Вацлав Шибальский: Польшалық-американ ғалымының өмір жолы мен ғылыми еңбектері
Wacław Szybalski
Вацлав Шибальский (1921-2020) – польско-американский генетик, онколог. Исследования рака, вклад в медицину, биография ученого из Университета Висконсин-Мэдисон.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поляк дәрігер (1921–2020)
Polish physician (1921–2020)
Вацлав Шибальский (полякше айтылуы: ; 9 қыркүйек 1921 – 16 желтоқсан 2020) – поляк-америкалық медицина зерттеушісі, генетик және Висконсин-Мэдисон медицина мектебінің Онкология зерттеулердегі МакАрдел зертханасының онкология профессоры.
Wacław Szybalski (Polish pronunciation: ; 9 September 1921 – 16 December 2020) was a Polish American medical researcher, geneticist and professor of oncology at the McArdle Laboratory for Cancer Research, University of Wisconsin–Madison Medical School.
Ерте өмір
Вацлав Шибальский 1921 жылы қыркүйекте Польшаның Львов қаласында поляк интеллигенциясының отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Стефан инженер, ал анасы Михалина Раковская химия ғылымдарының докторы болды. Шибальский отбасы Львовтағы поляк интеллигенциясының көптеген жетекші өкілдерімен, соның ішінде поляк антропологиясының негізін қалаушы профессор Ян Чекановскиймен және бактериолог профессор Рудольф Стефан Вейгльмен тығыз байланыс орнатты. 1939 жылы Шибальский Львовтағы №8 гимназияны бітірді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1939 жылдың 23 қыркүйегінен бастап Львов Кеңес Одағының оккупациясына түсті. Шибальский Львов политехникалық институтының химия факультетіне оқуға түсті, онда профессор Адольф Йошттың дәрістеріне қатты қызығушылық танытты, ол ферментация процестері бойынша көрнекті сарапшы еді. Йошт оның ішінде генетикалық инженерия және биотехнология бағытында ғылымды дамыту туралы көзқарас ұстанды, бұл Шибальскийдің болашақ ғылыми жетістіктеріне тікелей әсер етті. 1941 жылы Германия Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін Львов нацистер басып алды. Шибальский Рудольф Вейгльдің тиф зерттеу институтында біттерді азықтандырушы болып жұмыс істеу арқылы оккупациядан аман қалды.
Wacław Szybalski was born in September 1921 in Lwów, Poland, into a Polish intelligentsia family. His father Stefan was an engineer, and his mother, Michalina née Rakowska, was a Doctor of Chemistry. The Szybalski family maintained close friendships with numerous leading representatives of the Polish intelligentsia in Lwów, including Professor Jan Czekanowski, the father of Polish anthropology, and the bacteriologist, Professor Rudolf Stefan Weigl. In 1939 Szybalski graduated from the famous Gymnasium no. 8 in Lwów. After World War II broke out, from 23 September 1939, Lwów was occupied by the Soviet Union. Szybalski joined the Chemistry Department at the Lwów Polytechnic, where he was captivated by the lectures of Professor Adolf Joszt, a leading expert on processes of fermentation. Joszt even then held a vision of developing science in the direction of genetic engineering and biotechnology, which had a direct influence on Szybalski's future scientific development. After the German attack on the Soviet Union, in 1941 Lwów was occupied by the Nazis. Szybalski survived the occupation by working as a feeder of lice in Rudolf Weigl's institute for typhus research.
АҚШ-тағы мансап
Сзыбалский кейіннен АҚШ-қа көшіп барып, Висконсин университеті Мадисон медициналық мектебінің онкология профессоры болды. АҚШ-та жүргізген зерттеулері дәріге қарсы тұрудың генетикалық тұрғысынан зерттелуімен басталды, бұл қазір бактериялық және вирустық инфекцияларды, сондай-ақ қатерлі ісіктерді емдеуде кеңінен қолданылатын көп дәрілік терапияның пайда болуына әкелді. Оның антибиотик өндіретін топырақ микроорганизмі – Streptomyces-ті зерттеуі стрептомициннің коммерциялық өндірісі үшін маңызды ақпараттар берді, стрептомицин туберкулезді емдеуде тиімді құрал болып табылады. 1976 жылдан 1996 жылға дейін «Gene» журналының бас редакторы қызметін атқарды. Ол 145 академиялық мақала жариялады, олардың 82-сі «Gene» журналында жарық көрді, бұл оның молекулалық генетика саласына қосқан зор үлесін көрсетеді. Оның ең көп сілтемеленген жұмысы – 1979 жылы жарияланған, бактериофаг лямбданың толық молекулалық картасын ұсынған өте ықпалды зерттеу. Бұл зерттеуге шамамен 300 рет сілтеме жасалған, себебі бактериофаг лямбда рекомбинантты ДНҚ-ны алғаш клондау үшін қолданылған. Лямбда сияқты рекомбинациялық векторларды қолдану, кішкентай плазмидтік векторларға сыймайтын үлкен адам геномдық ДНҚ-сын клондауға мүмкіндік берді, ал лямбданың қолданылуы қазіргі адам генетикасының негізін қалады. Ол 2020 жылдың желтоқсан айында Висконсин штатының Мэдисон қаласында 99 жасында дүние салды.
Szybalski subsequently emigrated to the United States and became a professor of oncology at the McArdle Laboratory for Cancer Research, University of Wisconsin–Madison Medical School. The research he conducted in the United States began with genetic studies of drug resistance that led to the use of multi drug therapy that is nowadays widely used to treat bacterial and viral infections and cancer. His studies of the antibiotic producing soil microorganism, Streptomyces, yielded information that was useful in the commercial production of streptomycin, an effective therapeutic for treating tuberculosis. He served as the first Editor in Chief of the journal Gene from 1976 to 1996. He published 145 academic papers, 82 of which were published in Gene reflecting the major impact that he had on the field of molecular genetics. His best cited paper was a highly influential study that was published in 1979 in which he published a comprehensive molecular map of bacteriophage lambda. This study was cited nearly 300 times and is particularly important, because bacteriophage lambda was used for the early cloning of recombinant DNA. The use of recombination vectors like lambda permitted cloning of large human genomic DNAs that did not fit into small plasmid vectors and the use of lambda provided the basis for the modern era of human genetics. He died in December 2020 in Madison, Wisconsin at the age of 99.