Кіріспе

Ағылшын профессоры, ботаник, автор, хабаршы және қоршаған ортаны қорғаушы
әнші Дэвид Джеймс Беллами (18 қаңтар 1933 – 11 желтоқсан 2019) – ағылшын ботанигі, тележүргізуші, автор және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі белсенді.

Ерте және жеке өмір

Беллами 1933 жылдың 18 қаңтарында Лондонның Королева Шарлотта және Челси ауруханасында Уинифред Мей (қызметтес аты Грин) және Томас Белламидың отбасында дүниеге келді. Ол баптист отбасында өсті және өмірі бойы берік христиандық сенімін сақтады. Бала кезінде балет бишісі болуды армандаған, бірақ өте ірі дене бітімі оның оқуға қабілетін шектеді деп ойлады. Белламиге Джин Страттон Портердің 1909 жылғы «Лимберлосттың қызы» романы және Диснейдің 1940 жылғы «Фантазия» фильмі үлкен әсер етті. Беллами 2019 жылдың 11 желтоқсанында Барнард замогындағы күтім үйінде қан тамырларының деменциясынан 86 жасында қайтыс болды. Ол Челсиде ғылым бакалавры дәрежесін алғанға дейін оқыды. 1960 жылы Дурхэм университетінің ботаника кафедрасында лектор болып жұмыс істеді. Оны көпке танытқан жұмысы – 1967 жылы Торри каньонындағы мұнай төгілуіне қатысты экологиялық кеңес беруі болды, ол туралы ол жетекші ғылыми журнал «Nature»-да мақала жариялады.

Баспашылық мансап және оған байланысты

Беллами 1966-1986 жылдар аралығында көптеген ғылыми мақалалар мен кітаптар жариялады (қараңыз #Библиография). Көптеген кітаптары ол жұмыс істеген телесериалмен байланысты болды. 1980-жылдары ол "I Spy" балалар кітаптарының символы ретінде "Big Chief I Spy" орнын басып алды, аяқталған кітаптар оған сыйлық алу үшін жіберілетін. 1980 жылы Майк Крофт жазған, музыкалық аранжировкасын Дейв Гросс жасаған "Бронтозавр мені күтесің бе?" атты әнін шығарды, ол "I Spy Dinosaurs" (динозавр қазбалары туралы) кітабының жарық көруімен бірге шықты ("О, стегозавр" әнімен бірге). Ол осы әнді "Blue Peter" бағдарламасында қызғылт түсті комбинезон киіп орындады. Ән хит-парадтарда 88-орынға жетті.

Сапаландыру және сақтау жұмыстары

1970-ші жылдардың басында Беллами Дурхам жабайы табиғат қорының құрылуына көмектесті және ондаған жылдар бойы Дурхам аймағындағы табиғатты қорғау қозғалысының негізгі тұлғасы болды. Жаңа Зеландияның Туризм департаменті, мемлекеттік орган, 1988 жылы «Жағалаудан жағалауға» атқарылатын жарысқа қатысты, себебі олар осы іс-шара арқылы туризмге мүмкіндіктер бар екенін түсінді. Олар шетелдік журналистерді шақырып, олардың саяхатын ұйымдастырып, қаржылады. Солардың бірі Беллами болды, ол жарыс туралы ғана хабарлаған жоқ, сонымен қатар өзі де қатысуға шешім қабылдады. Елде болған кезде Беллами «Moa's Ark» атты деректі фильмдер сериясының жұмысына қатысты, ол 1990 жылы Жаңа Зеландия телеарнасынан шықты, және ол Жаңа Зеландияның 1990 жылға арналған естелік медалімен марапатталды. Беллами, Дэвид Шрив және оның өзі құрған Консервация қоры бірлесіп Форд Еуропалық табиғатты қорғау сыйлықтарын құрды. 2002 жылы ол Азия-Тынық мұхиты Экотуризм конференциясында табиғатты қорғау мәселелері бойынша негізгі баяндама жасады. 2015 жылы Дэвид Беллами және оның әйелі Розмари Малайзияға барып, оның жануарлар дүниесін зерттеді.

Телерадио мансабы

Белламидің Тори каньоны апаты туралы телешоудағы сұхбаттарынан кейін, оның ғылым тақырыптарын құлшыныспен және көрнекті түрде ұсынуы, Магнус Пайк, Мириам Стоппард және Роб Бакман сияқты басқа ғылыми қайраткерлермен бірге "Мені сұрама" бағдарламасында және тағы басқаларында көрінді. Ол ботаника, экология, қоршаған ортаны қорғау және басқа да мәселелер бойынша жүздеген телешоулардың сценарийін жазды, түсірілімдерге қатысты және жүргізді. Оның телесериалдарының ішінде "Ботения бойынша Беллами", "Белламидің Британиясы", "Белламидің Еуропасы" және "Белламидің арт жард сафарисі" бар. Ол "gwapple me gwapenuts" деген сөз тіркесімен Tiswas бағдарламасында Ленни Генри сияқты пародисттердің тұрақты шақалағына түсті. Оның ерекше дауысы жарнамаларда пайдаланылды.

Белсенділік

1983 жылы Беллами Австралиядағы Франклин өзенін жабуға қарсылық көрсеткені үшін түрмеге қамалды. 1980-жылдардың соңында ол Джерсиде, Канал аралдарында, Квинс аңғарын, «Бержерактағы» басты кейіпкердің үйі орналасқан жерді, сирек кездесетін құтырмықтардың болуына байланысты су қоймасына айналудан құтқару үшін науқанға жетекшілік етті, бірақ тоқтатуға қол жеткізе алмады. 1997 жылы ол Хэнтингдонда референдум партиясынан премьер-министр Джон Мейджорға қарсы сәтсіз сайлауға түсті. Беллами бұл науқанның өзінің танымал тұлға және тележүргізуші ретіндегі мансабының құлдырауына себеп болғанын айтты. 2002 жылғы сұхбатында ол бұл қадамның дұрыс болмағанын мойындады. Ол Ұлыбританияның Орталық электр энергиясын өндіру кеңесі шығарған «Желден күш» атты оқулық бейнефильмінде жел энергиясына өте ынталы болғанына қарамастан, дамып келе жатқан аймақтарда жел электр стансаларын салуға қарсы күресті. Дэвид Беллами Британдық тазалау ғылымдары институтының президенті болды және жастарды қоршаған ортаны күтуге және қорғауға тәрбиелеу жоспарын ынтамен қолдады. «Дэвид Беллами жүлделері» бағдарламасы мектептерді қоршаған ортаның тазалығына көңіл бөлуге және оны жақсартуға ынталандыруға арналған бәйге. Беллами сонымен қатар Британдық гомеопатиялық қауымдастығының және 1998 жылдан бері Ұлыбританиядағы пластик қайта өңдеумен айналысатын Recoup қайырымдылық қорының демеушісі болды. Ол былай деп жазды: Адамзаттың шексіз талаптары Жер планетасының атмосферасына ауқымды өзгерістер әкелуде, мұнда күмән жоқ. Жердің температурасы көтерілуде, яғни «парниктік эффект», қазіргі таңда халықаралық алаңдаушылық тудырып отыр. Парниктік эффект мұздықтар мен мұз қалқандарын ерітіп, теңіз деңгейінің көтерілуіне және көптеген ірі қалалардың, сондай-ақ ең жақсы жерлердің суға батуына әкелуі мүмкін. Белламидің жаһандық жылыну туралы кейінгі мәлімдемелері оның бұрынғы көзқарасынан бас тарғанын көрсетеді. 2005 жылғы 16 сәуірде «New Scientist» журналында жарияланған хатында ол Дүниежүзілік мұздықтарды бақылау қызметі бақылаған мұздықтардың көп бөлігінің (625-тің 555-і) кері емес, алға жылжып жатқанын мәлімдеді. «The Guardian» газетінің Джордж Монбиот Белламидің бұл ақпараттың бастапқы көзін анықтады және оның Фред Сингер жариялаған сенімсіз деректерге негізделгенін білді, Сингер бұл сандарды 1989 жылғы «Science» журналында жарияланған мақаладан алғанын мәлімдеді; алайда Монбиот бұл мақаланың ешқашан жарияланбағанын дәлелдеді. Беллами кейіннен мұздықтар туралы берген мәліметтерінің дұрыс емес екенін мойындады және 2005 жылы «The Sunday Times» газетіне жазған хатында «жаһандық жылыну туралы пікірталасқа қатысудан бас тартқанын» мәлімдеді. Бірақ Беллами 2007 жылғы мамыр айында Джек Барреттпен бірлесіп «Климаттық тұрақтылық: ыңғайсыз дәлел» атты азаматтық инженерлер институтының «Civil Engineering» журналында мақала жариялады. 2008 жылы Беллами Манхэттен декларациясына қол қойып, климаттың өзгеруіне қарсы күреске жұмсалатын салық қаржысын тоқтатуға шақырды. Ол адамның әрекеттерінен туындаған климаттың өзгеруі «әуеге сызылған сарысу» екенін айтып, климаттың өзгеруі табиғи циклдің бір бөлігі екеніне сендірді. Оның пікірлері кейбір ұйымдардың Белламиге деген көзқарасын өзгертті. 2005 жылы «Жабайы табиғат қоры» корольдік қоғамы «Біз оның климаттың өзгеруіне қатысты ұстанымына наразымыз» деп мәлімдеді, ал Беллами 1995 жылдан бері «Жабайы табиғат қоры» қорының президенті болды. Белламидің жаһандық жылыну туралы көзқарасы BBC бағдарламалық идеяларын қабылдамауына себеп болғанын мәлімдеді.