Кіріспе

Куфу ( ; ) – Шығыс Қытайдың Шандун провинциясының оңтүстік-батысындағы қала. Провинция астанасы Цзинань қаласынан шамамен оңтүстікке қарай, ал префектура орталығы Цзиньин қаласынан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Куфу қаласының ауданы 815 шаршы километрді құрайды, жалпы халқы 653 000 адам, оның ішінде 188 000 адам қалалық жерлерде тұрады. Куфу ең әйгілісі Конфуцийдің туған жері ретінде танымал, ол дәстүр бойынша жақын орналасқан Ни тауында дүниеге келген деп есептеледі. Қалада көптеген тарихи сарайлар, ғибадатханалар мен зираттар бар. Қаланың ең танымал үш мәдени нысаны, бірлесіп Сан-Конг ( , ) деп аталатын, Конфуций ғибадатханасы, Конфуций қорымы және Конг әулетінің сарайы болып табылады. Бұл үш нысан 1994 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілген. 2015 жылдың шілде айында Куфу Қытайдағы үшінші Халықаралық Cittaslow қаласы атанды.

Этимология

Куфу атауы тікелей "қисық төбе" деп аударылады және бұл Лу мемлекетінің астанасы болған кезеңде қаланың бір бөлігі болған, шамамен бір мильге созылған төбеге қатысты.

Әкімшілік бөлімшелер

Кюфу қаласы 4 ауданға және 8 қалаға бөлінеді. Қалалық үкімет Лученг ауданында, Кюфуда орналасқан. Журчендердің Солтүстік Қытайды жаулап алғаннан кейін, жаңа Цзинь әулеті Сианьюаньды Кюфу деп қайта атады (1142 жылы), бірақ қала Сун дәуіріндегі орнында қалды. Қазіргі қала қабырғасы Мин әулетінің Цзяцзин императорының (1522) тұсында ғана салынды. 1012–1522 жылдар аралығында қала орналасқан жер қазір Цзюсян ауылы (旧县村) болып табылады. Сол кезден бастап Юань әулетіне дейін екі Яншен герцогы болды: біреуі Кюфуда, екіншісі Кучжоуда. Юань әулетінің императоры Кублай хан Оңтүстік Яншен герцогы Конг Чжуды Кюфуға қайта оралуға шақырды. Конг Чжу шақыруды қабылдамағандықтан, Оңтүстік тармақтан атақ алынып, Солтүстік тармақ Яншен герцогы атағын сақтап қалды. Оңтүстік тармақ әлі де Кучжоуда қалды және осы күнге дейін сонда өмір сүріп келеді. Кучжоудағы Конфуций ұрпақтарының саны 30 000-ға жетеді. Мин императоры Кучжоудағы Оңтүстік тармаққа Уцзин боши 五經博士 академиялық дәрежесін берді, ал Кюфудағы Солтүстік тармақ Яншен герцогы атағын иеленді. Конг Жу қайтыс болғаннан кейін Солтүстік тармақтың мүшесі Конг Гуанхуан Оңтүстік тармақтың 47-ші ұрпағы Конг Руогуды (孔若古), сондай-ақ Конг Чуанды (孔傳) ата-тегі ретінде жариялады. 1948 жылы Кюфу Қытай Азамат соғысының Янчжоу науқанында шағын рөл атқарды. Мәдени революция кезінде, 1966 жылдың қарашасында Тан Хоулан (谭厚兰, 1937–1982) басшылығындағы Бейжің Нормал университетінің 200-ге жуық қызметкері мен студенттері Кюфуға келіп, 6000-нан астам артефактіні жойды, нәтижесінде Кюфудағы тарихи орындардың артефактілері көп зардап шекті. Пиньин кеңінен қолданысқа енгенге дейін, қаланың атауы (көбінесе округ орталығы ретінде қарастырылатын, яғни Кюфу-сиан) ағылшын тілінде әртүрлі жазылымдарда транскрипцияланды, мысалы, Ч'у-фу-хайн, Кио-фу-хайн, Кио-фоу-хайн, Киу-фоу, Кью-фоу, Куфоу және Чуфу.

География

Кішігірім тарихи орталығы Куфу қалыпқа келтірілген Мин дәуірі қала қабырғасымен және өзендермен/қоршаумен қоршалған. Драм мұнарасы (Гулу) қабырғалы қаланың ортасында орналасқан; Конфуций ғибадатханасы (Конг Миао), Конфуций сарайы (Конг Фу) және Ян Хуэй ғибадатханасы (Ян Миао) қабырғаның ішіндегі кең аумақты алып жатыр. Конфуций қорымы (Конг Лин) қабырғалы қаланың солтүстігінде орналасқан. Қазіргі заманғы қала орталығы қабырғалы қаланың оңтүстігінде орналасқан. Сонымен қатар, мешіт және дамыған мұсылмандық аудан мен базар қабырғалы қаланың батыс қақпасының сыртында орналасқан. Куфу теміржол вокзалы мен ірі өнеркәсіптік аймақтар тарихи қаладан бірнеше шақырым шығысқа қарай орналасқан. Шаохао қабірі мен Шоу Цю тарихи орны (аңыз бойынша Сары императордың туған жері) қазіргі Куфудың шығыс шетінде, Цзюйсян ауылының жанында орналасқан. Си өзені және Ы [zh] өзені қаладан өтеді.

Темір жол көлігі

XX ғасырдың басында салынған Пекин-Шанхай темір жолы Куфу қаласынан өтеді. 2021 жылдың шілде айына дейін жергілікті билік жолды аяқтауды жоспарлап отыр.

Конфуций ғибадатханасы (Конг Миао)

Конфуцийдің қайтысынан кейін екі жыл ішінде оның Куфудағы бұрынғы үйі Лю герцогы тарапынан ғибадатхана ретінде қасиеттендірілді. Б.з.д. 205 жылы Хань әулетінің императоры Лю Банг Конфуцийдің есіне құрбандық шалған алғашқы император болды. Ол көптеген императорлар мен жоғары лауазымды шенеуніктерге үлгі көрсетті. Кейіннен императорлар таққа отырғаннан кейін немесе маңызды оқиғалар, мысалы, сәтті соғыс болғанда Куфуға сапар шегетін болды. Барлығы 12 император Конфуцийге құрмет көрсету үшін 20 рет Куфуға жеке сапар жасады. Тағы 100-ге жуық шенеунік 196 ресми сапарға өкілдерін жіберді. Конфуцийдің бастапқы үш бөлмелі үйі 611 жылы жаңғырту жұмыстары кезінде ғибадатхана кешенінен алынып тасталды. 1012 және 1094 жылдары Сун әулеті тұсында ғибадатхана үш бөлімнен және төрт ауладан тұратын жобаға дейін кеңейтілді, оның айналасында ақырында 400-ден астам бөлме орналастырылды. 1214 жылы Цзинь әулеті кезінде өрт пен вандализм салдарынан ғибадатхана қирады. 1302 жылы Юань әулеті тұсында бұрынғы көлеміне келтірілді. Содан кейін, 1331 жылы ғибадатхана Император сарайының үлгісімен салынған қоршау қабырғасымен қоршалды. 1499 жылы болған тағы бір өртен кейін ғибадатхана қазіргі көлеміне дейін жаңартылды. 1724 жылы тағы бір өрт басты зал мен ондағы мүсіндерді жойды. Келесі жаңғырту жұмысы 1730 жылы аяқталды. Көптеген мүсіндер 1966 жылы Мәдени революция кезінде қайтадан жойылды. Барлығы Конфуций ғибадатханасы 15 ірі жөндеуден, 31 ірі жөндеуден және көптеген шағын құрылыс шараларынан өтті. Ғибадатхана кешені Қытайдағы екінші ірі тарихи құрылыс кешені болып табылады (Тыйым салынған қаладан кейін) – оның ауданы және барлығы 460 бөлмеден тұрады. 1499 жылы болған өрттен кейін соңғы үлкен қайта жобалау Мин әулеті тұсында салынған Тыйым салынған қаладан кейін көп ұзамай жасалғандықтан, Конфуций ғибадатханасының архитектурасы Тыйым салынған қаланың архитектурасына көп жағынан ұқсас. Ғибадатхананың негізгі бөлігі солтүстік-оңтүстік бағытында орналасқан және ұзындығы бар 9 ауладан тұрады. Алғашқы үш ауланың кішкентай қақпалары бар және биік қарағайлар отырғызылған, олар кіріспе қызметін атқарады. Бірінші (ең оңтүстік) қақпа Ұлы аю шоқжұлдызындағы жұлдыздың атымен аталып, "Лингсин қақпасы" деп аталады, бұл атау Конфуцийдің аспаннан келген жұлдыз екенін көрсетеді. Қалған ауладағы ғимараттар кешеннің орталық бөлігін құрайды. Олар сары түсті шатырларымен (әдетте императорға ғана арналған) және қызыл боялған қабырғаларымен әсерлі құрылыстар болып табылады, оларды қара-жасыл қарағайлар қоршап, толықтырғыш түстермен түстердің контрастын жасайды. Негізгі ғимараттар: Стел павильондары (мысалы, Цзинь және Юань әулеттері, 1115–1368), Куйвен залы (1018 жылы салынған, Мин әулеті тұсында 1504 және 1985 жылдары жаңартылған), Синг Тан павильоны (Айбас платформасы), Де Му Тянь Ди аркасы, Дачэн залы (Цин әулеті тұсында салынған) және Конфуций әйелінің залы. Дачэн залы (Ұлы кемелділік залы) қазіргі заманғы кешеннің архитектуралық орталығы болып табылады. Залдың ауданы және биіктігі -ден сәл кем. Оны 28 әсем безендірілген бағана ұстап тұр, олардың әрқайсысы биік, диаметрі және жергілікті тастан бір-біріне ұқсатып ойылған. Залдың алдыңғы жағындағы он бағанаға оралған әйгерлер бейнеленген. Император келгенде оның қызғанышын оятпау үшін осы бағаналардың бетін жабу қажет болған деседі. Дачэн залы Конфуцийдің есіне құрбандық шалудың басты орны болды. Дачэн залының алдындағы ауланың ортасында Конфуцийдің оқушыларын абрикос ағашының астында оқытқандығын еске түсіретін "Айбас платформасы" орналасқан. Жыл сайын Куфуда және көптеген басқа конфуцийшіл ғибадатханаларда 28 қыркүйекте Конфуцийдің туған күнін тойлау үшін рәсім өткізіледі.

Конфуций қорымы (Конг Лин)

Конфуций қорымы Куфу қаласының солтүстігінде орналасқан. Бұл жерде табылған ең көне қабірлер Чжоу династиясына жатады. Конфуцийдің есіне арнап Сишуй өзенінің жағасында салынған алғашқы қабір балта пішіндес болған. Оған қоса, құрбандық шалу үшін кірпіштен жасалған алаңша да болған. Қазіргі қабір конус пішіндес төбеге айналған. Көп ұзамай Конфуцийдің қабірінің төңірегіне оның ұрпақтарының қабірлері мен оны еске алуға арналған қосымша стелалар орнатылды. Конфуций ұрпақтарына ақсүйек атақтары беріліп, императорлық ханшайымдармен үйленгендіктен, зираттағы көптеген қабірлерде ақсүйектердің мәртебелік белгілері байқалады. Қабір тастары Хан әулеті тұсында қолданысқа енді. Бүгінде зиратта Сун, Юань, Мин және Цин династияларына жататын 3600-ге жуық қабір тасы сақталған. 1331 жылы зираттың қабырғасы мен қақпасының құрылысы басталды. Барлығында, зират 13 рет жаңартылып, кеңейтілді. Нәтижесінде, 18 ғасырдың соңына қарай, зираттың периметрік қабырғасы ұзындығына жетіп, 2000 жылға жуық уақыт бойы жерленген 100 000-нан астам Конфуций ұрпақтарының қабірлерін қамтыды. Ең көне қабірлер Чжоу династиясына жатады, ал ең соңғылары 76-шы және 78-ші буын ұрпақтарына тиесілі. Мәдени революция кезінде Конг әулетінің зираты "реакциялық" деп танылып, вандализмге ұшырады және қорланды. Конфуций мен оның ұрпақтарының қабірлері қазылып, тоналды және тегістелді. Конфуцийтің мүсіні құлатылып, көшелерде көрсетілді. Мәдени революциядан кейін жарияланған статистикаға сәйкес, осы кезеңде 100 000 томдық классикалық мәтіндер өртеліп, 6618 мәдени артефакттар жойылды немесе зақымдалды, мыңдаған стелалар қиратылды, 5000 ежелгі қарағайлар кесілді және 2000-нан астам қабір қазылды. 76-шы Қуфу герцогінің денесі қабірден шығарылып, сарайдың алдындағы ағашқа жалаңаш ілінді, кейін өртеліп жойылды. 10 000-нан астам ағаштар зиратқа орман тәрізді көрініс береді. Қуфу қаласының солтүстік қақпасынан зираттың сыртқы қақпасына дейін түзу жол салынған. Оның ұзындығы және бойымен кипарис пен қарағай ағаштары тізілген. Осы жолдың бойында Конфуцийдің сүйікті шәкіртіне арналған Ян ғибадатханасы орналасқан.

Конг отбасы сарайы (Конг Фу)

Конфуцийдің тікелей ұрпақтары ғибадатхананың шығысында орналасқан Конг әулетінің сарайында өмір сүрді. Олар ғибадатхана мен зиратқа қарауды жүзеге асырды. Атап айтқанда, олар егін салу, егін жинау, қайтыс болғандарды құрметтеу және туған күн тойлау сияқты жағдайларда маңызды діни рәсімдерді өткізуге жауапты болды. Конг әулеті Қытайдағы ең ірі жекеменшік ауылдық иелікке ие болды. Алғашқы сарай 1038 жылы Сун әулеті тұсында салынды және бастапқыда ғибадатханамен тікелей байланысты болды. 1377 жылы Мин әулетінің бірінші императорының басшылығымен жаңарту жұмыстары кезінде ол ғибадатханадан біршама қашықтыққа жылжытылды. 1503 жылы ол 560 бөлмелі және Конфуций ғибадатханасы сияқты 9 ауласы бар үш қатарлы ғимараттарға дейін кеңейтілді. Сарай 1838 жылы толықтай жаңартылды, бірақ 47 жыл өткен соң, 1887 жылы өртенді. Ол екі жылдан кейін қайта салынды; 19 ғасырдағы екі жаңартудың да құны императордың қаражатынан төленді. Бүгінде сарайда 480 бөлмелі 152 ғимарат бар. Оның ең биік құрылысы – төрт қабатты қорғаныс мұнарасы, ол шабуыл кезінде паналау үшін жобаланған, бірақ ешқашан қолданылмады. Әулеттік сарайда 1937 жылға дейін Конфуцийдің ұрпақтары тұрды, содан кейін Конфуцийдің 76-шы және 77-ші буындағы ұрпағы Екінші Қытай-жапон соғысы кезінде Чунцинге, ал кейіннен Қытай Азамат соғысы кезінде Тайваньға қашып кетті, онда әулет басшысы әлі де тұрады. Сарайдың жоспары дәстүрлі қытайлық стильде жасалған, ол алдыңғы жақтағы ресми бөлмелерді артқы жақтағы тұрғын үйлерден бөледі. Сонымен қатар, ғимараттардың кеңістіктегі орналасуы тұрғындарының жасы, жынысы және мәртебесіне сәйкес келіп, Конфуцийдің тәртіп және иерархия принципін көрсетеді: Конфуцийдің ең үлкен ұрпағы үш негізгі ғимараттың ортасында тұрды; оның кіші інісі шығысқа қарай И Гун залын иеленді.

Экономика

Кюфу экономикасы түрлі салалардан құралған. Ауыл шаруашылығы, әсіресе астық өндірісі, қала үшін маңызды сала болып табылады. Басқа маңызды салалар – тамақ өңдеу, тоқыма, құрылыс материалдары, химия, көмір өндіру, фармация, қағаз жасау және өнеркәсіптік машина жасау. Кюфу туризм арқасында да үлкен пайда тапты, қала көптеген мәдени фестивальдар мен көрмелерге ие, олардың көпшілігі Конфуцийге арналған.

Табиғи ресурстар

Қаланың негізгі минералды қорларына көмір, фосфор және әктас кіреді. 1955 жылы негісталған университет 87 мамандық бойынша бакалавр, 25 мамандық бойынша магистр және 11 мамандық бойынша докторлық дипломдарды ұсынады.

Дін

Кюфу – Конфуцийдің туған жері және конфуциандық дәстүрдің орталығы. Қалада Конфуцийдің ең қасиетті ғибадатханасы, Конфуцийдің кесенесі және Конг әулетінің сарайы орналасқан. Бұдан өзге, қалада Конфуцийдің Киелі шіркеуінің филиалы мен Конфуций мәдениеті федерациясының бас кеңсесі де бар.