Кіріспе
Гавайиден шыққан американдық ақын және романист (туған 1961) Лоис Энн Яманака (7 қыркүйек 1961 жылы туған) – Гавайиден шыққан американдық ақын және романист. Оның көптеген әдеби туындылары гавайилік пиджин тілінде жазылған, ал кейбір жазбалары этникалық мәселелердің күрделі тақырыптарына толы. Оның шығармалары азиялық американдық отбасылар мен Гавайидің жергілікті мәдениеті тақырыптарын қамтиды.
Lois Ann Yamanaka (born September 7, 1961) is an American poet and novelist from Hawaii. Many of her literary works are written in Hawaiian Pidgin, and some of her writing has dealt with controversial ethnic issues. In particular, her works confront themes of Asian American families and the local culture of Hawaii.
Ерте өмір
Лоис Энн Яманака 1961 жылдың 7 қыркүйегінде Гавайидің Молокай аралындағы Хоолхуа қаласында дүниеге келген. Яманаканың ата-анасы – Гарри мен Жан Яманака, оны және оның төрт кіші қарындасын Гавайи аралындағы Пахала қант плантациясының қаласында тәрбиеледі. Ол 1979 жылы Хило орта мектебін бітірді. Екеуі де мектеп мұғалімдері болған, алайда әкесі кейіннен таксидермист болды. 1983 жылы ол бакалавр, ал 1987 жылы Маноадағы Гавайи университетінде білім беру саласында магистр дәрежесін алды.
Мансап
Кейін ол ағылшын тілі мен әдебиет пәнінің оқытушысы болды. Өзінің оқушылары поэзия тапсырмаларында көрсеткен шыншылдығынан шабыттанған ол өзі жазуға кірісті. 1993 жылы ол өзінің алғашқы кітабын, «Пахала театрында сенбі түн», аяқтады, оны Киана Давенпорт «Әйелдерге арналған кітаптар шолуында» «зейінді» және «көшеде өмір сүруге бейім» деп сипаттады. Роман «хавайлық жұмысшы табының жасөспірімдері баяндаған төрт өлеңнен тұрады және этникалық үзеділіс, сексуалдық ояну, есірткіге тәуелділік және зорлық-зомбылық сияқты тақырыптарды зерттейді». «Voice Literary Supplement» басылымының авторы Лоуренс Чуа: «Оның поэзиясы оның әсем құрылымымен де, әлсіз тілімен де қамтамасыз етілген. «Пахала театрында сенбі түн» – көшедегі өмірдің жалғыз мысалы емес, мағына мен естелік шекарасына жасалған батыл тыныс». «Пахала театрында сенбі түн» бірнеше марапатқа ие болды, соның ішінде поэзия бойынша Пушкарт сыйлығы және кейіннен Азиялық американдық зерттеулер қауымдастығының көркем әдебиет сыйлығы. 1996 жылы Яманаканың екінші кітабы «Жабайы ет және бұзақы бургерлер» (Wild Meat and the Bully Burgers) – бұл «сынып және этникалық мәселелерді зерттейтін» «бір-бірімен байланысты виньеткалар сериясынан» тұратын, ересек өмірге қадам басқан жас шақ туралы әңгіме болды. «New York Times Book Review» басылымының авторы Лорен Белфер кітапты «көп жағдайда түсініксіз» деп атап, оқырмандардың санасында «көшпелі суреттер» қалдырады деп мәлімдеді. Келесі жылы Яманака үшінші кітабын «Блюдің асылуы» деп атады, ол азиялық американдық сыншылар арасында одан да көп дау тудырды. Роман Гавайи ландшафтындағы филиппин және жапон американдық кейіпкерлерді бейнелегендіктен, 1998 жылы оған Азиялық американдық зерттеулер ұлттық кітап сыйлығы берілді, бірақ стереотиптік тіл қолданылғаны үшін бірден жойылды. Эми Тан және Максин Хонг Кингстон сияқты басқа да танымал азиялық американдық авторлар да дау кезінде Яманаканы қолдады. «Кітапхана журналында» Анна Куан Леон бұл еңбекті «жақсы жасалған, бірақ ауыртпалы» деп бағалады. Өзін қорғап, Яманака «Newsweek» журналының тілшісі Донна Футке «еркек және автор арасындағы айырмашылықты ескермеуде» екенін айтты. «Блюдің асылуынан» кейін ол гомосексуалдық және гендерлік сәйкестік мәселелерін қарастыратын «Гарридің бас сұрақтары» атты кітабын жариялады. Кітапқа әртүрлі пікірлер айтылды. «Nation» журналының рецензенты Минди Пеннибеккер: «Яманака расизмді сексизм мен гомофобиямен ауыстырды, бұл «қауіпсіз тақырыптар»» деп қорытындылады. Алайда, «New York Times Book Review» журналының Майкл Портер Яманаканың күш-жігерін мақтап, «оның бұл жанды «жапондық американдық» мәдениетке нақты көзқарас танытқандығы, бірақ әлі де отбасылық өмірдің қуанышын, қауіпсіздігін және ұсақ қорлықтарын бастан өткерген кез келген адаммен сөйлесетінін» айтты. «Менің атым ешкім емес» – оның жасөспірімдерге арналған төртінші кітабы. Жас «жасөспірімдер» мен оларды қоршаған сыртқы әлемнің қиындықтарын бейнелеуде, «жас қыздардың виньеткалары олардың жанды бейнелері мен тілдің шеберлікпен дәнекерленуі үшін мақталды», - деп баяндады «Horn Book» сыншысы, «Яманака жас ересектерге арналған әдебиетке жаңа және жылы дауыс сыйлайды, оның күрделілігі мен байлығымен ерекшеленеді». 2004 жылы Яманаканың сценарийі бойынша қысқаметражды фильм «Сыбыр жылдар» жарық көрді. Он үш жасар қыздың оқиғасы, ол өзін қатыгез ағасы мен үлкен жігіті арасында қалдырады, ол оның «Пахала театрында сенбі түнде» жинағындағы екі өлеңіне негізделген және «адамды қорқытатын» деп сипатталған. Фильмді жергілікті тұрғындар түсіріп, режиссерлік қызметпен Гонолулудан шыққан және Оңтүстік Калифорния университетінің кино мектебін бітірген Джеймс Серено атқарды. Кэрол Хаггас бұл кітапты «адамның махаббат пен кінәсінен азап шегіп жүрген жандарының суреті» деп жазды. 2007 жылдың сәуір айында жарық көрген «Honolulu Magazine» журналында Яманаканың жаңа романынан үзінді жарияланды, оның жұмыс атауы «Мама Марияның оқиғалары» болды.
Жеке өмір
2009 жылдан бері Яманака Джон Инферрераға үйленген. Екеуі де оқытушы. Олардың Джон кіші атты ұлы бар және Гавайи штатының Гонолулу қаласында тұрады. Ол «Na`au» жазу мектебінің тең иесі.
Автор ретінде
Лоис Энн Яманаканың көркем әдебиеті Гавайи аралдарынан шыққан, жас және жұмысшы табына жататын жапон-американдықтарының өміршеңдігіне ден қояды. Олар жасөспірімдерге тән мәселелер – жыныстық жетілу және достар тарапынан қабылдану сияқты қиындықтармен күреседі, сонымен қатар жапон иммигрант еңбеккерлерінің ұрпақтары ретінде өз мәдени сәйкестігін табуға тырысады. Яманака бірде: "Менің жұмысым аралдардағы этникалық қарым-қатынастардың толыққанды күрделілігін, керемет сұлулығын және кейде абсурдтығын жазуды қамтиды. Біздің 'әңгіме айту' қауымдарында бір-біріміз туралы және бір-бірімізбен сөйлесу әдебиеті жазған әрбір сөзімде жаңғырыс табады. Мен мұны білемін, себебі досым Лиза Асаги айтқандай, "Естеліктердің үнін тоқтату мүмкін емес"."
Басқа басылымдар
Яманака, Лоис Энн. "Бұл адам – арал". The New York Times 18 қаңтар 2009 жылғы Пікір бөлімі : WK14. Басылып шығарылған. Яманака, Лоис Энн. "Күнге қарай". Chicago Review, 39 том, 3/4 нөмір, Солтүстік Тынық мұхиты аймағы бойынша оқулық (1993), 175–178 беттер, https://www.jstor.org/stable/25305741