі және кешкі уақытта христиандарды Иеміздің дұғасын оқуға шақырады. Көптеген католик шіркеулері күніне үш рет, сағат 6-да, түскі және 18:00-де қоңырау шалып, адалдарды Құдайдың адам болып жаралуы құрметіне айтылатын Ангелус дұғасын оқуға шақырады. Шығыс православиелік христиандар, мысалы, копттар мен үндістер, күндізгі сағаттарды шығысқа қарай дұға ету үшін Агпея және Шехимо сияқты бревиарийді күніне жеті рет пайдаланады; шіркеу қоңыраулары, әсіресе монастырларда, осы жеті белгіленген дұға уақытын белгілеу үшін соғылады. Шіркеу қоңырауларын мұнарадан соғу дәстүрі исламның азан (намазға шақыру) дәстүріне ұқсас. Енді бастапқы мақсаты үшін қолданылмайтын ескі қоңырау мұнаралары тарихи немесе сәулеттік құндылығы үшін сақталуы мүмкін, бірақ күшті қоңырау салттары бар елдерде олар көбінесе қоңырау шалуды жалғастырады.

Еуропа

400 жылы Нолалық Паулин христиан шіркеуіне шіркеу қоңырауларын енгізді. 11 ғасырға қарай, қоңыраулар мұнараларда орналасуы кеңінен таралды. Еуропаның түкпір-түкпірінде тарихи қоңырау мұнаралары сақталған. Ирландияның дөңгелек мұнараларының бір бөлігі қоңырау мұнарасы ретінде пайдаланылған деп есептеледі. Ортағасырлық Еуропаның белгілі мысалдарына Брюгге (Брюгге Белфре), Ипр (Ипр мата залы), Гент (Гент Белфре) жатады. Дегенмен, Еуропадағы ең әйгілі жеке тұрған қоңырау мұнарасы – Италияның Пиза қаласындағы Пиза соборының қоңырау мұнарасы, «Пизаның Еңкейтілген Мұнарасы» болып табылады. 1999 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне Бельгияның отыз екі белфресі қосылды. 2005 жылы бұл тізім Бельгиядан бір және Солтүстік Франциядан жиырма үш белфрені қосып толықтырылды және сол кезде «Бельгия мен Францияның Белфрелері» деп аталды. Олардың көпшілігі азаматтық ғимараттарға, әсіресе қалалық әкімдіктерге тікелей байланысты болды, бұл орта ғасырларда аймақтағы қалалардың күшін көрсететін символ болды. Аталған тізімде белфресіз шіркеулердің қоңырау мұнаралары сияқты, шағын ғимараттар да кездеседі (толық мәліметтер). Орта ғасырларда қалалар маңызды құжаттарын белфрелерде сақтайтын. Бәрі де үлкен емес; Словакиядағы Катуньдегі «қоңырау» мұнарасы, бұрын елді мекендерде көптеп кездесетін қарапайым құрылыстардың бір үлгісі. Литва мен Польшаның кейбір аймақтарында ежелгі ағаштан жасалған қоңырау мұнаралары әлі де сақталған. Православ Шығыс Еуропасында қоңырау соғудың мәдени маңызы зор (орыс православие қоңыраулары), сондықтан шіркеулер қоңырау мұнараларымен салынып келген (қараңыз, сондай-ақ, биік православие қоңырау мұнараларының тізімі).

Қытай

Қоңырау мұнаралары (қытайша: Zhonglou, жапонша: Shōrō) Қытайда және мәдени жақын елдерде кең таралған. Олар храм кешендерінің құрамында да, жеке азаматтық құрылыс ретінде де кездеседі, көбінесе барабан мұнарасымен бірге салынады, сондай-ақ жергілікті шіркеулерде де болуы мүмкін. Ең әйгілі мысалдардың қатарында Пекиннің қоңырау мұнарасы (Жонглу) және Сианьнің қоңырау мұнарасы жатыр.