Кіріспе

Бұл мақала Жапонияның негізгі аралдарының оңтүстік-батысында орналасқан Рюкю аралдарының тарихына арналған.

Этимология

"Рюкю" атауы қытай жазбаларынан шыққан. "Рюкю" атауына қатысты ең алғашқы сілтемелер Қытай тарихындағы Суй кітабында 607 жылы 琉虬 және 流求 (орта қытайша: ) деп жазылған. Бұл сипаттамалық атау, "жағылған мүйізді айдаһар" деген мағынаны білдіреді. "Окинава" терминінің шығу тегі әлі анық емес, бірақ "Окинава" (окинавалық: Uchinaa) термині ретінде Окинавада қолданылған. Окинава аралындағы көне өлеңдер мен әндер жинағы "Оморо Соши" кітабында "Учинаа" атты құдай әйел туралы айтылады. Бұл Окинава деп аталатын қасиетті жердің болғанын көрсетеді. VIII ғасырдың ортасында буддизмді тарату үшін Жапонияға сапар шеккен қытайлық монах Цзяньчжэнь "Окинава" деп 阿児奈波 деп жазған. 1644 жылы жапон карталар сериясы "Рюкю Куниэдзу" аралды белгілеген. Окинаваның (沖縄) қазіргі қытай таңбалары (канджи) алғаш рет "Рюкю Куниэдзудің" 1702 жылғы нұсқасында қолданылған.

Тарихқа дейінгі кезең

Қазіргі Рюкюан халқының тегі даулы. Бір теория бойынша, осы аралдардың ең алғашқы тұрғындары қазіргі Қытай жерінен ертедегі құрлық көпірі арқылы келген, ал кейіннен австронезиялықтар, микронезиялықтар және жапондықтар олармен бірігіп кеткен. Окинаваға адамдар қашан келгені әлі белгісіз. Ең ерте табылған адам сүйектері – Ямашита үңгіріндегі адам, шамамен 32 000 жыл бұрын, одан кейін Пинза Абу үңгіріндегі адам, Миякодзима аралында, шамамен 26 000 жыл бұрын, және Минатогава адамы, шамамен 18 000 жыл бұрын. Олар, болжам бойынша, Қытай арқылы келген және бұрын Окинавада тұрғандардың тікелей ата-бабалары саналған. Олармен бірге тас құралдар табылған жоқ. Минатогава адамынан кейін келесі 12 000 жыл бойында археологиялық орындардың ешқандай іздері табылмады.

Окинава орта мәдениет

Окинава орта мәдениеті немесе қабыршақ үйіндісі мәдениеті Жапонияның Жомон кезеңіне сәйкес келетін ерте қабыршақ үйіндісі кезеңіне және Жапонияның Яйои кезеңіне сәйкес келетін соңғы қабыршақ үйіндісі кезеңіне бөлінеді. Дегенмен, Окинавада Жапонияның Жомон және Яйои терминдерін қолдану шартты. Алғашқы кезеңде бұл аңшы-жинақшылар қоғамы болды, олар толқынды өрнектермен Жомон керамикасын жасады. Жомон кезеңінің соңында археологиялық орындар теңіз жағалауына жақын жерге көшті, бұл адамдардың балық аулаумен айналысқанын көрсетеді. Окинавада Яйои кезеңінде күріш өсірілмеген, ол қабыршақ үйіндісі кезеңінің соңғы мерзімінде басталды. Жапония Сакисима аралдарынан, атап айтқанда Миякодзима және Яэяма аралдарынан алынған қабықтан жасалған қару-жарақтар мен әшекейлерді импорттады. Бұл аралдарда 2500 жыл бұрын табылған қабықтан жасалған балқылар Оңтүстік-Шығыс Тынық мұхиты мәдениетінің ықпалын көрсетеді.

Мифология, Шунтен және Эисо әулеттері

Рюкюдің алғашқы тарихы "Чузан Сейкан" ("Чузанның айналары") деп жазылған, оны Шо Шокен (1617–75), сонымен қатар Ханежи Чошу деп те аталған. Рюкюлық жаратылыс мифы баяндалады, онда аралдардың алғашқы патшасы ретінде Тенсонның құрылуы және Рюкю дінінің әйел діни қызметкерлері – Нороның пайда болуы қамтылған. Кейіннен Рию есімді адам Тенсонның ұрпақтарынан таққа отырды. "Чузан Сейкан" 1156 жылғы Хоген көтерілісіне қатысқан, бірінші Идзу аралына, содан кейін Окинаваға қашқан жапон самурайы Минамото но Таметомо (1139–70) туралы айтады. Ол Озатоның Аджи әпкесімен байланыс жасап, Шуттенді дүниеге келтірді, ол кейін Риюге қарсы халық көтерілісін жетектеп, Урасое қамалында өз билігін орнатты. Дегенмен, көптеген тарихшылар Таметомо туралы әңгімені Окинавадағы жапон үстемдігін заңдылауға бағытталған, тарихты өзгертушілік ретінде қарастырады. Шуттен әулеті үшінші буынмен аяқталды, оның немересі Гихон тақтан бас тартып, жер аударылды және оның орнына жаңа патшалық әулетті бастаған Эйсо келді. Эйсо әулеті бес буын бойы билік етті.

Гусуку кезеңі

Гусуку – Окинавадағы қамалдар мен бекіністердің ерекше түріне қолданылатын термин. Рюкю аралдарындағы көптеген гусукулар мен олармен байланысты мәдени ескерткіштер ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне «Рюкю корольдігінің гусуку орындары және олармен байланысты мүліктері» деген атаумен енгізілген. Шөптеме мәдениетінен кейін, шамамен 12 ғасырда егіншілік басталып, орталық теңіз жағалауынан жоғарырақ жерлерге көшті. Бұл кезең гусуку кезеңі деп аталады. Гусукулардың мәніне қатысты үш түрлі пікір бар: 1) қасиетті орын, 2) таспен қоршалған тұрғын жайлар, 3) халық басшысының қамалы. Осы кезеңде Окинава мен басқа елдер арасындағы фарфор саудасы белсенді дамып, Окинава Шығыс Азия саудасының маңызды транзиттік пунктіне айналды. Шунтен мен Эйсо сияқты Рюкю патшалары маңызды басшылар деп есептелді. 1272 жылы Кублай хан Рюкюді моңғол үстемдігіне бағынуға бұйырды, бірақ король Эйсо бас тартты. 1276 жылы моңғол елшілері қайта келді, бірақ Рюкюлықтар оларды аралдан қуды.

Үш патшалық дәуірі

Үш патшалық дәуірі, сондай-ақ Санзан дәуірі (三山時代) (Үш тау) деп те аталады, 1322 жылдан 1429 жылға дейін жалғасты. Шо әулеті билікті біртіндеп нығайтты. Шо Хаши (1372–1439) 1404 жылы орталық патшалық – Шузанды жаулап алып, әкесі Шо Шишоны патша етіп тағайындады. Ол 1416 жылы солтүстік патшалық – Хокузанды, ал 1429 жылы оңтүстік патшалық – Нанзанды басып алды, осылайша үш патшалықты біріктіріп, жалғыз Рюкю патшалығын құрды. Шо Хаши содан кейін Қытайдың Мин әулеті императоры тарапынан Рюкю патшалығының (немесе қытай тілінде Люкю патшалығының) билеушісі ретінде мойындалды, оған қызыл лактан жасалған, Шузан тақташасы деп белгілі бір тақташа сыйға берілді. Рюкю патшалығының патшалары тәуелсіз болғанымен, Қытай билеушілеріне салық төледі.

14291609

1429 жылы Шо Хаши патша үш патшалықты біріктіріп, Шури қаласында астанасы бар біртұтас Рюкю патшалығын құрды. Шо Шин (尚真) (1465–1526; билік еткен жылдары 1477–1526) Екінші Шо әулетінің үшінші патшасы болды. Оның билігі «Чузанның шаһар күндері» деп сипатталған, бұл зор бейбітшілік пен салыстырмалы өркендеу дәуірі еді. Ол әулеттің негізін қалаушы Шо Эн мен оның екінші әйелі Йосоидоннан туған ұл, оны көбінесе патшайым ана деп атайды. Ол өзінің інісі Шо Сеньиден кейін таққа отырды, ол оның пайдасына тақтан басқаруға мәжбүр болды. Патшалықтың әкімшілік және экономикалық құрылымының көп бөлігі Шо Шиннің билігі кезінде болған өзгерістерге байланысты қалыптасты. Шо Шиннің билігінде патшалықтың Мияко-дзима және Ишигаки аралдары сияқты алыс орналасқан Рюкю аралдарына қатысты билігі кеңейді. Осы кезеңде көптеген қытайлықтар Рюкюге үкіметтік қызметке немесе бизнеспен айналысу үшін көшіп келді. 1392 жылы Хунгу императорының тұсында Мин әулеті Рюкю патшасының өтініші бойынша Фуцзянь провинциясынан 36 қытай отбасын патшалықта теңіз саудасын басқару үшін жіберді. Көптеген Рюкю шенеуніктері осы қытай иммигранттарының ұрпақтары еді, олар Қытайда туған немесе қытай текті ата-бабалары болған. Олар Рюкюлықтарға технологияны жетілдіруге және дипломатиялық қарым-қатынастарды дамытуға көмектесті.

Сацума үстемдігі, 16091871

1609 жылы сәуір айында Жапонияның Сацума доменіндегі Шимазу кланы Рюкю Корольдігіне шабуыл жасады. Кюсю аралының оңтүстік ұшындағы Кагосимадан үш мыңнан астам сарбаз және жүзден астам соғыс кемелері теңізге шықты. Басқыншылар Амами аралдарында, содан кейін Окинава аралындағы Накиджин қамалында Рюкюлықтарды жеңді. Сацума самурайлары Йомтанзанға жақын жерге екінші рет қонды және Урасое қамалына қарай жол тартты, оны басып алды. Олардың соғыс кемелері Наха портын жаулауға тырысты, бірақ Рюкюлықтардың жағалау қорғанысынан жеңіліске ұшырады. Соңында Сацума Рюкю Корольдігінің астанасы – Шури қамалын және король Шо Нейді басып алды. Осы сәтте ғана король әскеріне "нучиду такара" (өмір – құндылық) деп айтып, олар қарсылық көрсетуді тоқтатты. Көптеген бағалы мәдени мүліктер тоналып, Кагосимаға апарылды. Соғыс салдарынан 1611 жылы Амами аралдары Сацумаға өткізілді, ал Сацуманың Амами аралдарына тікелей билігі 1613 жылы басталды. 1609 жылдан кейін Рюкю корольдері Сацуманың қарауында болды. Тәуелсіз мемлекет ретінде танылғанымен, аралдар кейде Жапонияның провинциясы деп те аталды. Шимазу қарапайым халыққа қару-жарақ ұстауға тыйым салды. Бұл Окинаваның жергілікті жекпе-жек өнерінің дамуына себеп болды, ол тұрмыстағы заттарды қару ретінде пайдалануға негізделген. Сыртқы билік орнаған осы кезеңде Го ойыны бойынша алғашқы халықаралық жарыстар өтті, Рюкю ойыншылары өз өнерін сынау үшін Жапонияға келді. Бұл 1634, 1682 және 1710 жылдары болды. Осылайша, 17 ғасырда Рюкю Корольдігі Қытайға салық төлейтін мемлекет және Жапонияның қарауындағы ел болды. Қытай мемлекет салық төлемесе, сауда келісіміне бармайтындықтан, корольдік Жапонияның Қытаймен сауда жасауына ыңғайлы мүмкіндік жасады. Жапония шетелдік сауданы тоқтатқаннан кейін, Голландиямен (Нагасаки арқылы), Рюкю Корольдігімен (Сацума домені арқылы) және Кореямен (Цусима арқылы) сауда жасауға рұқсат берілді. 1853 жылы АҚШ-тан келген Перридің "Қара кемелері" ресми өкілдері келді. 1871 жылы Тайваньда Мудан оқиғасы болды, оның салдарынан 54 Рюкюлық қаза тапты. Олар кемесі апатқа ұшырағаннан кейін Тайвань аралының орталық бөлігіне адасып кеткен.

Рюкю домені, 18721879

1872 жылы Рюкю корольдігі феодалдық домен (хан) ретінде қайта құрылды. Халық қытай және жапон халықтарының арасындағы "байластыратын буын" сияқты сипатталды. 1878 жылы аралдар Жапонияға "жерақылық" деп тіркелді. Ең ірі арал "орта арал" деген мағына беретін "Цзю Сан" деп аталды. Басқалары оңтүстікте Санан, солтүстікте Санбок Нава деп тіркелді. Басты порты "Цзю Сан" деп аталды және ол шетелдік саудаға ашық болды. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне шай, күріш, қант, темекі, камфора, жемістер және жібек кірді. Өндірілген өнімдерге мақта, қағаз, фарфор және лакталған заттар жатты. Осылайша, Рюкю хандығы Мэйдзи үкіметі Окинава префектурасымен алмастырды. Шуридегі монархия жойылды және тақтан түсірілген король Шо Тай (1843–1901) Токиоға көшірілуге мәжбүр болды. Қарсылық ретінде ол Мэйдзи жүйесінде маркиз дәрежесін алды. Рюкю аралдарында Жапонияға қосылғаннан кейін материктік Жапонияға деген наразылық күшейді, себебі материктік Жапония Рюкю мәдениетін – тіл, дін және мәдени дәстүрлерді жоюға жүйелі түрде тырысты. Жапония стандартты жапон тілін ғана қолдануға рұқсат беретін, ал өз тілінде сөйлейтін оқушыларды мойнына "диалект сөйлейтін" деген тақташа тағып, ұяттандыратын мемлекеттік білім беруді енгізді. Бұл аралдарда жапон тілінде сөйлейтіндердің санын арттырып, материкпен байланыс құрды. Жапония Алыс Шығыста үстемдікке ие болғанда, көптеген Рюкюлықтар империяның азаматтары болғанына мақтан тұтты. Дегенмен, екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарауға деген наразылық әрқашан болды.

Окинава және Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Жапония үкіметі әскерилендіру мақсатымен ұлттық бірлікті нығайтуға ұмтылды. Олар мұны әскерге шақыру, жұмылдыру және ұлтшылдық насихаттау арқылы істеді. Рюкю аралдарының көптеген тұрғындары, толыққанды жапон азаматы болғанына бір ғана ұрпақ болса да, материктегі жапондықтардың көзқарасына қарамастан, Жапонияға өздерінің құндылығын көрсетуге мүдделі болды. 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ президенті өзінің одақтасы Қытай Республикасынан соғыстан кейін Рюкю аралдарына талап етуге дайындығы туралы сұрады. "Президент содан кейін Рюкю аралдары мәселесіне тоқталып, Қытай Рюкю аралдарын қалайтынын бірнеше рет сұрады. Генералиссимус Қытай мен АҚШ-тың Рюкю аралдарын бірлесіп оккупациялауға және ақырында екі елдің халықаралық ұйымның басшылығымен бірлесіп басқаруға келісетінін мәлімдеді". 1945 жылдың 23 наурызында АҚШ Жапонияның материгіне күтілетін шабуылға дейін Окинава аралына шабуыл бастады.

Окинава шайқасы: 1 сәуір - 22 маусым 1945 жыл

Окинава шайқасы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы маңызды шайқастарының бірі болды, нәтижесінде шамамен 120 000 жауынгер қаза тапты. Рюкю аралдары – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияның құрлықта соғыс көрген жалғыз мекенделген аймағы болды. Окинава үшін болған шайқаста жапон әскери қызметкерлерінен өзге, 300 000-ға жуық азаматтың үштен бірінен астамдары қаза тапты. Рюкю тарихы мен мәдениетіне қатысты маңызды құжаттар, артефакттар мен нысандар, соның ішінде патшалық Шури сарайы да қиратылды. Американдықтар окинавалықтардың өздерін азат етушілердей қарсы алатынын күткен, бірақ жапондықтар үгіт арқылы окинавалықтарды американдықтардан қорқытып үркітті. Осының салдарынан, кейбір окинавалықтар жасақтарға қосылып, жапондықтармен бірге соғысты. Бұл азаматтардың қаза болуының басты себебі болды, себебі американдықтар жауынгерлер мен бейбіт тұрғындарды ажырата алмады. Окинавалықтар басып кіру кезінде және одан кейін болашақтарына қатысты қорқыныштан үңгірлерге және отбасылық қабірлерге тығылып жасырынды. Көптеген жаппай өлім оқиғалары болды, мысалы, "Қыздар үңгірінде" көптеген окинавалық мектеп оқушылары зорлаудан қорқып, жартастан секіріп өз-өзіне қол жұмсады. Сол сияқты, тұтас отбасылар американдықтардың қолынан ауыр жаза аламыз деп ойлап, өз-өзіне қол жұмсады немесе жақын туыстарының қолынан қаза тапты; мысалы, Замами аралындағы Замами ауылында аралда тұратын барлық адам американдықтардан екі күн өткен соң өз-өзіне қол жұмсады. Американдықтар окинавалықтарды қорғау жоспарларын жасаған, бірақ олардың қорқыныштары негізсіз емес еді, себебі азаматтарды өлтіру және азаматтық мүлікті жою фактілері болды; мысалы, Агуни аралында 90 тұрғын қаза тапты және 150 үй қирады. Шайқас күшейген сайын, жапондық сарбаздар бейбіт тұрғындармен бірге үңгірлерге тығылды, бұл азаматтардың қаза болуын одан әрі арттырды. Сонымен қатар, жапондық сарбаздар одақтас күштеріне берілуге тырысқан окинавалықтарды атып тастады. Америкалықтар Нисей окинавалықтарды психологиялық соғыста пайдаланды, окинава тілінде хабар таратып, жапон тілін білмейтін окинавалықтарды тыңшы немесе Жапонияға адал емес деп санады. Осының салдарынан олар көбінесе өлтірілді. Азық-түлік азайған кезде, кейбір бейбіт тұрғындар азық-түлік үшін өлтірілді. "Түн ортасында сарбаздар окинавалықтарды оятып, жағажайға алып кететін. Содан кейін олар кездейсоқ окинавалықтарды таңдап, оларға қол гранаталарын лақтыратын".

Әмірші қыздар

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін жапон әскері 15-16 жастағы мектеп оқушы қыздарды «Принцесса лилиясы» (Химэ юри) деп аталатын топқа жинап, оларды майданға медбике ретінде жіберді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Окинавада жеті қыздар гимназиясы болды. Жапондықтардан ғана тұратын білім беру басқармасы қыздардың қатысуын міндетті етті. «Принцесса лилиясы» тобы екі мектепте құрылды, және барлығы 297 оқушы мен мұғалім осы топқа қосылды. Оқушыларды қауіпті жерден эвакуациялауды талап еткен мұғалімдерді сатқындықпен айыптады. Қыздардың көпшілігі жаралы әскерлерге көмектесу үшін үңгірлердегі уақытша госпитальдарға орналастырылды. Азық-түлік, су және дәрі-дәрмек жетіспеуінен 211 қыз жаралы сарбаздарды емдеу кезінде қаза тапты. Жапон әскері осы қыздарға егер тұтқынға алынса, жау оларды зорлап өлтіретінін айтты; әскерлер қыздарға тұтқынға түсудің орнына өз-өзіне қол жұмсау үшін қол гранаталарын берді. «Принцесса лилиясы» тобының бірі былай деді: «Біз қатаң императорлық тәрбие алдық, сондықтан тұтқынға түсу – сатқындықпен тең еді. Бізге тұтқынға түсуден гөрі өз-өзімізді өлтіруді үйреткен». Көптеген студенттер «Тенно Хейка Банзай» деп айтып көз жұмды, яғни «Император аман болсын» деген мағынаны білдіреді.

Соғыстан кейінгі оккупация

Соғыстан кейін аралдар АҚШ тарапынан басылып алынды және бастапқыда 1945 жылдан 1950 жылға дейін Рюкю аралдарының АҚШ әскери үкіметі басқарды. 1950 жылдан бастап ол Рюкю аралдарының АҚШ азаматтық әкімшілігімен алмастырылды, сондай-ақ 1952 жылы Рюкю аралдарының үкіметін құрды. 1952 жылы күшіне енген Сан-Франциско шарты соғыс әрекеттерін ресми түрде тоқтатты. Дегенмен, Окинава шайқасынан бері американдық әскери базалардың тұрақты болуы окинауалықтар мен АҚШ әскері арасында шиеленіс тудырып келді. Оккупация кезінде американдық әскери қызметкерлері АҚШ-тың басып алынған аймағы болғандықтан, жергілікті заңнамадан босатылды. Жапонияның толық оккупациясы 1952 жылы аяқталғаннан кейін де АҚШ-тың тиімді бақылауы сақталды. АҚШ доллары ресми валюта ретінде қолданылды, ал көлік қозғалысы Жапониядағыдай сол жақтан емес, американдық үлгіде оң жақтан жүргізілді. Аралдар 1978 жылы, яғни жапондық басқаруға қайтарылғаннан кейін алты жыл өткен соң сол жақтан қозғалысқа көшті. АҚШ оккупация уақытын Окинавада ірі әскери, әуе, теңіз және теңіз жаяу әскері базаларын салуға пайдаланды. 1969 жылдың 21 қарашасында президент Никсон мен премьер-министр Айсаку Сато бірлескен мәлімдеме жасады, онда АҚШ президенті 1972 жылы Рюкю аралдарын Жапонияға қайтаруға келісті. АҚШ президенті Ричард Никсон және Жапония премьер-министрі Айсаку Сато 1971 жылдың 17 маусымында Вашингтонда Окинаваның қайтарылуы туралы келісімге қол қойды. АҚШ 1972 жылдың 15 мамырында аралдарды Жапонияға қайтарды, бұл осы аймақта пайда болған Рюкю тәуелсіздік қозғалысын тоқтатты. Келісім шарттарына сәйкес, АҚШ 1952 жылғы шарт аясында Жапонияны қорғау мақсатында аралдағы базаларға құқығын сақтап қалды, бірақ бұл базалар ядролық қарудан босатылуы тиіс болды. АҚШ әскері әлі де аралдың шамамен 19% -ын бақылайды, бұл 30 000 американдық әскери қызметкерін арал өмірінің маңызды бөлігіне айналдырады. Американдықтар базаларда және туристік орындарда жергілікті тұрғындарға жұмыс орындарын ұсынып, жерді жалға алады, бірақ АҚШ әскерилері мен окинауалық әйелдер арасындағы жеке қарым-қатынастар окинауалық қоғамда әлі де даулы мәселе болып табылады. Окинава Жапонияның ең кедей префектурасы болып қала береді.

Агент Оранж туралы дау

Дәлелдерге сүйенсек, АҚШ әскери 112-жобасы 1960-шы жылдары Окинавадағы АҚШ теңіз жауынгерлеріне биохимиялық заттарды сынаған. Кейіннен АҚШ аралдағы базалары мен оқу орындарында «Оранжевый агент» сақтап, қолданған болуы мүмкін деген пікірлер айтылды. Кем дегенде бір жерде «Оранжевый агент» қолданылғаны хабарланған, сол жерде жергілікті тұрғындар арасында лейкемия жағдайлары тіркелді, бұл «Оранжевый агент» әсерінің тізімделген салдарының бірі. 2002 жылы табылған барабандарды Окинава қорғаныс бюросы, яғни Жапония қорғаныс министрлігінің бір бөлімі, тәркіледі. Бірақ барабандардың ішінде не болғаны туралы есеп жарияланбады. АҚШ Окинавада «Оранжевый агент» болған жоқ деп мәлімдейді. 30 АҚШ әскери ардагері аралда «Оранжевый агент» көргендерін айтады. Олардың үшеуі АҚШ ардагерлер әкімшілігінен мүгедектікке байланысты жәрдемақы алды. «Оранжевый агент» болуы мүмкін деген жерлерге Наха порты, Хигаши, Шваб лагері және Чатан кіреді. 2012 жылдың мамыр айында АҚШ-тың USNS Schuyler Otis Bland (T AK 277) көлік кемесі 1962 жылдың 25 сәуірінде Окинаваға гербицидтер тасымалдағаны туралы хабарланды. Бұл дефолиантты АҚШ армиясының 267-химиялық қызмет взводы Окинаваның солтүстік аймағында, Кунигами мен Хигаши арасында Вьетнамдағы тиімділігін бағалау үшін сынаған болуы мүмкін. Теңіз жауынгерлерінің зейнетке шыққан подполковнигі Крис Робертс The Japan Times газетіне 1981 жылы Футенма әскери-әуе базасында базалық техникалық қызмет тобының белгісіз химиялық заттар ағып жатқан барабандарды тапқанын айтты. 2012 жылы 2003 жылы жарияланған АҚШ армиясының экологиялық бағалау есебінде Окинавада 25 000 55 галлондық барабанда «Оранжевый агент» сақталғаны және кейін Джонстон атолына апарылғаны көрсетілген. 2013 жылдың ақпан айында АҚШ Қорғаныс министрлігінің ішкі тергеуі Окинаваға «Оранжевый агент» тасымалданбағанын, сақталмағанын және қолданылмағанын көрсетті. Тергеу кезінде ардагерлер мен бұрынғы база қызметкерлерімен сұхбаттасу жүргізілмеді.

Қуғандардың мәртебесі туралы келісім бойынша қылмыстық қудалау

1972 жылы Окинава Жапониямен қайта біріккеннен кейін, Жапония АҚШ-пен келісімге қол қойды, осылайша американдық әскерилер Окинавада қала берді. Заңдық келісім өзгеріссіз қалды. Егер американдық әскери қызметкер Окинавада қылмыс жасады деп айыпталса, және құрбан болған адам тағы бір америкалық болса немесе қылмыс қызметтік міндеттерді орындау барысында жасалған болса, АҚШ-Жапония арасындағы күштер туралы келісім (SOFA) бойынша АҚШ әскери күштері оны соттау құқығын сақтап қалды. Шетелде дислокацияланған әскери қызметшілер үшін мұндай жағдай қалыпты. 1995 жылы екі морской пехотинец және бір теңізші 12 жасар қызды зорлады. АҚШ-пен жасалған келісімге сәйкес, жергілікті полиция және прокурорлар айыптама дайындағанға дейін әскерлерге қол жеткізе алмады. Осы оқиғада көптеген окинавалықтардың наразылығын тудырған нәрсе – күдіктілер Окинава сотында ресми айыпталғаннан кейін ғана жапон полициясына тапсырылды, бірақ олар зорлаудан кейін бір күннен кейін американдық әскери құқық қорғау органдарымен ұсталды және сол уақытқа дейін теңіз бригадасының түрмесінде қамауда ұсталды. Майкл Браунның Окинавадағы шабуыл оқиғасында, АҚШ морской пехотинец офицері Кортни лагерінде жұмыс істейтін филиппин текті жергілікті тұрғынға қатысты әрекетсіздікке ұқсас шабуыл жасағаны және жеке мүлікті зақымдағаны үшін сотталды. 2008 жылдың ақпан айында АҚШ морской пехотинец 14 жасар жапон қызын зорлаған күдігімен тұтқындалды, ал АҚШ армиясының бір әскери қызметкері Окинавада филиппин азаматшасын зорлаған күдігіне ілікті. АҚШ елшісі Томас Шиффер Окинаваға барып, Окинава губернаторы Хироказу Накаямамен кездесіп, осы жағдайларға байланысты АҚШ-тың алаңдаушылығын білдірді және тергеуге көмектесуге уәде берді. АҚШ күштері Жапонияда 22 ақпанды Жапониядағы барлық АҚШ әскери базалары үшін Ойлану күні деп белгіледі және осы сияқты оқиғалардың алдын алу мақсатында Сексуалдық шабуылдарды алдын алу және оларға жауап беру жөніндегі топ құрды.

Америка базаларының жоспарланған дамуы

Базалық кіріс экономиканың жалпы көлемінің 5% құрайды. Егер АҚШ жерді босатса, арал туризмден көбірек табыс табуға мүмкіндік алады, өйткені даму үшін қолданылатын жер көлемі артады деп есептеледі. 1990 жылдары шиеленісті азайту шараларын дайындау үшін, оның ішінде шамамен [саны көрсетілмеген] қайтару арқылы Жапония мемлекетіне қосылуды көздеген Арнайы іс-қимыл комитеті құрылды. Басқа да наразылықтар бар: әскери базалар Окинава халқының өміріне кедеріс келтіреді; американдық әскерлер негізгі аралдың бес бөлігінен бірін алып жатыр. Шығыс Азиядағы ең ірі және белсенді әуе күштері базасы – Кадена әуе базасы осы аралда орналасқан. Арал тұрғындары базаның көп шу шығаратынын және басқа да қауіпті екенін айтады. 1959 жылы аралдағы мектепке әскери ұшақ құлап, 17 бала қаза болып, 121 бала жарақат алды. 2004 жылдың 13 тамызында АҚШ әскери тікұшағы Окинава халықаралық университетіне құлап, борттағы үш экипаж мүшесі жарақаттанды. АҚШ әскерлері оқиға орнына бірінші болып жетіп, жергілікті полицияны құлауды тергеуге қатысудан физикалық түрде тоқтатып қойды. АҚШ жергілікті билік органдарына құлаудан кейін алты күнге дейін оқиға орнын қарауға рұқсат бермеді. Сол сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған жарылмаған оқ-дәрілер әлі де қауіпті, әсіресе сирек қоныстанған аймақтарда, онда олар бұрынғысынан бұзылмаған немесе көмілген болуы мүмкін.