Кіріспе

Құс түрлері. Үлкен тас керлеуі немесе қалың тізе (Esacus recurvirostris) – Үндістан, Пәкістан, Шри-Ланка, Бангладеш және Оңтүстік-Шығыс Азияның тропикалық оңтүстігінде тұрақты көбейетін ірі су құсы.

Таксономия

Ұлы тас керлеуді 1829 жылы француз натуралисі Жорж Кувье ресми түрде сипаттап, оған Oedicnemus recurvirostris деген екі атаулы номенклатура берді. Үлгілік орны – Непал. Recurvirostris деген сөз латын тілінен алынған, онда recurvis – "артқа қарай иілген", ал rostris – "мүңкілген" деген мағынаны білдіреді. Қазіргі кезде бұл түр 1831 жылы француз натуралисі Рене Лессонның үлкен тас керлеуді орналастыру үшін енгізген Esacus туысына жатқызылады. Түр монотипті, яғни оның ішкі түрлері танылмайды.

Сипаттама

Үлкен қалың тізе - 49–55 см биіктіктегі ірі су құсы. Оның 7 см-лік массивті мұнығы бар, ал төменгі жағындағы өткір бұрыш оған жоғары көтерілген түрі береді. Жоғарғы жағы мен кеудесі жолақсыз сұр қоңыр, ал астыңғы бөлігі ақшыл. Беті көзге түсетін қара-ақ өрнекке ие, ал мұнығы қара, түбі сары. Көздері ашық сары, ал аяқтары көкшіл сары түсті. Ұшқанда үлкен қалың тізенің үстіңгі қанатында қара және ақ қауырсындары, ал қанат асты негізінен ақ болып көрінеді. Еркек және ұрғашы құстар бір-біріне ұқсас, бірақ жас құстар ересектерге қарағанда сәл ақшыл болады.

Мінез-құлық

Бұл түр өзендер мен үлкен көлдердің шағыл жағалауларын, сондай-ақ жағажайларды ұнатады. Басқа тас құйрықтар сияқты, көбінесе түнде немесе сумерек уақытында белсенді болады, бірақ күндіз де тамақ іздеп жүргенін көруге болады, баяу және ойлап қозғалып, кейде қысқа шабуылдар жасайды. Ұялдай және байқаушының алдында қашықтыққа ұшып кетеді, күшті, бірақ сәл қатаң қанат соғуды қолданады. Дауысы – азапты үнмен ұқсайтын сырыл, көбінесе түнде естіледі, бұл отбасының басқа құстарына тән. Үлкен, қалың буын шабақтар, ірі жәндіктер және басқа да жануарлармен қоректенеді. Ашық шағылға қазылған ұяға бір жұмыртқа салынады.