Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пісіру майы
Cooking oil
Мақта тұқымы майы – мақта талшығы, мал азығы және май өндірісі үшін өсірілетін, әсіресе Gossypium hirsutum және Gossypium herbaceum түрлеріне жататын мақта өсімдіктерінің тұқымдарынан алынатын пісіру майы. Мақта тұқымының құрылымы күнбағыс тұқымы сияқты басқа майлы тұқымдарға ұқсас: майлы ядро қатты қабықпен оралған. Өңдеу кезінде май ядроден бөліп алынады. Мақта тұқымы майының дәмі тұрақты болғандықтан, оны салат майы, майонез, салатқа қосылатын соустар және осыған ұқсас өнімдерге пайдалануға болады.
Cottonseed oil is cooking oil from the seeds of cotton plants of various species, mainly Gossypium hirsutum and Gossypium herbaceum, that are grown for cotton fiber, animal feed, and oil. Cotton seed has a similar structure to other oilseeds such as sunflower seed, having an oil bearing kernel surrounded by a hard outer hull; in processing, the oil is extracted from the kernel. Cottonseed oil is used for salad oil, mayonnaise, salad dressing, and similar products because of its flavor stability.
Құрамы
Оның май қышқылдарының құрамы әдетте 70% қанықпаған май қышқылдарынан (18% моноқанықпаған, және 52% полиқанықпаған), 26% қаныққан май қышқылдарынан тұрады. Толық гидрогендеуге ұшыраған кезде оның құрамы 94% қаныққан майлар және 2% қанықпаған май қышқылдарынан (1,5% моноқанықпаған және 0,5% полиқанықпаған) тұрады. Ұлттық мақта тұқымы өнімдері қауымдастығының мәліметінше, мақта тұқымы майына басқа полиқанықпаған майлар сияқты бірдей нәтижелерге жету үшін көп гидрогендеу қажет емес. Бұл табиғи бояғыш зат мақта өсімдігінің тұқымындағы, жапырақтарындағы, сабақтарындағы, орталық тамыр қабығындағы және тамырындағы кішкентай бездерде кездеседі. Бұл қосылыстың бейімделу функциясы жәндіктерге қарсы табиғи төзімділікті қамтамасыз етеді. Гидрогендеу сияқты кейіннен өңдемеген шикі экстракттарда циклопропен май қышқылының қажетсіз компоненті болады, бірақ олар тазарту кезінде, әсіресе иіссіздендіру және сондай-ақ гидрогендеу кезінде көбінесе алынып тасталады. Сондықтан, өңделген/тағамдық мақта тұқымы майлары циклопропен май қышқылдарынан денсаулыққа қауіп тудырмайды деп есептеледі. Дайын май өндіріліміндегі өңдеу, ағарту және иіссіздендірудің үш негізгі кезеңі госсипол деңгейін азайтуға бағытталған. Мақта тұқымы майының түсін азайту үшін көбінесе темір хлориді қолданылады.
Its fatty acid profile generally consists of 70% unsaturated fatty acids (18% monounsaturated, and 52% polyunsaturated), 26% saturated fatty acids. When it is fully hydrogenated, its profile is 94% saturated fat and 2% unsaturated fatty acids (1.5% monounsaturated, and 0.5% polyunsaturated). According to the National Cottonseed Products Association, cottonseed oil does not need to be hydrogenated as much as other polyunsaturated oils to achieve similar results. This naturally occurring colored compound is found in tiny glands in the seed, leaf, stem, tap root bark, and root of the cotton plant. The adaptive function of the compound facilitates natural insect resistance. Raw extracts that have not undergone post processing such as hydrogenation will also contain the undesirable component cyclopropene fatty acid, but purportedly are mostly removed during refining, particularly deodorization and also hydrogenation. As such, processed/food grade cottonseed oils are not considered to present a health hazard from cyclopropene fatty acids. The three key steps of refining, bleaching, and deodorization in producing finished oil act to eliminate the gossypol level. Ferric chloride is often used to decolorize cotton seed oil.
Өндіріс
2019 жылы әлемдік мақта тұқымы майының өндірісі 4,45 миллион тоннаны құрады, оның 56 пайызын Қытай мен Үндістан өндірді. 17-18 ғасырларда мақта өндірісі кеңейіп, 19 ғасырдың ортасында мақта тұқымының көп бөлігі құнсыз болып қалды. Тұқымның бір бөлігі егін егуге, тыңайтқыш ретінде және мал азығына пайдаланылса да, көпшілігі шіріп кетті немесе заңсыз түрде өзендерге төгілді. 1820 және 1830 жылдары Еуропада өнеркәсіптік революция кезінде халық санының жылдам өсуі және Наполеон соғыстары кезіндегі британдық блокада салдарынан майлар мен майдың тапшылығы туды. Осы жаңа өнертабыс арқасында мақта тұқымы майы шамдарда жарық беру үшін, қымбаттаған кит майы мен шошқа майына қосымша ретінде қолданыла бастады. Crisco компаниясы ірі газеттерде жарнама жариялап, өнімнің "ашуға оңай, жануар майымен пісіруге қарағанда пайдалырақ және сары майдан арзан" екенін мәлімдеді. Компания сонымен қатар рецептерінің барлығында Crisco қолданылуын ұсынатын тегін аспаздық кітаптарды таратты. 1920 жылдары компания әртүрлі этникалық топтар үшін олардың ана тілдерінде аспаздық кітаптар шығарды. Кейбір денсаулық сақтау мамандары мен ұйымдар оны пайдалы май ретінде ұсынды. Crisco және басқа өндірушілер мақта тұқымы майын транс майлардың мөлшерін азайту үшін қайта өңдеуге қол жеткізді. Дегенмен, кейбір сарапшылар мақта тұқымы майының полиқанықпаған майлар мен моноқанықпаған майлардың жоғары арақатынасы және өңделгендігі денсаулыққа зиянды екенін айтады.
In 2019, world production of cottonseed oil was 4.45 million tonnes, led by China and India with 56% combined of the total. While cotton production expanded throughout the 17th, 18th, and mid 19th centuries, a largely worthless stock of cottonseed grew. Although some of the seed was used for planting, fertilizer, and animal feed, the majority was left to rot or was illegally dumped into rivers. In the 1820s and 1830s Europe experienced fats and oils shortages due to rapid population expansion during the Industrial Revolution and the after effects of the British blockade during the Napoleonic Wars. With this new invention, cottonseed oil began to be used for illumination purposes in lamps to supplement increasingly expensive whale oil and lard. Crisco placed ads in major newspapers advertising that the product was "easier on digestion a healthier alternative to cooking with animal fats and more economical than butter." The company also gave away free cookbooks, with every recipe calling for Crisco. By the 1920s the company developed cookbooks for specific ethnicities in their native tongues. with some health experts and public health agencies recommending it as a healthy oil. Crisco and other producers have been able to reformulate cottonseed oil so it contains little to no trans fats. Still, some health experts claim that cottonseed oil's high ratio of polyunsaturated fats to monounsaturated fats and processed nature make it unhealthy.
Реттеу
Канадада мақта тұқымы майы Gossypium өсімдігінің тұқымынан алынуы тиіс. Бір ғана көзден алынған өсімдік майы ретінде, 100% мақта тұқымы майы сатылатын кез келген өнімнің қаптамасында "мақта тұқымы майы" деп көрсетілуі керек. Азық ретінде сатылатын мақта тұқымы майы, тағамдық қауіпсіздікке қауіп келтіретін, әсіресе адамдарға зиянды госсипол және ерлерде сүексіздікке алып келуі мүмкін, осы компоненттерді жою үшін өңделіп, тазартылуы тиіс.
Cottonseed oil in Canada must be pressed from the seed of the Gossypium plant. As a single source vegetable oil, 100% cottonseed oil must appear as "cottonseed oil" on the labels of any products sold. Cottonseed oil sold as an edible product must be processed and refined to eliminate specific components that could present as a food safety hazard, in particular gossypol, which can act as a toxin to humans, and can lead to infertility in men.
Экстракциялау
Мақта тұқымы майы, басқа көкөніс майлары сияқты, өсімдіктің тұқымынан механикалық әдістермен, мысалы, езу немесе басу арқылы, немесе химиялық әдістермен, мысалы, еріткішпен шығару арқылы өндіріледі. Мақта тұқымы майы көбінесе коммерциялық түрде еріткішпен шығару арқылы алынады.
Cottonseed oil, like other vegetable oils, is extracted from the seed of the plant, through either mechanical processes such as crushing or pressing, or by chemical processes such as solvent extraction. Cottonseed oil is most commonly extracted commercially via solvent extraction.
Тамақта пайдалану
Мақта тұқымы майы дәстүрлі түрде картоп чиптері сияқты тағамдарда қолданылып келген, және көптеген жылдар бойы Crisco қысқарту өнімінің негізгі құралы болған. Crisco-ның қазіргі құрамы негізінен соя және пальма майларынан тұрады. Зәйтүн майынан немесе канола майынан едәуір арзан болғандықтан, мақта тұқымы майы мейрамханалар мен жеңіл тағамдар өндірісінде жиі қолданылатын май. Мақта тұқымы майы тамаққа қолданылатын майлар, салат майлары, маргарин және қысқарту өнімдері сияқты азық-түлік тауарларын жасауға пайдаланылады. АҚШ-та мақта тұқымы майы Procter & Gamble компаниясының Olestra және Olein өнімдерінде сіңірілмейтін майдың орнына қолданылады, ол қуырылған тағамдарға кремостық текстура мен бай дәм беру үшін пайдаланылады.
Cottonseed oil has traditionally been used in foods such as potato chips and was for many years a primary ingredient in Crisco, the shortening product. The current formulation of Crisco is primarily made from soybean oil and palm oil. Significantly less expensive than olive oil or canola oil, cottonseed oil is a popular frying oil for the restaurant and snack food manufacturing industries. Cottonseed oil is used in the production of edible food products such as cooking oils, salad oils, margarines and shortenings. In the United States, cottonseed oil is used in Procter & Gamble's Olestra and Olein products as a type of non digestible fat substitutes used to create creamy textures and rich flavors in fried foods.
Азық-түлік емес мақсаттар
Ауыл шаруашылығында мақта тұқымы майы барлық өсімдік майларының арасында ең күшті инсектицидтік қасиетке ие. Ол жеміс ағаштарында кездесетін емдеуге қиын зиянкестермен күресудегі тиімділігі үшін дәстүрлі түрде қолданылып келеді. Мақта тұқымы майын басқа инсектицидтермен қосып қолданса, зиянкестерге қарсы әсері кеңейе түседі және бақылау күшейеді. Кенелер, ақ шыбырлар және қосқанаттылардың жас сатылары – мақта тұқымы майын қолдану арқылы бақыланатын жиі кездесетін зиянкестер. Ауыл шаруашылығы жағдайында, өңделмеген мақта тұқымы майының уыттылығы пайдалы болуы мүмкін: майлар, оның ішінде өсімдік майлары, ғасырлар бойы жәндіктер мен кенелер зиянкестерін бақылау үшін қолданылып келген. Соңғы кезде мақта тұқымы майы алма ағаштарының діңдерін алма ағашын бұзатын көбелектерден қорғау үшін қолданылуда, бұл көбелек ағаш қабығына кіріп, оларды құртып жіберуі мүмкін. Бұл май өсімдік майларының арасында ең көп жәндіктерді өлтіретін май ретінде танылған.
For agricultural applications, cottonseed oil generally has the greatest insecticide power among all the vegetable oils. It is traditionally used because of its effectiveness in hard to treat pest problems in fruit trees. Cottonseed oil can also be mixed with other insecticides to provide a broader spectrum and increased control on pests. Spider mites, whiteflies and young stages of scales are common pests that can be controlled using cottonseed oil. In an agricultural context, the toxicity of untreated cottonseed oil may be considered beneficial: Oils, including vegetable oils, have been used for centuries to control insect and mite pests. More recently, cottonseed oil has been used to protect the trunks of apple trees from the apple clearwing moth, which burrows into the trees' bark, potentially killing them. This oil has been generally considered the most insecticidal of vegetable oils.