Окинава Рыюкю Королдығының тарихы

Кіріспе

Окинавадағы тарихи патшалық, Жапония 1429-1875 жылдар аралығында.

Рюкю корольдігі – 1429-1879 жылдар аралығында Рюкю аралдарында болған патшалық. Ол Рюкю монархиясы арқылы Мин империялық Қытайының қарауындағы мемлекет ретінде басқарылды. Рюкю монархиясы Санзан кезеңін аяқтап, Окинава аралын біріктірді және патшалықты Амами және Сакисима аралдарына дейін кеңейтті. Рюкю корольдігі кішкентай болғанына қарамастан, ортағасырлық Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияның теңіз сауда желілерінде маңызды рөл атқарды. 1609 жылы Рюкюге жасалған шабуылдан кейін Рюкю корольдігі Жапонияның Сацума доменіне тәуелді болды, бірақ 1872 жылы Жапония империясы оны Рюкю доменіне айналғанға дейін құқықтық тәуелсіздігін сақтап келді. Рюкю корольдігі 1879 жылы Жапониямен ресми түрде қосылып таратылды, Окинава префектурасы құрылды, ал Рюкю монархиясы жаңа жапон дворяндығының құрамына енді.

Патшалықтың пайда болуы

14 ғасырда Окинава аралында шашырап кеткен шағын иеліктер үш княздыққа біріктірілді: Хокузан (北山), Чузан (中山) және Нанзан (南山). Бұл «Үш Патшалық» немесе Санзан дәуірі (Санзан) деп аталды. Аралдың солтүстік жартысының көп бөлігін құраған Хокузан жер аумағы және әскери күші жағынан ең ірісі болғанмен, экономикалық тұрғыдан ең әлсізі еді. Нанзан аралдың оңтүстік бөлігін құрады. Чузан аралдың орталығында орналасқан және экономикалық жағынан ең күштісі болды. Оның саяси астанасы Шури, ал Нанзан ірі Наха портына және дәстүрлі қытай білім беру орталығы Куме мурасына жақын орналасқан. Осы орындар және Чузанның өзі Рюкю патшалығының жойылғанға дейін орталығын құрады. Осы кезеңде көптеген қытайлықтар Рюкюге үкіметтік қызметке немесе бизнеспен айналысу үшін көшіп келді. Рюкю патшасының өтінішімен Мин әулетінің қытайлары 1392 жылы Хунгу императоры тұсында Фуцзянь провинциясынан отыз алты қытай отбасын патшалықтағы теңіз саудасын басқару үшін жіберді. Көптеген Рюкю шенеуніктері осы қытай иммигранттарының ұрпақтары болды, олар Қытайда туған немесе қытай текті ата-бабалары бар еді. Олар Рюкюлықтарға технологияны жетілдіруге және дипломатиялық қарым-қатынастарды дамытуға көмектесті. 1406 жылдың 30 қаңтарында Юнле императоры Рюкюлықтардың өз балаларының кейбіреулерін Мин император сарайында қызмет ету үшін евнухтарға айналдыру үшін кастрациялағандығына қорқыныш білдірді. Император Юнле кастрацияланған ұлдардың кінәсіз екенін және кастрацияға лайық емес екенін айтты, оларды Рюкюге қайтарып, енді евнухтар жібермеуді бұйырды. Бұл үш княздық (басты басшылар басқарған тайпалық одақтар) соғысты, және Чузан жеңіске жетті. Чузан басшылары Мин әулетінің Қытайы Нанзан мен Хокузанның заңды патшалары ретінде ресми түрде мойындалды, осылайша олардың талаптарына үлкен заңдылық берді. Чузан билеушісі тағын Хаши патшаға тапсырды; Хаши 1416 жылы Хокузанды, ал 1429 жылы Нанзанды бағындырып, Окинава аралын бірінші рет біріктірді және алғашқы Шо әулетін құрды. Хашиге 1421 жылы Мин императоры «Шо» (尚) тегін берді, ол Шо Хаши (尚巴志) ретінде танылды. Шо Хаши қытайлық иерархиялық сот жүйесін қабылдады, Шури қамалын және қаланы астанасы ретінде салды, сондай-ақ Наха портын құрылыс жасады. 1469 жылы Шо Хашидің немересі Шо Току еркек мұрагерсіз қайтыс болғанда, сарай қызметшісі оны Токуның асырап алған ұлы деп жариялады және қытайлық бекітуге қол жеткізді. Бұл талапкер, Шо Эн, Екінші Шо әулетін бастады. Рюкюдің алтын ғасыры 1478 жылдан 1526 жылға дейін билік құрған сол әулеттің екінші патшасы Шо Шиннің тұсында болды. 15 ғасырдың соңына қарай патшалық Риукю архипелагының оңтүстік аралдарына билігін кеңейтті, ал 1571 жылы Кюсюге жақын солтүстікте орналасқан Амами Осима аралдары да патшалық құрамына енді. Патшалықтың саяси жүйесі қабылданған және Шури билігі мойындалғанмен, Амами Осима аралдарындағы патшалықтың Сакисима аралдарына қатысты билігі ғасырлар бойы салық төлейтін тәуелділік деңгейінде сақталды.

In the 14th century, small domains scattered on Okinawa Island were unified into three principalities: Hokuzan (北山), Chūzan (中山), and Nanzan (南山). This was known as the Three Kingdoms, or Sanzan period (Sanzan) period. Hokuzan, which constituted much of the northern half of the island, was the largest in terms of land area and military strength but was economically the weakest of the three. Nanzan constituted the southern portion of the island. Chūzan lay in the center of the island and was economically the strongest. Its political capital at Shuri, Nanzan was adjacent to the major port of Naha, and Kume mura, the center of traditional Chinese education. These sites and Chūzan as a whole would continue to form the center of the Ryukyu Kingdom until its abolition. Many Chinese people moved to Ryukyu to serve the government or to engage in business during this period At the request of the Ryukyuan King, the Ming Chinese sent thirty six Chinese families from Fujian to manage oceanic dealings in the kingdom in 1392, during the Hongwu emperor's reign. Many Ryukyuan officials were descended from these Chinese immigrants, being born in China or having Chinese grandfathers. They assisted the Ryukyuans in advancing their technology and diplomatic relations. On 30 January 1406, the Yongle Emperor expressed horror when the Ryukyuans castrated some of their own children to become eunuchs to serve in the Ming imperial palace. Emperor Yongle said that the boys who were castrated were innocent and did not deserve castration, and he returned them to Ryukyu, and instructed the kingdom not to send eunuchs again. These three principalities (tribal federations led by major chieftains) battled, and Chūzan emerged victorious. The Chūzan leaders were officially recognized by Ming dynasty China as the rightful kings over those of Nanzan and Hokuzan, thus lending great legitimacy to their claims. The ruler of Chūzan passed his throne to King Hashi; Hashi conquered Hokuzan in 1416 and Nanzan in 1429, uniting the island of Okinawa for the first time, and founded the first Shō dynasty. Hashi was granted the surname "Shō" (c=尚) by the Ming emperor in 1421, becoming known as Shō Hashi (c=尚巴志). Shō Hashi adopted the Chinese hierarchical court system, built Shuri Castle and the town as his capital, and constructed Naha harbor. When in 1469 King Shō Toku, who was a grandson of Shō Hashi, died without a male heir, a palatine servant declared he was Toku's adopted son and gained Chinese investiture. This pretender, Shō En, began the Second Shō dynasty. Ryukyu's golden age occurred during the reign of Shō Shin, the second king of that dynasty, who reigned from 1478 to 1526. The kingdom extended its authority over the southernmost islands in the Ryukyu archipelago by the end of the 15th century, and by 1571 the Amami Ōshima Islands, to the north near Kyūshū, were incorporated into the kingdom as well. While the kingdom's political system was adopted and the authority of Shuri recognized, in the Amami Ōshima Islands, the kingdom's authority over the Sakishima Islands to the south remained for centuries at the level of a tributary suzerain relationship.

Теңіз саудасының алтын дәуірі

Шамамен екі жүз жыл бойы Рюкю патшалығы Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Азиямен теңіз саудасында маңызды рөл атқарып, гүлденді. Патшалықтың теңіз қызметінің орталық бөлігі – 1372 жылы Чжузан бастаған және одан кейін Окинаваның үш патшалығы пайдаланған Мин әулеті Қытайымен салық төлеу қатынастарын жалғастыру болды. Қытай Рюкюдің теңіз саудасы үшін кемелермен қамтамасыз етті, Рюкюдан шектеулі сандағы адамдарға Пекиндегі Императорлық академияда оқуға рұқсат берді және Чжузан патшасының билігін ресми мойындап, патшалыққа Мин порттарында ресми сауда жасауға мүмкіндік берді. Көбінесе Қытай тарапынан берілген Рюкю кемелері аймақтың әртүрлі порттарында сауда жасады, олардың ішінде Қытай, Đại Việt (Вьетнам), Жапония, Ява, Корея, Лусон, Малакка, Паттани, Палембанг, Сиам және Суматра бар. Жапондық өнімдер – күміс, қылыштар, жанкүйерлер, лакталған бұйымдар, бүктемелі экрандар – және қытайлық өнімдер – дәрілік шөптер, монеталар, глазурлы керамика, брокат, маталар – патшалық ішінде Оңтүстік-Шығыс Азиядан алынған сапан ағашы, мүйіз, қалайы, қант, темір, амбра, үнді пил сүйегі және араб хош иіссуымен саудаланды. Патшалық пен Оңтүстік-Шығыс Азия арасындағы 150 сапар 1424-1630 жылдар аралығында Рюкю кемелерімен жасалған деп, патшалық құрастырған дипломатиялық құжаттардың ресми тізімі – Рекідай Хоанда тіркелді. Олардың 61-і Сиамға, 10-ы Малаккаға, 10-ы Паттаниге және 8-і Яваға бағытталған. Алайда, Сацума әулеті Рюкю патшалығының бір бөлігін, әсіресе Амами Осима арал тобын басып алды, ол Сацума әулетіне қосылып, Окинава префектурасының емес, Кагосима префектурасының құрамында қалды. Патшалықты 1785 жылы жарық көрген «Сангоку Цуран Зусецу» еңбегінде Хаяши Шихей сипаттаған.

Салықтық қатынастар

1655 жылы Рюкю мен Цин (Қытайдың 1644 жылдан кейін Мин династиясын жалғастырған династиясы) арасындағы салық төлеу қатынастары шогунат тарапынан ресми түрде бекітілді. Бұл, ішінара, Цинге Жапонияға қарсы әскери қимылға себеп болатын жағдай жасамас үшін болды. Токугава шогуны үшін Эдоға Рюкю елшіліктері. Рюкю патшасы Сацума даймиосының қарауында болды. 1609 жылы Шимадзудың Рюкюға басып кіргеннен кейін, Сацума кланы 1628 жылы Шуриде Zaibankaiya (在番仮屋) немесе Ufukaiya (大仮屋) деп аталатын үкіметтік кеңсе бөлімшесін құрды және 250 жылға дейін Рюкю үстемдігінің базасы болды. Сацума доменінің тұрғындары шамамен протектораттағы еуропалықтармен салыстырылуы мүмкін. Алайда, бұл патшалық ешқандай ханның (феодтың) бөлігі ретінде қарастырылмады: аралдарды ресми түрде аннексиялағанға және 1879 жылы патшалықты таратып жібергенге дейін Рюкю аралдары Эдо Жапониясының құқықтық бөлігі болып толыққанды саналмады. Сацуманың бақылауында болғанымен, Рюкюге Сацума даймиосының және сёгунаттың мүдделерін ең жақсы қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ Қытаймен сауда жасау үшін үлкен тәуелсіздік берілді. Рюкю Қытайдың салық төлейтін мемлекеті болды, ал Жапонияның Қытаймен ресми дипломатиялық қарым-қатынасы болмағандықтан, Рюкюдің Жапонияның бақылауында екенін Қытай білмеуі маңызды болды. Осылайша, Сацума және сёгунат Рюкюді ашық түрде немесе күшпен басып алмауға, сондай-ақ ондағы саясат пен заңдарды бақылауға тырыспауға тиіс болды. Бұл жағдай Рюкю патшалық үкіметіне, Сацума даймиосына және сёгунатқа үш тарапқа да тиімді болды, Рюкюді мүмкін болғанша ерекше және шетелдік ел ретінде көрсетуге көмектесті. Жапондықтарға сёгунаттың рұқсатынсыз Рюкюге баруға тыйым салынды, ал Рюкю тұрғындарына жапон есімдерін, киімдерін және әдет-ғұрыптарын қабылдауға тыйым салынды. Олар тіпті Эдоға сапарларында жапон тілін білетіндерін жариялауға да тыйым салынды; Шимазу әулеті, Сацума даймиолары, корольді, шенеуніктерді және Рюкюдің басқа да адамдарын Эдоға және Эдо арқылы әкеліп көрсету арқылы үлкен беделге ие болды. Патшасы мен бүкіл патшалығы вассал ретінде болған жалғыз хан ретінде Сацума Рюкюдің ерекшелігінен үлкен пайда көріп, оның толығымен бөлек патшалық екенін нығайтты. Цин императорлық шенеунігі Ли Хунчжанның Улисс С. Грантпен болған кездесуде айтқан сөздеріне сәйкес, Қытайдың аралмен ерекше қарым-қатынасы болды және Рюкю жүздеген жылдар бойы Қытайға салық төлеп келді, ал қытайлықтар оларға достық және өзара тиімді қарым-қатынаста белгілі бір сауда құқықтарын берді. Жапония 1875 жылы салық төлеу қатынастарын тоқтатуға бұйрық берді, өйткені 1874 жылғы салық миссиясы Қытайға бағынудың белгісі ретінде қарастырылды.

In 1655, tribute relations between Ryukyu and Qing dynasty (the China's dynasty that followed Ming after 1644) were formally approved by the shogunate. This was seen to be justified, in part, because of the desire to avoid giving Qing any reason for military action against Japan. Ryukyuan missions to Edo for Tokugawa Shōgun. The Ryukyuan king was a vassal of the Satsuma daimyō, after Shimazu's Ryukyu invasion in 1609, the Satsuma Clan established a governmental office's branch known as Zaibankaiya (在番仮屋) or Ufukaiya (大仮屋) at Shuri in 1628, and became the base of Ryukyu domination for 250 years, until 1872. The Satsuma Domain's residents can be roughly compared to a European resident in a protectorate. But the kingdom was not considered as part of any han (fief): up until the formal annexation of the islands and abolition of the kingdom in 1879, the Ryukyus were not truly considered de jure part of Edo Japan. Though technically under the control of Satsuma, Ryukyu was given a great degree of autonomy, to best serve the interests of the Satsuma daimyō and those of the shogunate, in trading with China. Ryukyu was a tributary state of China, and since Japan had no formal diplomatic relations with China, it was essential that China not realize that Ryukyu was controlled by Japan. Thus, Satsuma—and the shogunate—was obliged to be mostly hands off in terms of not visibly or forcibly occupying Ryukyu or controlling the policies and laws there. The situation benefited all three parties involved—the Ryukyu royal government, the Satsuma daimyō, and the shogunate—to make Ryukyu seem as much a distinctive and foreign country as possible. Japanese were prohibited from visiting Ryukyu without shogunal permission, and the Ryukyuans were forbidden from adopting Japanese names, clothes, or customs. They were even forbidden from divulging their knowledge of the Japanese language during their trips to Edo; the Shimazu family, daimyōs of Satsuma, gained great prestige by putting on a show of parading the King, officials, and other people of Ryukyu to and through Edo. As the only han to have a king and an entire kingdom as vassals, Satsuma gained significantly from Ryukyu's exoticness, reinforcing that it was an entirely separate kingdom. According to statements by Qing imperial official Li Hongzhang in a meeting with Ulysses S. Grant, China had a special relationship with the island and the Ryukyu had paid tribute to China for hundreds of years, and the Chinese reserved certain trade rights for them in an amicable and beneficial relationship. Japan ordered tributary relations to end in 1875 after the tribute mission of 1874 was perceived as a show of submission to China.

Жапон империясының қосылуы

1872 жылы император Мэйдзи сол кездегі патшалықты Рюкю домені деп бір жақты түрде жариялады. Сонымен қатар, Цинь Қытайымен дипломатиялық қарым-қатынастарды сақтау үшін тәуелсіздік сырттай сақталды, Мэйдзи үкіметі Рюкю корольдігін жойғанға дейін, аралдар 1879 жылғы 27 наурызда Окинава префектурасы ретінде қосылды. Сацума доменіне енген Амами Осима аралдар тобы Кагосима префектурасының құрамына кірді. Рюкюдің соңғы патшасы Токиоға көшіріліп, оған Шо Тай маркизінің казоку дәрежесі компенсация ретінде берілді. Көптеген корольшіл жақтастар Қытайға қашып кетті. 1901 жылы патшаның қайтысы бұрынғы корольдікпен тарихи байланыстарды әлсіретті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аристократия жойылғаннан соң Шо әулеті Токиода тұруын жалғастыруда.

Негізгі оқиғалар

1187 – Шунтен Окинава патшасы болып, Урасое қамалынан билік етеді. 1272 – Окинава король Эйсо монғол империясының елшілерін қуғынға ұшыратады. 1276 – Моңғолдар тағы да зорлықпен аралдан қуып шығарылады. 1372 – Мин әулетінің бірінші елшісі Санзан кезеңінде үш патшалыққа бөлінген Окинаваға келеді. Қытай империясымен ресми салық төлеу қатынастары басталады. 1389 – Рюкюдан келген елші Горео патшалығына сапар жасайды, нәтижесінде екі патшалық арасында дипломатиялық байланыс орнатылады. 1392 – Рюкюдан келген елші Жосон патшалығына сапар жасайды. 1416 – Шо Хаши бастаған Чюзан Хокузанның астанасы Накиджин қамалын басып алады. 1429 – Чюзан Нанзанның астанасы Нанзан қамалын басып алып, Окинава аралын біріктіреді. Шо Хаши астананы Шури қамалына (қазіргі Наха қаласының бір бөлігі) көшіреді. Беттельхайм Перримен бірге кетеді. 1866 – Цин империясының соңғы ресми миссиясы патшалыққа келеді. 1872 – Император Мэйдзи король Шо Тайды біржақты түрде «Рюкю доменінің басшысы» деп жариялайды. 1874 – Қытайға соңғы елші Нахадан жіберіледі. / Кайзер Вильгельм I Мияко аралында «достық монументін» орнатады. / Жапония Рюкю атынан Тайваньға шабуыл жасайды. 1879 – Жапония Рюкю доменін жойып, Окинава префектурасын құрды, соның арқасында аралдар ресми түрде аннексияланды. Шо Тай тақтан түсуге мәжбүр болады, бірақ Мэйдзи әулеті жүйесінде маркиз (侯爵) шені беріледі.